SOCIETATIS
Ad admodiim R.P.M
ViTELLEscvM ejufdeiTi
tatis PrqpofituinGene
AR. P. Jacoifo Je Beroa
quaria Prapojito Provinciali ,
Ex Hifpanico autographo Latine
redditx a P.Frai!?cis,co deHamal
,
t/fp lectokem:
Abes in hoclibel-
amice Ie6bor
gnum lenimen
doloris quem hif-
ic
a fere
injurias tanta divi-
oris difpendia confpi-
1 ipfe Martis fiirorem
per fortunarum aut
rrijadtura. Duo prs-
tim cernes in Htijus hifto-
X» ri»
tIx contextu : calamitates
non ingratas efle debere quia
infuaveSjfed vel eo diligendas
magis , tanquam fbelicitatis
setern^e arrhabones, Ite-
rum eum efle Dei Optimi
Maximi morem ut fi quid
,
ufpiam terrarum orthodoxa
fides accipiat detrimenti, ali-
bi compenfet cum foenore.
Id docent pafiim hiftoriae j
& nuper admodum foelicir-
fimifociorum inParaquari^
conatus. H^ec dum reputa-
rem mecum , leniri laborem
fentie-
fentiebara , quem altenus
poene orbis charad:er& Hif-
panica phrafis Barbaras lin-
guae commercio jam aliqua-
tenus corrupta adferebat.V-
nu modo vereor, fcilicet ne
eruditas aures ftyli inelegan-
tia &afperitas offendat: fed
monitum te velim hoc qua-
lecumque opus, obedientise
opus efle.lmitare qusefo apu
prudentiam , qu^ negledtis
fpinarum aculeis e rofarum
fuave-olentibus foliis mei
exfugunt, Rofas hic habes
¥ 2 hifto-
hiftoriae venuftatem ,• quam
aufim dicere non tantum ex
rheo, fed & graviflimoruni
virorum judicio nulli id ge-
,
mis qu^ lucem adhuc vide-
rit concedere, didtionis ita-
que fpinas omitte & vale.
APPRO-
approbatio.
N ihil in hoc libello adversas
fidem morcf^uc bonos con«
tinccnr.Imo multain eo fcito com-
rncndacionc^uc digna & <]u«c ad
proximi utilitatem faciant memo-
rantur.
‘Teatum JnJuIis hac
tyAugufli 1642,
CALCAN P. I.
In S.Stephani
LiBKORVM CfiNSOIt.
FACVLTAS PROVINCIALIS.
Soctitittis Iesv
E^o
inQaUo-kl^ka Provincialis jux-
ta Privilegium eidem Societati concej-
Jum {^uo Pihlio^olis omnihas prohibetur^
ne libros ab ejufdem Societatis homini-
hus eompojitos abj^^ue S uperiorumper-
wijjione imprimant ,
facultatem do
Tossano le CLERCQ^Typogra-
pho Infulenli ut librum, cui Mulus
efl:
Litterae Antmae Provincia: Pa-
raquariae Societatis Iesv ab Anno
i(?35.a(3 Annam 1 (^ 37 . ex Aa-
tographo Hifpanico Latine reddi-
tae a P. Francisco de H amal
Bel-
ga ejnfdem Societatis ad fex annos
proximos imprimere, libere dijlrahe-
f«^po^
Fl.OKBNXiVS DB MoNTWQWNCTJ
M
LITTE KM AN NY M
P R O VI N C I A P A RAQ.V A R T-ffi
SOCIETATIS lESV,
AB ANNO M.DC.XXXV.
AD MENSEM IVLIVM
ANNI M. DC. XXXVIR
MISS^ AD REVERENDVM
AdrnodutTi P. N.
mvtivm vitellescvm,
S oG I E TAT I S EI V S D E
PR^positvM Generalem»
Nno i6|4. .exeuncc annusl
provincia noftr^ litceras tranf-
mifi, quibus & illius ad hce
ulque tempus incrementa figf
, , nificabam , Sc felices focio-
tum in hae Domini vinea laborum friicflus^
addico pr^cerea ordine, quem in luftrancia
A provin-
,
z LhterjtannPdMlDC.XXWVI.&VIf^
provincia lerva veram: Finem fecit eorum nar-
ratio, qu^ in mifTiombus Vrvay Sc Faran^ead
Dei gloiiam gcfta fune. Porro in his, qu^ exi-
inde ad anni (Vpei ni dc crigefimi medium con-
tigere fcitu digniora breviter profequar quo
:
tempore canro illuftrior Societatis laus fuit
quo pfures rociorum vineam hanc non modo
laboribus excoluerunt foeliciter, verum etiam
fufo fanguine irrigarunt. Patrum exempla
pueri etiam Iccuti, Sc ipfide Barbarorum ty-
rannide cajlo cerraque ftupentibus trium-
phantes.
Hxc quae dixi tempora frequens fuccef-
fuum varietas,/diftinxit, admixtis ( ut lolet)
fereniiati tempeftatibus. Modo morbi graues
dr contagiofi;mod6 bellorum tumultus, non
rar6aduersus fidem perfecutiones , ab Indis ^
rebellibus excitata , placidum Euangelii cur-
fum interturbarunt ^afviflima tamen procella
ab illis venit qui Chriftiano nomine glorian-
,
tur Hi funtfanfti Pauli inora Bralilica Inco-
lae qui plufquam Barbara immanitate novas
,
Cbriftianorom colonias populati funt, ferro
ac flammis vaftarum omnia , ac per fummum
fcelus innumeros fervitum abduxerunt. Ea ca-
lamitas Guayranam pr^fertim provinciam
florentem in paucis afH»xit5 Vruavanam vero,
^uaj tcclicillimam (pondebat meflem, tantum
no a
SoctetdtbJefuePMdi]U4fU^0 f
iion deflruxiu Cuius antcqudm narrationem
aggrediar , non poffutn quin Paternitati tuar
operarum penuriam cum lachrymis exponam*
Parvuli petierunt panem & non efl qui fran*
gat Quocumque afpicio, regiones alb^ funt ad
meflem; non ab Hifpanis mod6,fed & integris
Ethnicoru populis undequaque focii expetu-
tur-.flens iterum repetojparvuli petierunt pane
<S: noneft qui frangat; InfignesP. Ferrufinus
Procurator copias advexit,fi tamen fpeftemus
capi fefeEuangelio aperientis vaftitatem,quid
viginti duo inter tatos? A dde eo tempore quo
Proturarorem longa navigatio tenuit , ad tri-
ginta in hac provincia decedi fle^quos inter fi*
dei pfiEcones eximii aliquot , qui piiemirsain-^
genti animoru turba falutis portum tenuerut^
Nec ignorat Paternitas veftra e centum quin-
quaginta fex fociis (tot enim hic cenfencurj
iacerdotes omnin6 quinque Sc nonaginta,du-
diofos non plures undecim numerari. Deus
immortalis f Quid hi inter tantos fieri pro-
.?
feft6 non poffet ^ ut adeo uberes i tam paucis
colligerentur fru6lus, nifi vineas Dominos An-
gulari robore foos famulos fulciret , & ad ar*
dua quaeque fubeunda infolitis fervoribus in-
citaret. Atque ut de Patris Ferrufini ejuf?.
que fociorum sBrumnis ^ quas illi longa jux-
ta & difficili navigadone perpeflt funt ali-
4 ittter^ annua M. DC. XXXV^ VI. &
Vlh
quid dicam , toram^ itineris illorum feriens
priufquam ad alia tranfeam paucis pertexo.
Videtur enim Deus Qpt.Max.eisprielufifread
labores , qui inhoc Apoftolico vere munere
exanthlandi funt , ac yelut orexim acuifle. Ea
fiquidem eft laborum, Qei causa fufceptoruns
fuavitas , ut & graviorum augeant defideria ^
& patientis animum magis magifque obfir-
ment. Et quoniam eiufdem Patris in Euro-
pam profeftio nihil habet fiogulare ,
a redina
narrationem exordiar; G prius dixero e tribus
quas fi nui hinc folverant navibus, unicam qui
Pater vehebatur lalvam Sc incolumem tenuil^
fc portum , reliquis a pyr atis interceptis.
C A P Y T I.
^^avigatio P . Joam^ Fer»
rujini Procuratoris ^ Sociorum y
ZiUlippone ad portum honi aera in
Ater loannes Ferrufinus Vlifippo-
nem cum focii$ appulit fub finem
menfis Maji anno ea mente , ut
continu6 cumelaiffe, qus vela in Brafiliain
faftu-
E0cletatis TefueVaraquarla^ f
fadiura , inporcu jam ftabac , folveret. Mira a
fociis ifthic degentibus beoei^olend^e fignifi-r
cacione accepti lunc, tam in Profeflbrcm Do-*
&
mo Tyrocinio,quani in fanfti Antonii col-^
legio, Obqux A: alia permulta: adversus banc
provinciam beneficia , eorum immemores er
musnunquam. Non fuccefsicdedircersu cum
clafle confiliuni^quold deficiehfibtis fd v^henr
dos milites Regis navigiis, reliqua qu^e in por-
£u ftabanc,authoritatepub!iellbpplere iqiTa”
fint. H^ccaufa longioris donec le^
ra navigandi qpportanitas ofFeitrecUrV Interea
gemporis dum alia queritur navis & iter ad^
ornatur,ne fociorunaardor incepefceret
rufinus intra Vrbis pom(^riurri‘^ exrra
fiones inftitmc; Prima in urbi$ nieditulHo ad
arcis pr^fidiaribs fuit; ubi cdm
publicis fermonibus fic pernipvernht animos^
ut nullus omnino fexus litriufqb^ fuerk ^
peccatorum oiius plurium’ etiam afinorum
non depor)eret,animbm^u€Tkcrp irbr-r
pbre non reficeret, magno omnium pra^^^
tim pr^fedldrum confenfu ad gaudio,, quoti
cum viris fpiritu Dei plenis , & Caftellani fer-
monis* peritis de animi negbriis ‘agere cond-
,
giffec.AIirad‘rrayim mifti flint , militlbasin
Brafiliam devehendis in ffruftam pends quos
,
magna indigeritiat
^
A3 His
,
s lhferjtl4nnu£ M^DC: XXXF, r&VrL
Hispriftcipio focii jubil^um prornulgarunt ^
quod adeo gratum accidit , ut habitis prius
de militis Chriftiani officio catechifmis , om-
nes confefsione fcelera expiarint , facroque
Euchariftia: Sacramento ani nos refecerint^
Tertia ad triremes mifsio reliquis obtigit, dif-
ficilis fane& laboris plena provincia. Pleri-
que muliercularum imuliciti erant amoribusj
quae quod miferorum corporibus qui pof-
,
funt ope & auxilio Ibbveniunt, atgerrime abs-»-
trahuntur. De divinis agentibus nihil aliud
ipfi cjuam querelas de corporum necefsitaci-
bus ingerebant , deanimis nihil folliciti. At
ubi Patrum unus de peccati gravitate, eiufque
daniuis cim temporalibus tum serernis dilTe*
ruit; tanta derepente mutatio fafta eft, ut
magnis vocibus mifcricordiam inclamarent
diccrentque omnes una voce,malfe fc Dei fi-
lios, quamdajmonis mancipia deinceps vive-
re Has voces ab animo fincere crimina dete-
flanti cmanafle docuit eventus enimverb die
:
infequenci ad unum omnes confefsione expia-
ti , facroque Chrifti corpore recreati vel mu-
Jierculas abegerunt, vel matrimonio jun^t
funt , ingenti omnium gaudio dc admiratio-
ne. Ad h«c , focios rogarunt impensi, ut fub^
ind^ ad fe reviferent: quod fecere lubentes in*
ani nunquam labore. Hic zelus magnam Pa-
Societatis lefu 'e VaraquarlL 7
tribus profefsis confolationem, magnam toci
ciuicati de eorum virtute tx ftimat tonem pe-
peric. Hisaliiiquc eiufmodt muniis occupati
lundocii, donec Iblvcndi tempus advenit,
fecundus poft IJomini natalem dies , quode-
nium,tempore cum fex aliis, quae in diverfas
Brafiliae oras tendebant , vela fecere. Vix por*
tum cgrelTos adeo («va tcmpeftas excepit ,
UE
viam relegere compulerit. Itaque jadlis ad Be-
lem anchoris felquimenfem fubfiftendum fuit,
non tamen otiofis. Erant in portu bellic? du§
copiis auxiliaribus in Brafiliam tranfportan*
dis refertae , quas morbi omne genus afflixe-
rant. Eb confeftim focii convolant igris cor-
poribus aniiuilq; fublevandis: qui labor adeo
cefflt feliciter, ut ve£torum quamplurimi paf-
iti Dei beneficiis nu-
fira affirmarent morbos
merandos, qurrum occafione Patru confuetu-
dine & fanda familiaritate uti obtigiflet. Die
l.unc poft 2 Quadragetim? Dominicam Fe-
.
bruarii undecimo venti afpirare c.cepe-
runt,lafti vela expediunt, ac iifdem comitanti-
bus navigiis oce-ano proras obvertunt.Toturti
diem in altum progreffi fuerant , cum fub no-
dem in noftrorum navim Turcica pyratica
incurrens , aliquot tormentorum globos emi-
fit tanquam fi futurae mox pugn« praelude-
ret : fedeum duabus navibus tormentis egre-
gie inftrudis, defenfionem molientibus tege-
A 4 rentur
8 IhterA annu£ M DC. Vir, ^
rentur noOri , veritus hoftis propiiks acce-
derenullo illato damno recetfit. lam adalrK
tudinem fluminis lanuarii pervenerant fpe^
pleni paucos intra dies boni aeris portum ob-
tinendi: cum eeee mutari derepente venti, tur-?
bari mare , c^liinconftahtia turbines modo-^
modo malaciam inducere ,
nullus ucprbgfe-
diendi fupereflet modus. Ad extremum tantus
cum diuturna malacia calor aceefsit ^
ut fpira’*
re vix daretur.Ergo deficiente fenfim com^
meatu cibi exigua menfura diftribui coepti.*
Vnica fub meridiem refe^liuncula lenticulae
modicum 8c pauci baccalai fumebantur. 1 b
his anguftiis infurgens a puppi ventus , & re-
fta ad portum valide propellens Ipem ma-
gnam , fed perbrevem fecit: quippe exiguo
maris fpatio emenfo turbari denub c^Ium 3 ,
inhorrefcere pelagus , inter fe venti concurre-
re, ae tandem fruftra reludances ad priftinarri
retro ftationem propellere coeperunf^ubi-cum”
t^diosa rurfus malacia diu collui5iati fune.
Non mediocriter angebat , quod habita vi^
quasfupcrerat ratione perparum reflaret ©p-^
portun^e ad navigandum tempeftatis: Itaque
cum rpes non efTet brevi potiundi portus, ha-
bito nautarum concilio, ciborum menfurana
iterum diminui placuit , ea portione in Angu-
los diftribuca qux ad fuftinenda corpora fuf-
ficerec
SocietatulefulVardqtidna* '5
gceret. Maris periculoram quietetu procello-
fi mox tempeftas exeepic , omnium quas paffi
prius fuerant feviffima. fam nulla in humanis
fpes reflabat, e6 magiS crercencibus laboribus,
quo plus cum annoUa v^ires deficerent. ;Tant
^errefoic maris afperitas , ut duo crefvc nau-
tarum fortiflimigubernaeulo vncis firmanda
ndtn fufficerenc itaque cum petenda eflent e
«aijloauxiliajmultis cum lachrymls‘ prbUi om-*
nes c^leftem implorant opem , ac miferabili
^oce , praeeuntibus foeiis , milericotdiam
geminant funeflam in horas mortem exfpe^
(flantes. Vora precibus addere placuit : fpon*-
dent focii fe Conceptionis Immaculata ac S.
Xaverii vigilias deinceps jejunio celebratu-
ros, animaram igne crimina purgantium
latio facrifieia devovent » votumque in fingu-^
los dies renovant. Pofl perleflas noft fine Ia-*
chrymis publice litanias altum in navi filen-
mvm ^ doli gemitus Sc lamenta c^lum pulfa^
baitr, Invalefeente in dies tempefiate ^ jam eo
res^dcvenerac , utcerto pereundum efle judH
eareOtomnes# In hic falutis defperatione qui-
dam ^ Patribus in apertum egrefTus orationejs
furenti oceanb opponi fclitas magno fervore
recitare aggreditur , deiii exiguam S. Xaverii
reliquiarum particulam in turbidum pelagus
projicit. Et eece jfubko dedatur marTe , ventui
>
> a
,
IO Lhter£ £ffnU£ MlDC. XXXV.VL(^ VlK
i puppi infurgit , ac brevi temporis intervallo
inconfpedum de los lobos deveniunt. Infula
cft ad oflium fluminisde la Piata, milliaribus
circiter fcxaginta a boni aeris portu. Hanc
pr^cergrcflTi mox Maldonado & Monrebedio^
item infulas confpiciunt. Non difficilis erat
in portum ingreffus, nifi Navarchus oceani
parum peritus a continenti fe propius abeflit
ex Infularum vicinitate conjedans, navim in
altum longius quam par erat deflexiffet. Tunc
enim liberiore ventorum flatu fic jaftari coe-
pit, ut contradlis celeriter velis, demiffifquc
malis , ventorum arbitrio navis permitti de-
buerit Frgo iterum erepta fpe fluminis occu-
pandi, Brafiiiam versus proras obvertunt, ibi-
dem hyemem txadfuri, biduum progreffos
adverfus adeo ventus excepit , ut a Brafilia
longius quam ante pellerentur. Dici vix po-
teft , quanta tunc fuerit animorum conflerna-
tio ; fiquidem ab ea fe plaga protinus arceri
€f rnebant ad quam curfum direxilTent. Ven«»
rorum inconfiantia quindecim dies ipfos
tenuit , fic ut confumpto commeatu unicus
aqu^ cadus , d: panis modicum cum paucu-
lis uvis paflJs reflaret. Dum moerentes pro-
grediuntur, avidilque terram requirunt ocu-
lis , eminus fan£li Sebaftiani portum ape-
riunt, ad quem alacres vela vertunt
cupant»
9
Societatis ^efti e Varaqi^ariL ii
cupant. Omnes ut opcara dudum potiantur
arena exfcendunt membia vix trahentes, ac
biduo quieti dato ad tutiorem Sancflorum
^^ationem divertunt. In fan^i Stbaftiani o[>-
pido Societatis domicilium tft , quam RclI-
dentiam appellamus. Patres, qui earn inco-
lunt , de fociorum adventu certiores fafti,
illico ad portum accurrere , Fratres
peraman-
ter compledi^domim deducere, quidquid
recreaiidis corporibus fupperebac , depiome»
re Vnum illos habebat male ;
nempe qu6d
propter ^dium angiiftias holpites excipi com-
mode non poffent. Remedium leperit in-
geniola icharitas 5 tiubam dividere placuit
parte in fm6H Pauli C« legio m qiiatuor-
I
decim inde leucis abdudta ubi Societatis .
more id eft, fummis amoris & fraterna cha-
,
ritatis indiciis funt excepti. Francilcus Car-
nerius lanuarii Recflior ftatim atque intelle-
xit de fociorum adventu, continuo
navicu->
lamcum omni cibariorum genere ad eos mi-
jfic dato ad S. Pauli dc Saniorum Superiores
,
mandato, ut nihil omitterent, quodadeha-
rifli mos fratres fumma charitate
habendos fa-
cere poflet, omnes fe impenias refufurum. Fe-
ceread amuffim qus juflerat fiquidem totis
:
lex menfibus quibus morati focii , nunquara
,
padi funt ut vel aiTem de iiio depromerent*»
11 lhter£ annud M. DC. XXXVf.Vl.& vn:
His aliif(|ue innumeris Patrum Brafilienfium
nos beneficiis cum aliter refponderc non
polGmus^eoru immemores vivemus nunquam
Cantaque charitatis officia quibus poterimus
modis extollemus. Duas ibidem miffiones
inftituerunc focii pars in fan^i Sebaftiani
:
pars in Tanae oppidum deftinata magno u-
,
trobique tarp civium quam accolarum emolu-
mento* ConjundHsfubinde copiis^in perditos
incolarum S. Pauli mores ac barbariem qu|
,
Neophytos noftros infeftantur invec5H fune.
^
Ft quamvis populi fex ^gr^ admodum emen-
dationem admittat , multi tamen extrema
quaque citius pati , famemque ipfam experiri
conftituerunt
,
quam ut deinceps tantum fce-
ius committant. Nonnemo Patris unius fami-
ad confeienti^ flatum compo-
Jiaritate ufus
nendum adjecit animum ; at negotium ficin
dies diftulit , ut re infefta focios abire permi-
feric. Nec urgere Deus deftitit quare inde
;
urquead S. Pauli portum abeuntes infecutus
Patri fupplex accidit , animique labes deterflt
ingenti cum utriufque confolaticne. E Brafi-
lia folverunt Decembri menfe , pofl pri-
mum ex Vlifipponenfi portu egrcflum anna
evoluto incegrOj ac paucis pofl diebusin con-
fpe(5lum boni aeris venere. Videri navis e
continentreoepit in ipsa Natalis Domini vi-
Societatis lefu e VaratittarUi ij
gilil. Illius Collegii Patres quos Procurato-
,
ris adventus follicitos habebat, continuo it»
fummam domus turriculam confcendunt, un-
de liber eft in mare profpeftus , & fubeuntes
portum naves. Nefcio quibus argumentis per-
iuafi necdum eam effe fociorum navim, triftes
exfeendcrant ciim eece ad Collegii fores ad-
,
eft puer Hifpanus qui de noftrorum adventu
,
certiores facit.Quis fuavillimos fratrum ama-
tillimorum complexus, & totius provincia de
tantis fuperatis periculis congratulationes ex-
plicet ?
Sed quando jam in tuto funt focii , tempus
eft ut ad annales noftros & fidei in his regio-
nibus incrementa veniamus : aeprimhm qua
ad Societatis domos, deinde qua; ad miiliones
pertinent , perfequemur.
C A P V T I r.
CoHegium (prdulenfe.
Nnis 8c morborum omne
genus teram provinciam afflixit.
_ .
Prima mali labes febris acutifflma
fuit cum gravi capitis dolore & totius tremo-
re corporis i naorbum indigena Cbabalongo
nuncu-
S4 ihterjt amtn Vf.^C XX:^VVL vr”.
siuncuplnc. S ucceil/t Mfungirica peftif, vu!^
go Tahir lllla; ac poftrernd puftul^ inflamma-
IX Imo uno eodc*mque ceoipore morbi hi
omnes cfviraccm hanc vduc agmine fafto in-
vaferunt,ac pa^ne innumeros Hifpanos, Indos,
Afros fi/e mancipia fuftulenmc. Ntc domui
tioftr^cparciturn ? q iiatuor c fociis (ubiati re-
,
liq ui periculose tentari* Hxe funera noftro-
ruin numerum non mediocriter minuerunt:
pauci fiquidern feledfiores in Societatem co-
optati , & Procurator, cum quo fupplemen-
tum venit, annos fere quinque in itinere con-
fumpferat.Collegium nonpiures modo quam
quinquaginta numerat eum ty ronibus , tertias
probationis Parribus 3c Ludimag ftris Hos
inter viginti duo funt facerdotes,(tudiofi qua-
tuor, rerum temporalium adjutores tredecim.
Eftifi haedo no Noviibtus habitatione dif-
cretus , in quo eodem tyronu n dirc<5lore ex-
creentur qii ftudia abfviiverunc Sunt tyrones
undecim ,
ftudiofi ieptem, adjutores reliqui.
Inter illos fingularis noraj Sc probitaris eft
quirpiam , quem miifionum nollr^runi^fa^^
c Peruvix Regno in Paraquariam traxit; ac
quamvis ibidem facile Societatem impetraf^
fet longum ac perd»rfici(e emenfus eft iter
vir^ Ad -ftolic^ ftudio incenius abjei5fa fpc
;
grandiuri:>in ia:cuIo fortuna:;, ad quam alpi-
Societatis lefu i faraeffiard, tf
rirc poterat ; quippe qui Theologus in RegicT
Cuquicac^ Collegio, 1 natura: donis do6lti«
naque celeberrimus foret. Dici non poteft^
quanrum erga infirmos noflrorum infignis
chariras Societati nomen & benevolentiam
pepereric Ad omnis conditionis a:gro$ nullo
prorfus diferimine vita: fua: predigi convola-
bant : non nofte ipfa labore interrupto , mo-
nentibus ad extremum ufque fpiritum con-
flantes aderant. Vidiflesad ha:c periculi ple*
sia minifteria certatim concurrere , lic^t ipfi
|am fradU laboribus languentia vix traherent
membra. Fuerunt qui ex tertia aut quarta ve-
fi^e apertione & crebris purgationibus debiles
hujurmodi officia non intermitterent. Hinc
locii pafsim ut communes parentes in pretio
& amore habiti; quippe qui & vitam ani-
mis darent, & falutcm corporis fpiritali a-
liorum utilitati poftponerenc. Afsiduus ufu*
cum contagiofis brevi Collegium fic mor-
bis complevit , ut in nofocomium verfum
fit. Neque ideo a minus infirmis cefiatum,
quamvis etiam fervos domefticos afflaverit
lues , in quibus curandis ipfimec Patres de-
mifsione animi , &
zelo prorfus fingulari
feduid invigilabant. Sic domi forifque fer-
pence malo inimmenfum labor excrevit, in
urbe prasfertim adeo invaluere morbi , nt in-
tegras
iS tkter£ 4nnu£ M, DC’. xxxFJ’r.(^ fit.
tegras paflim familias abflulerint. Placuit dI-2
vin$ bouitati fuas vsluc decimas e Collegia
decerpcr&
Joanms ^ias.
Rimltias taliMoannem Dias, rerum tertS'*
poralium adminiftnjrt^ ex Andalufije re-
,
gno oriundum. Cum Patre Biana i5i5. Rom3
revertente in Indiam trajecerat , ut zelo quo
,
in Barbarorum falutem ferebatur ^ faceret fa-
jis.Vir fane fuit religiofus in pauciSj& magn^
in fua olim provincia exiftimatiohis
j ubi
Collegii Granatenfis lubminiftrum egerat,
|n hanc provinciam venit Tub ejus initia pro-
pter regidnjs adhuc incultte vaftitatem fanh,
difHeillima. Illius tamen indpftria , & indefef-
fo pluriupfannoru^^ labore fa(Sum ut Col-
,
legium hbc/ali^ue ripnriulia Operarios fuos
alant noR incommode. Qui frequent|us.in pur
randis potius provincia negotiis familiaribua
adfuere , conflans ineo orationis ftudjum aflb
mirati fiint; meditationem 4iurnam rpiritar
,
Iero Ie<flionem , caeteraque pietatis exercitia
omifit nunquamjlicet non raro negotiis tan,-
tiim non obrueretur, fummd femper mane Ia-
era ha;c penla Deo perfolveb^t fideliter ac
,
tam demum liberi (ut aiebat) temporalibus
vaca-
Societatis lefu e Paraquarla.' 17
!>at: ob firignlate virtutum omnium , ac leni-
tatis pr^fercim exemplum domi fcrifque ca-
ru^ , & fanditate commendabilis fuit. De So-
cietatis ut optimi matris adverfis vehemen-
ter angebatur; profperis vero ad Dei gloriam^
animarumque lalutem fucceffibus letabatur
quam qui maxime & pro conditionis gradu in
omnem proximi fpiritalifer juvandi occafio-
nenf erat intentns. DominicisFeftifque diebus
Chriftianae legis dodtrinam mancipiis trade-
bat , admixtis appofite exemplis , qua? magno
ftudio conquirebat deligebatqne. Quod ut
pro rei dignjtate decentius fieret , facetlum 4
Superioribus exftrui impetravit, quo fervi au-
diendo facro , &: percipiendis fidei myfteriis
uterentur. Tanta vero comitate gravitati jim-
fta cum mancipiis agere folitus fuit , ut ilJum
amarent juxta ac venerarentur. Pauperum e-
geftatem, peregrinorum necelfitates gravius
mult6 quam fuas ferebat, & fi qua poterat ar-
te medebatur: quodque mirandum magis,
nunquam ilii tempus inter tot curas ?defuir,
quo miferisadeffet. Adfuit tandem laborum
,
terminus, atque uc paratior eflet (X: promptior,
qiiatuor ante diem fupremum menfibus adeo
alte illius animo mortis memoriam impreflit
Deus ,
ut brevi fibi moriendum efle diftiraret
& crederet. Quare jam totus cum Superis ora-
B tiones
»s Lhtera Mnu£ M.DC. ~xxxv.VT’,(^Vir^
tiones incendere , frequentare pcenitentias,
a<l
Venerabile Sacramentum fepius itare, foeli-
cemque in Societate obicum a Deo poftulare.
4d h£Ec factis quibus poflet omnibus aut mi-.
nifter aut auditor adelTe :caufam rogatus re-
fpondit fcire fe fibi inflare mortem proinde
,
,
in animo effe tot facrificia Deo oiFerre quot
,
vivere diebus conceffiffet. Hi« intentum curis
occupavit morbus, Jeyis in fpeciem, fed qui
mox , prodente fe viru,in peftcm Hungarieam
evafic, hominemque Decemb. j8 dieabftulit.
aStatis annum agebat iexagefimum. quorum
34. Societati , his vero fpeciatim infidelibus
unum fupra viginti dederat, vir virtutibus
quam state gravior csloque maturus. :
^JM.oritur EmmamelSofa,
H Vnc biduo poft fecutus cft Emm^nuel
Sofa , adjutor & ipfe temporalis, genere
Lufiranus, ex oppido cui Camiha^noroen.
Ad boni aeris portum ta mente venerat, ut
in Peruviara auri feracem trajicereb fed ad ve-
ros virtutum thefauros a Deo vocatus ad So-
cietatem adjecit animum : in qna confumroa-
tus in brevi, annis fcilicet tribus non integris,
tempora multa- Fervens & pius ad-
explevit
modum religio fus , Angelicis plane moribus,
obe-
S 0 €letatk^efue?draquaria^ 19
bl>edient!se & orationis perquam fludiofus.
Ea modefiia compofitoque ad pietatem cor-
pore facerdoci lacris operanci min»ftrabat , ut
intuentibus ntfcio quid pietatis a fflaret, dice-
rcncque paffir^ omnes , fc in Emmanuelem ut
virum Deo divinifque donis plenum deulos
intendere. Vkimis tyrocinii menfibus ^egro**
rum ei cura commifla, quam ad mortem ufque
fumma caritatis A virtutum omnium com-
mendatione exercuit : dies noftefque prom»^
ptus non fociis modo , veriim etiam mancipiis
aderat, donec haufto ex contagione veiieno
cxtindus eft , magno domefticis omnibos re-
lidio fuidefiderio , fan£l^ue ( ut fic loquar )
invidia , quod tam cito ad pr^mia laborum &
ferventium defideriomm fruiius capeffendos
excelliflet. f
Vixifti jaftaperfolverant , cum ihtendens
fociorum , qoi lic^l
fe peftis reliquos corripit
adhuc fteterant in om-
variolis afFe^i elTent ,
mem proximi juvandi occafionem intenti.
P;£afam Qratiam ohitm,
Ncer casteros animam pro fratribus pofuit
I P. Cxfar Gratiano, dum aetatis annum age-
ret 48. quorum 20 in hac excolenda vinei
traduxerat. Et quoniam in bono Patre virtu-.
tum fplendoi: eximius eluxit, earum epitomen
B 2 ’
paucis
20 Litterx annu£ M DC. XXIV VJ,7f VIK
paucis rerexam. Natu«tft Boviui Apulia ur-
be.Dbn Inigo de Vergara loci Dynaft^e fede.
Ejufdern Ducis au<Sorkate cui carus erat in
,
paucis , in bocieracem admiffus eft feptemde-^
cimannorucia juvenis fupra mearem maturus
^
& egregiis natura dotibus inftrucStus. Confe-
(Jio Neapoli tyrocinioemiflirque de more vo-
tis Pbilofophi^ ftuduic cum ingenii judiciique
commendatione non vulgaji. Sub id teo:ipus
nobiliorem Deus Philoiophiam edocere coe-
pit, ut vitam infidelium faluti dicaret. Cumqi
fead Gonftantinopolitanam milfionem para-
T urcic^e ftudio adjecit animm Ve-
ret, linguaj
rum divina providentia qux hifce regionibus
,
tam ftrenuum virum relervabat alio mode-
ratorum avertit confilia. Interea Neapolim
venit P. Biana PaVaquari^ Procurator; C^far
inter miffionis hujus candidatos cooptatur^
ac profpera ufus navigatione ad boni aeris ap-
pellit i5i7-
Necdum emenfo in hoc Corduba GoHegio
Theologia; ftadioPhilofophiam pr^Iegere juf-
fos eftjduro fane mandato, cum fic ab Ethni-
corum conveifione amoveretur , cujus cau 4
venerat Non diu diftulit Deus lolatium: nam
poft pau^o quam incaeperat,inexrpcdlatos ad-»
fuit qui ad docendam Philoiophiam evoca-
tus b Chili viam praecludente nivium copia.
e
SccletatulefueVardqudriam 21
iiutius h^fefat fn hunc magna cum animi vo-
luptate , quam Latino verlu teftatus eft , non
iifque advQ gratum onus tranflulit , bonum-
que facrorurn txiuqerum in beneficii n^emo-
rjam ei obtulit qui primos de alterius adven-
,
tu nuntios artuierat Sic e rgo docendi munei
liberatus ftudiomm curfuav& tertiam proba-
tionem diu optatam abfojvit, editis utrobtque
I
I
trafeuix virtutis argumentis, Crercentibus-ini
! dies miffionu deCderiis iam in procinctu erat
^d difcefTam^cumDeo Superioribufquevifum
cft illum ftudiis reddere.BonusPgter divinam
veneratus oeconomiam , ne verbo quidem ad-
dito ftatim paruit ut jubenti Chtifto. Cuju$
h^roip^E vircut?s mo mentum is cognorcet y qui
exfupradicftis ingens Patris defiderium expen-
derit. Igitur annos quatuor Philofpphiam ,
decem deinde Theologiam ad ufque mortem
praelegit, magtic^remper cum audientium pro*
fc(5iu & admiratione ompiu.m f enimvero fce-
licisomnino memori^ fuit / ingemi acris &
profundi judicii. Hli apud omnes amorem co-
mitas^ gravis modeftiareverentiam concilia-
bant. Nec in eo naturaj donis virtus inferior
extitit. Hasreditarius eft filjorum Ignatii in
Deiparam amor ;
quo Ge arfir Gratianus , iir
demagn^ Macris cultu «S: exceliencia difteren
di captaret occafiones. De Deipar^ virtutibus
B I ^ collo-
Lhter^ anmuM: DC. XXW,vr.& VtL
colloqui ‘deliciae ejus erant, ac qaocicfcumque
pocerat dolemnes texere orationes; qu^ licet
iemper elegantes forent , tamen eu n de Vir-
ginis laudibus agendum, feipTum fuperabat
orator. Ad h^c eulru peculiari feftds illius
dies celebrabat , Sabbathinis jt junium fibi in-
dixerat, nec non extergendis in ejus hon ^rem
lancibus ad culinam iefe conferebat Erga
landios loachimum <5: lolepharri Ut Virgini
conjiinftos aiBciebarur teneirim^ : credide*
rimad tantum humilitatis, qua excellnit, api-
cem horum ope patronorum confccndiffe*
Qua; multos inflare foler fcientia & gradus
eft ad elationem animi , huic ad demiflionem
contulit De fe fuifque rebus cu n abjefte fen-
tirce , nihil unquam quod propriam laudem
faperet , protulit , infignis c^ceroqui ac mag-»
nificusaltfenorum praedicator. Hinc indubiis
quetneumque etiam fuos difcipiilos , magno
,
cum animi candore confulebat ,
Sc Superio’*
rum nutus ad ftuporem obfervabac ac vene-
rabatur. In negotiis omnibus iam levibus,
quam gravibus fqualia curabat” multa)ad mo-
deratoris oraculum recurrebat, in illius ceu
Dei voluntatem intentus. Hinc obedientiam
vix fpiricalis ducem , in eam veluti cynofu-
ram conjiciendos oculos aflerebat , fi quis ad
perfeftionis portum afpiraret. Ex vocatio—
Socletdtu Jefu e fauqumal ^5
ms” amcre& ajftimatione naicebatur ftudiuna
Societatis marris optima boni nominis con-
iervandi ; cjuod li foite malevolorum calum-
niis obfcuraretur, dolebac ipfe multo maxi-
me. quam leverus erga fe , tam lenis erga cx-
tctos fate , in re nulla qu^ fingulariratem red-
oleret eximius. Has virtutes omnes ex unao-
ratione familiaritate cum Deo bonorum
omnium fonte originem duxerant. Affi-
duiTs in templo coram Venerabili Sacramen^-
to fupplex aderat , eius amore llc ardebat ,
ut nec calorum fervoribus nec afpericate fri-
goris tangi. putalles atque ut orationi libe-
rius diutiufque irififterer, votis omnibus ex-
optabat ftudiorum ontre liberari,iam vero
quis illius ardores^ quis uiaviflimosinter li-
tandum ^ftus explicet ? Tanta erat fe fuper-
elFundentis dulcedinis copia , dum ad aras
flaret , uc facrificium protrahere cogeretur.
Quod fi de hoc myfterio incidiffet fermo ,
mirum quam ingenti pietatis Xenfu & ma- ,
gnificis illud verbis extolleret, In eodem quo
carceraj virtutes gradu eius caritas & aninio^
rum zelus effulfic. Nullus omnino cujufvis
condicionis , pauper an dives , liber an fer-
vusabejus vifeeribus exdafus: non dies no-
^lefque parcebat fibi , miferos fublevabat,
iolabatur infirmos , inimicitias componebam
B 4 Nullus
%4‘ Vitterst dnnujt M. DC. XXXl^r.V^» jr vn.
Nullus fane fuic qui ad eum in dubiis aut ne-
ceffitatibus fuis ramquam ad communem pa-^
rentem non recurreret tantaque inerat in a-
:
gendimodofuavitas ut omnium, quibuicunx
,
ageret animos pro arbitrio inflecteret ut de
, :
€o veriflime dicas , omnibus omnia fadlus cft^
ut omnes Chrifto lucrifaceret. Ac tunc maxi-
me patuit quanto apud omnes effet in precio,
cum morborum calamitas univerfos afflixit.
Agrorum nemo fuic , qui Patrem Gratianum
non vocaret ad animi ftatum ejus confilio
componendum , nemo qui fe foelieem non re-
putaret , fi ad fuum morientis latus vir tantus
aflifterer. Non illum contagionis periculumj^
non peflilens odor, non mille mortis diferimi-
na, not) innumera qu^ fpeftabat funera a
,
,
tam fan£lo caritatis infticuto deterrebant.
His yelut! fomitibus accendebatur patiendi
omnefque juvandi defiderium ; fic ut mille, fi
tot habuiflet vitas pro Dei gloria hominum-
que falute lobens profudiflec. Inter eas , quas
maxime attrivit peftilenti^ vis ,
familia fuit
cujufdam nobilis S. P. Ignacio fanguinis pro-
pinquitate junfti , non procul a Corduba.
Hanc tanto furore lues invafic , ut fefqaimen-
fis fpatio fublatiscum Marrefamilias magno-
que mancipiorum grege ,
liberis qnatuor, no-
bilem ipfutn corripuerit attonitis ex tam fre-
Socktati$lefiieParaquarU, 2f-
qaenti funere fiiperfiitibus. Omnibus prajftq
fuit Pater. Neque enim quibus adhuc a cpn~
fcflione fuiflet , atque oh fingularem cum So-^
cietare conjundlionem nobis omnibus amicif®
fimos dcferere ipfe poterat qui miferos omnes
in Chrifti vifceribus ^ompleftebatur. Quoties
hic incer mortuorum cadavera morientiun^
peccata excepit, ci^‘^ob aegrorum multitudi-
nem plures in uno facerent loeo ? quoties in-
ter mortuos procubuit vel folatio verborum
vel Sacramentis decedentes muniturus mor^
tis contemptor egregius quippe qui pridem
;
vita in holocauftum Deo pro fratribus obtu-
lerat, Bc vero placuit non fincera minus quam
generofa oblatio. lanuariidie 17. febri tentari
coepit , initio quidem ita levi ut Veneris &
Sabbathi a facro faciendo non fit prohibitus :
erant qui catharrum crederent ex priftinis
contraftum laboribus, fufpicionem augebat
quod continentes tres integras nofles ad Do-
minicam ufque moribundis adfuiffet. Vnus
ipfe fentiebac malum periculumque adverte-
bat quare veluti fi finem prcefagiret fuum ab
:
ingrelTu in Societatem peccata retexuit tanra
cum animi pace & folatio ,ut audientem non
lateret. Rogatus a quopiam unde illa pax
,
infolens laetitia ? Refpondit fe congruam in
^componendis animi rebus adhibuifle diligen-
tiam
l7trer^annu£M.DC. xxxv.VL&vrr:
tiani , necefle quod follicitum redderet, mor-
tertjvelut laborum tenDiniim & vic^ felicio-
ris initium in bonis efle numerandam, facro
refedius viatico multis cum lachrymis afaad-
ftantibus totius Collegii fociis erratorum ve-
niam rogavit collachrymantibus ubertim om-
nibus ob eom quo in Patrem ferebantur afFe-
£ium. Crefcence in dies malo 5 ne particula
boo^diei praeteriret totus erat in mifcendis
€um Deo c^slitibufquecolloquiis: modo gra*
tes rependebat quod in bac (an<9:a lefu Socie-
tate mori con€ederet:modo crucifixi ftatuam,
quam ex Italia detulerat, exofculas ad facrum
lateris vulnus appreflis ardius labiis in h^e
verba prorumpebat ; focius peregrinationis
mextues mi lefu, focius peregrinationis mese.
Vbi cerebrum , rationis fedem morbi vis in-
vafic, tum demum libera frxno lingua cordis
recelTus , qui adhuc fub humilitatis umbra la-
tuerant , aperire ccepit. Nullum unquam nili
de Deodivinifq; verbum^nil nififervei)tiflima
defidcria prodere. Crebro aflerere fe Virgine
vixilTe hadeniis,vi<9:urumq; femper. Cujus rei
non obreurum eft teftimoniu^quod olim dam
ipfe familiari dixerat, fe nunquam, quod fciret
lethale crimen admififfe. Tandem cum reme»
dia omnia elufiffet morbus , corporis folutiis
vinculis puriffimus animus inxternam fiiio^-
rum
Societatis le fu e faraiparia. ^7
rum Dei liberratem commigravit , cumulo
meritorum qu^ ftudiosecongefltrac fruiturus.
tM^ors *Bla[u Quttkrc:^*
Oft paulo BlaGus Guttierez temporalis
P adjuror, haufto in iirdem caritatis emineri-
bus veneno, eandem c^Ii viarn tenuit. Nfatus eft
in ea Caftiliaj veteris parte, qux planities Ser-
bera dicitur. Ad Indos veneraCjUC chirurgiam^^
in qua cxcelluit, exerceret. Archiepifeopo Li-
menfi Vita fundlo operam Tuam Atphonfo de
Ribera addixit, qui in Chili cum imperio pro-*’
ficifeebatur. In urbem S.lacobi appolfus ur-
geri cislitus coepit, ut abdicatis mundi fallaciis
totum fe Oeo manciparer. Quare cum inlpi-
ritalibus S. P. fgnatii exercitiis non obfeurS
fenfifTet vocantem Deum, Societatem arden-
ter expetiit & obtinuit. Quod Numinis bene«
fieiiim quoad vixit gratiflima femper recor-
datione eft profecutus Hinc mirain obedien-
do alacritas, & ad ardua quaeque capefTenda
promptitudo manabat , dixifles non carne fed
chalibe conftare. Quod fi remiffius agente cer-
neret quepiam,aur laboris t^dio vidurr jinge-
mifees ipferO fi,aiebar,priftinx mifcifuppetaC
vires,ut qu^faftidiunt alii in me fufeipialtunc
demum foeliees erimus fi ad defatigationem.
atquei
,
2.8 thter£ annujt ifl DC. XXIv.t^j.^vJL
atqneadeo mortem ipfam Deo famulari con-
Marcham Sc Mariam egregie junxit
tigerit.
medio in opere femper in Deum intentus.
Qu6d fi negotiorum moles ftata orationi te-
pora eriperet, aliquot fomno horas detrahe-
bat , c^leftium contemplationi dandas ne co-
ram Deo reliquator appareret. Poftremisan-
te obitum annis cfuoc diebus furgendi tempus
prsevertit duas ut minimum horas cum Deo
?^<5larus , & lobinde terna Euchariftis facrifi-
cia quibus affiftebar fupplex oblaturus. Ac-
cendebar precandi ftudiiim haufta inter uran-
dnm fuavitas qua ut ne fraudaretur animi fui
,
recefTus excutiebat follicite, ac frequentes ho.»
ftis linfidias PrajfeAi rerum fpiritualium con-*
filio foelicitcr eludebat. Ex hoc cum patre lu-
minum ufu afsiduo lux fluxit , q«a res crearas
nihilo pluris quam quanti efle debent , cxifti-
maret. in oculis omnium magnus foli iple fibi
vilis. Animos rapiebat procellens caritas,
nullum morbi genus , vulnera nulla averfari
vifus. Triumphare tunc videbatur cum ampla
laboris feges Turgeret. Vbi ulcera laverarfo-
verarque medicaminibus, languentes artus le-
€iuIo componebat, cibos apparabat, patien-
tibus folator , hortator morientibns aderat
vita fundos tumulabat. Heroicum efl quod
addo. Indo cuipiam corpus lanie foeda difflue-
bat.
Societatis Tefu e ParacfuarlS^
bat, fermiefa^ cancro membra abibant in fru-
fta, incolefandam exhalabat mephititn fpiran»
cadaver. Vbi primtiin amoti ab ulceribus pan-
niculi j tam gravis erupit fator , ut Blafii fo-
cius corruerit exanimis. At ipfe veluti liTuave-
olentes rofas contreftaret panniculos fanie
,
diffluentes abfque naufea ori naribuf que ad-
movere, ofculari ulcera ac pa^ne lingere lu-
culento fubadf longo ufu natura? arguir entoJ
Afsidua eum ^gris confuetudine Viarias aegri-
tudines contraxit. Ofto circiter ante obitum
annis totum ejus corpus molefta? admodum
fluxiones pervadebant enafcentibus fubmde
tumoribus & puftulis , fie ut /calpro aperien-
d^for^t , qu6 noxiis humoribus parerer ex-
itus. Ac licet dilTedto crebris vulneribus cor-
pore , miffoque copiofo fanguine nonnun-^’
^uam adeo debilitaretur, ut cuncflos moveret
ad commiferacionem ; perflabat tamen ipfe
la?tus Sc alacer
,
nihilo in obeundis muneribus
rcmifsior.maximum bono fratri nocumentum
sapeperit curatio
,
quam de Rellgiofo defti-
tuto ab omnibus fufeeperae ea uti perquam
;
difficilis 8c plena periculi, Gc diururna nec no»
djfficillima fuit. In exiguo claufoque cubicu-
lo luculentum excitabat ignem , unde mistus
cum furore calor ingens arftatum a erem adeo
infecit, ut medicum ipfum infecerit. Duravit
fera
Ihteu dnnUA M.T>C.XXXV,VL&Fir^
£ere ad vic^ finem molefta^gritudo , cjuatib;
£e liberum vidit , Superiores vehementer ur fir
iid valetudini reftituto ad priftinum vir^ vi-
gorem crebrafque corporis macerationes re-
mox obdudlis quaj adhut
,3ire permittere tiled
faniem eru(5laranc ulceribus totus brevi fan-
,guis computruit Quare cum acutis larerum
^doloribus aliquamdiu colluftatus e vivis ere-
ptus eft, & cum magno totius civitatis lu6lu
elatus , multis faneftum appellantibus , ac paP
fim fingularem ipfius virtutem deprecantibus.
Domeftica funt ifta,nunc ad alia veniamus#
''empiam pudor fatuus a retegerxdis in
onfeflione fcelcribus diu deterruerat in
caliiitn pulfarat obduratum peftus iacrilegii
confeientia; donec in vitas diferimen addut^ius
horribile vifu fpediriini fibi imminens con-
fpexic vultus illi acer, flammantes oculi, afpe-
<flus varius & terribilis, pavorem augebat ve-
hemeter quod obccdlo firagulis vultu, fruftra
monftri ccnfpefturn fugere conaretur. Quid
faciat mi-er ititantis anguftiis ? opem incla-
mat, concurrunt domeltid, quaeritur c Coi-
Societatis lefu e VaraeiuanaZ -
Icgio focius ( ncc enim facerdotem quem fb-
,
licus erat confeflionis gratia
acGedere,evocari
pudor finebat ) ubi peccataaperuit , veniam-
que obtinuit, videri fpe(5lriimdefiit. vix edo-
mo Pater domeftici e cubiculo excefferant,’
cum juvenem ,
aut cerre tutelarem genium
jnvenisformofiflimi fpecie fubintrantem cer-
nit; fulgebat in vertice corona aurea gemmis
diftinda , dextra linteum praeferebat, hxfit
in limine tanrifper vultu ad feveritatem com-
pofiro tum jacenti propior j fume, ait , lin-
teum hoc, &lachrymas exterge, linteum vix
manu tetigerat, cum fubito iic commoveri
fe fenfit ad deflenda fcelera ut doloris impa-
,
tiens in gemitus 6c lamenta proruperit, do-
lorem fubinde fuavitas excepit voluptati-
bus creatis major, qua ufque eo perfufus
eft dum Angelus evanuit, relicflo in prodi-
gii fidem ftrophiolo. Laborans zelotypia mu-
lier(vitio fexui familiari ) fic in virum in-
nocentem exarfic , ut veluti aaa in rabiem,
fumendam de conjunge vindifta n per ad-
ulterium decerneret. Ergo nocSle quadam,
quiefeente viro domo fc proripit tranfeun-
ti cuilibet fui copiam fadlura. atque dum
venientem pr^ftoletur , atrium quoddam
ingreditur nefando peropportunum confilio.
^ vix-
fl littef£ mm
M. tc. XIXV. VI. Vlt &
vixdum confederat, cum ingentem c e^fj:»
flammam deicidenfcem videt , qux propius ac-
cedens miferarhabfuniptura videbatur. Cod-
ddic illa exanimis ^ Sc evanefcence poft terro-
l^em flammia , fafti pcenitens eo quo potuit
modo domum Te recepit. Obftupucre dome-
flici infolirurn viilttis pallorem & totius tre-
morem corporis. Difsimulavic tamen’ tan»
quam fi vano timore pctculfa ; at die in(e^
quertti totius prodigii feriem confeflario ape-
ruit , marito deinceps magna cum pacecoa^
Vidura.
Peccabor inftgfiis ^ de^eratiom di*
vinitus avertitur , ^ ad melio-^
rem vitam reducitur.
A LIus poft vitam iti omni vitiorum gene^
rc, ac pr^fercim foed^ libidirfis cceno
traduftam acriter compungi coepit, & ad con-
fefsionem incitari. Sacerdoti Inpplex accidir,
fed pr^e pudore ea reticuit maxime elo-
qui debuerar» Quare altilis in coenum infixus
alios 12, annos incceptumvitx tenore peregit*
Opportuna ufus occafione eacod^mon fee- ,
lerum foeditate ob oculos pofita hominenvirf
delpeiationem adigit. Itaque obferatis dili-
genter
'
&octetafis Tefue'P'araquar gf
genter foribus ne qiiFs infeitur-baret , Tcabd*
Ium fiibit ut iaqutom ^ trab^ipendutum ‘m
jeolluin induat iuipendio vitam finicunisi lai»
jam cafurus erat cum vocem peicipii de cori<|
feflione admonentem , fore»gt per illam t»
animi anguftiis liberetur, bubftitit paulilptr
dubius j ac deinde fcabello ex filitns , domo
feftinus abit Sacerdotem’ qusfitiifuS. At eiCce
in ip fo limine amicum offeridit de fe optimi
meritum , qui protra(fl:«7ca!lide fetmonibin
hominem lic detintiie,” wt dilato confelUonif
confilio domum redierit. Igitur ad pr|iltnas
reverfus fordes , alios fex annos perditis dedit
3 tnoribus(adt 6 difficile eft pedem e limo proi
fundi , ubi femel fixeris , educere )di>necani»
morum hcfftis in omnem nocendi opportuni»
. ratem intentus hominem acrius quam ant^
oppugnans iterum in defperationem idemqu;^
confilium protrahit. lam fores occluferat,
jam collo ‘laqueum immiferat eum eandem
vocem audit confeffionem ingeminantem.
Rurfus abjicit funem, fcabelloexicendit, do-
mo egreditur cum certo eonfeflionis confiliof
A tecce iterum adeft in limine amici in fpecie
dsmon qui adeo callide rem geffic fuam ut
,
,
mutata fenteatia domum h.veftigio redierit &
aliquot annos tirrpius quam ante vixerit om- ,
ni falutis cutadepofita. ingreflus eft aliquanr
, : i C do
j4
do Soeiecati» teropkiin dicente ad multitudi-
eimr Ao^gnoftfi. noftro. forte de facrilegd
fOsfiWotiam pcetiWjdcque defperantium fup-
pliciis differebai:^, allato in didorum fidem
exemplo valde, pathetico. Hic novus auditor
intrari & fuaderj fenfuin vits fus confcium
«iifeerajcorenf; quod ciim crederet, haud difS-
eukeri Deo impjjifusreft , ut illi peccata fate-
retur. Et veroijfaifus eft fub vefperam vcum
multis lachrymis firntoque fand^ viv endi pro-
pofitOjin quo conftat^ter-perfevcrat. Pratereo
qua:‘quotidiana , vel certe ante didis affinia:
ut ittaplaeabilia reftinda odia , reftitutiones
male partorum^
. InJSgnes ad fidem vocationes in fpeeienB for-
tuitas , re autem vera divinas pratermitto.
Quotidiana h*c funt ; lingulare quod lub-
jungo. ;
Tradara mors Chrtjliant,
H Aud prociil a Corduba Caciquius nobi-
in landimonis exemplum propone-
lis
batur Neophytis , nunquam ebrigtatis , luxu-
riar nunquam labe genti familiaribus vitiis
,
contaminatus. Vbi fe lue afflatum fenfit, odo
leucarum itinere ad quemdam e fociis fefc de-
portandum curat, ut eo quo Dei filium adde-
cet.
,
SocietatU lefu IVdrdqnma: '
K
cit ,' modo comparetur ad mortem. Peracta
I
peccatorum omnium confeflione ftupuit Pa-
i terstantam in Barbaro puritatem, ftupuit pro«
fufara Dei liberaliratem^qua hominem in vafta
I
i
folitudine a teneris educatam, procul ab fau-
I
manis auxiliis , virtutum omnium copia cu-’
mularau Abfoluta in eo fuit cum divina vo-
luntate conformatio pacis animi parens.repe-
tebat.alFidue.fe nec longiorem optaire ,vitam ,
nec metuere mortem , modo parentis optimi
ac conditoris (verbis illius utor) voluntas in
fe & de fe perfede fieret, Dixiffes religiofiffi-
mos inter Afeetas exegiffe ^tatem , adeo fer-
ventes virtutum omnium aftus fuaviaque curni
caslitibus mifeebat colloquia. Euchariftia Sc,
oleo facro munitos ad ludam , uxorem Sc li-
beros , qui comitati fuerant , brevi ac efficaei
fermone hortatus eft ad vitam Chriftiane tra-
ducendam , fingulos obreftans mortem oppe-
terent citius, quam ut in Deum aliquid offen-
derent ; redirent alacres , nihil de fe rollieid
fpeomniin Deum repofitafe fuaqueilli per-
mitterent , nihil a tali parente defuturum 0- .
grerslcum liberis uxore , ad focium conver-
llis Vbi aic 5 Venerabile Sacramentum illa-
:
,
tum eft, juvenes duos humana fpecieaugu-
ftiores afpexi
,
quanta erat in vultu fuavitas f
quantus in veftibus nitor dextra albsntesfa-
!
: . :
“
C ^ «es .
ijtterrmntiTM VC^K1XI^T\VL'& VIT.
ce^ , finlftra flares 6cu)is naribufque gratiffi*
mos pr^fertbaac , totto facr^ ceremonix tem-
pore, p-ofitis humLgfcaiibas venerabundi adfti*
terunt , Sc identidem arridentes mirum quan-
tum tne recrearunt. Nerprius illius aniirum
lacfkia videndiqueNuminis ardens defiderium
quam foelix anmms corpus dtfticuir.
^li^marum S. T. Jgnatii,
hnCti Egnatii patrocinium multoties fenfit
S Corduba tam in partuum quam morbo-
rum periculis: exemplum profero. Foemina
diuturna agrirudine qua fuprema fuit le<5lo
, ,
animi deliquiis & acerbiffimis
affixa crebris
doloribus torquebatur, forte aderat e fociis
quifpiam ciim in malum id gentis incidens fpe-
dlanti lajchrymas exeuffit. Promuntur fgnatii
reliquiae , & ad primum illarum attadlum fu-
giens animus revocatur. Septem ipfos dies
quot (atrum antidotum (ibi retinuit dolorem
prorfus nullum, nullum animi deliquium eft
paiTa ,
donec eodem fociis reddito eveftigio
velut obice amoto rediit morbus, recipit de-
mib Sl totis viginti diebus exuiat dolor. Inter-
ea temporis morbo tencatus domefticorum
aliquis , reliquias pofeit, at illa in priftinos
dolores rcincidic, Reftituuntur tertio ,
& ter-
tii
rio liberatur qqajta df:
V
quarta dolor
quarti .ores rt:4eiint fldlMntur^^ quare
roenUDusfex ( quarndju njiiairum fu )
potiri reliquiis pe.i:mifla‘#l:OFW
dilQmp vitam
T Anto hic fuit roGiorum 2)^^ JUuftrfpr ,
quo pauGiotes amplum ac difficilem a-
gr u m ex co eba n t Peft d^eu tiae y is rpax m a^pn
I i
impar fociorum paritas fuit unus ipdar
torum, omnes per frigora , per ^ftus,per fihun
Sc famem ,
per mille mortis difcri^-iiha l^ci Sc
alacres ad animprum melTern convpl^bat Oi-
virio haud dubie parroeinio faftum ut ne u-
num attriverit morbus licet plures ficafFec^-
,
rit, ut etiamnum cum moIeftifliiTiis contagii
reliquiis colludentur^ glorioG ob reportara^
in eo certamine vulnera. Sacerdotes lunt -ia
hac domo quacuor npn-Sacerdotuippaf nu-
,
merus illorum qnus Grammarie^ pueris tra-
,
dendis intentus , reliqups qtil poreft Qpe yel-
ut ambidexter adjuvat. His admodum exiguis
copiis multa & pr^clara fpplia de cacod^mo-
. ^
C 3 m
38 VttfefA annux BC. IXXV.n.
ne reportata. Ex publicis privatifque
tnJKne cx vita: prorfus Apoftolic^ exeoi
cantate erga idii
miferos , crebris lubitei pra?i
tim tempore con felfionibus fingulares animo«
rum mutationes funt eonfecuraj. Multi fcortis
ejedliscum Deo, multi poficis inveteratis
diis cum Deo hominibulque in gratiam redi-
ere. Hisaliilquein proximum officiisficom-
nium animos fibi devinxere focii , iit publice
proclamarent omnes , civitatis foslicitatem a
Societate penderc:dici vix poteft, quanto con-
curfu domum noftram confluerent > diftitan-
tesfe ad eam velutad placidum coijrfolationis
porcum ex quacumque moleftiarum procella
confugere. £x hac cum fociis fincera familia-
frequens Sacramentorum ufurpatio at-
jritate
que adeo morum mutationes. Certe primarius
vir aptava vivendi confuetudine fdbciorum
exemplo revocatum ad frugem palam cefta-
mseft*
Jnftgnis (onverjio,
A Lius a prima rationis ufura totos trigin-
ta annos in omnium vitiorum ae pr^fer-
tim foeds libidinis cceno jacuerat non fexus,
:
non loci , aut perfonarum facr ar um refpedf us,
aon affinitas a cofanguineis^a filiabus, a matre
ipfa
,
*
Societatis Je fu e V^d)'uquarlSy
ipfa deterrebant. Eo jam procefferat
ut abjeila omni falutis eura f^piiisin die ani^
mum in impoenitentia obfirmaret ^
confefliol
nis Sacramentum libi adhuc itieicpertum exe-
craretur , qu6 vel fic ultimam boni feintillam
iperoque falutis omnem pr^focaret. Certavit
cum hominis malitia divina bonitas, vicitquei
Dei enim haud dubie voluntate pister moVena
templum ingreffus , dicente ad multicudinerrl
concionatore noftro , fubftitk pauiifper & ’
fenfim fine fenfii infinuance & Deo ficcomf-
pungi ccEpic , ut C rocus in lackrymas.fo^vrre*-
tur ,^ prs doloris magnirudine pa:ne cor. illi
difsiliret. Ergo fruftraobfiftenrernalo genio^^
innumerafque pr^texente difficultates , moras
omnes fpe plenus abrumpit, cohcionantem.inr
terpellat, atque ad illius genua fupplex p^ro?*
voIiicus<;ternum vale peccandi illecebris diciti
Fmejltis Sxitus - >
D lflimilero long^ exitum fortitus eft alius
Bacchi Venerirque verum manclpiumt
Nihil non rentariim fuit ad mifemni e fervka-
te eripiendum, hinc parentes ahiicique omnes
hominem urgebant viderer porro qualem’
;
bi fuifque infamia notam imirefer Inde focii
.
in petulantiae fr^nunl mmaeriSj quod g^rebar^
4 digni-
4.0 ihmk annujt M. DC. XXXFiVL &
VJT
dlgaica^tem objiciebant , Dei iram, impenden-
tem vibdl6larn,.iupplicii sterni acerbitatem,
brevitatem humana vit^, horrendas fcelera-
torum cataftrophas anre ocuios .ponebant.
Epi/copus ipfe pereuntem miferatus qua biani-
ditiis, qu4 minis eum a fceierrbus deterrere
conatus fuerat, fio proceflerat optimi pafto-
ris benignitas, utdomum ipfi fiiani ad coha-
bitindum convivcndumque offerret quo vel
ficin officio concineretur, Maluic ipfe in paur
pere tugurio inops &
contemptus turpiter vi-
vere, quam in rerum omnium copia honori^
fice juxta ac liberaliter haberi. Forte a fcdrcis
rediens vino plenus p^ne libi oculum eruerat,
monet Chirurgus fi fanicatem velit, vino
mulieribus abftinendum. Ipfe manuum comr
plofione fannifque monentem irridens vino, ;
ait, mulieribufque abftincam fapagefis, im-
portunus mihi es, oculi ucriulque ja6luram
non tanti facio. Levior h;rc ^gricudo gradus
ad graviorem fuit ingravefeie in dies malum,
;
propinqui ad Collegium accurrunt, e fociis
/acerdosad a:grum adit, atque omni arte &
indufiria ad animi fordes eluendas aggreditur,
ar infoe^ix nihil aliud quam ifth^c ad fe mini-
me fpe(fl:are,nihil horum curare Sc multa ejuf-
modi. aJeft interea medicus , qui explorato
pulfu temulentum offendens digcfta fub vef-
perani
'
^
ZpcictMu le(ii e
peram crapula libi reddm>4um promjmiatiadt
itac Patetk-AulQ dtcumbcntis ad no<5li$
dium MC redeunre ftkcal per intervalla rario-
His uiuderanirtii componendis rebus commo-
veat. Accurrit item peregre revertens Epifeo-
pus y jad aures magais iiicJamar vocibus , niliil
iiQH molitur, ut doloris icndicium extorqueat;
fruftri fuere omnia : impius enim , ut Aoga-
ftini verWs utar^ quando vult non* poseft, quia,
quando potuit noluit. Hic nullo modo jfibi
redditui lopitum multo animum in&Hcitet
exhalavit. ;
E primoribus alter duas trefve mulierculas
nonnunquam pluris aleje foTitus m^gn^paf-
fim erat offenfioni. homo perditos fpiritat^
jium medicorum monitiones ceu vicioruman-
tidota !n venenum converterat , eos infedlans^
qui falutis iplius percupidi remedia propone-
bant. ipfemec Deus hominem orgere , a ^
veterno excitare dignatus eft ; modo inter-
nis confeienti^ flimulis, modo fortunarum
jadlura , modo etiam carorum omnium mor-
te. non poterat Nummis vindiciam non in-
tueri : nifi volens lubenfque mentis.pcrilos oc^
clufiflTet. Nodle quadam bene pafths ficinfa-
tiabili libidinis reftu exar fit
ut vi<5la inter vo-
,
luptates natura /frigus mortis prodromus to-
tum pervaderet corpus. Medicus periculum
4a lttter£ anW£ hcl XXXV, VhMviT.
indicare veritus quempiam c fociis aditjfogat-
que ut aeternum pereunti fi quo poflit modo
iub veniat tentavit Pater blandis primum Ter-
monibus ad eonfeflionem allicere, ac ubi fe
furdo canere advertit, de imminentis mortis
diferimine medici judicium aperuit: videret
in bis temporis anguftiis quomodo anima;
confulendum. Dici non poteft quantumTata?^
li nuntio ficperculfus : vidifles oculos rotare^^
mutare colorem , jaftare brachia , horrendis
cubiculum vocibus implere audifles : ergone
n^i moriendum hnoriendumne mihi efl Itum
^ focium Sine me Pater , fine me , impor-
:
tunus eSjfruftrafunt remedia, fruftra,inqiiam,
funt, ferius eft , jafta eft alea , ferius eft. fic ad
mortem properabat infoelix,cum paul6 priuf-
quam moreretur^ pellicibus aliquam iceratis
vocibus advocat, nec deftitit donec illum vita
deftituit. Terruit univerfos ade6 funefta mors,
pr^fercim ubi collaris temporibus comper-
tum fuit meretricula quam moriens inclama-
rat domum , quamvis recens foret ac firma ,
mifero animum efflante , corruifle.
Illujlria (^aPitnonia Exempla.
Nter haec Veneris probra & foedas libidinis
I illecebras ceu lilium inter fpinas,
non rar6
«aftimonia fcelieiter adolevit Iodorum rigata
fudo-
’
SoTt et atis Te - 43
fhdoribus. Vir priHaarius omnem admoverat
maehinara Ut macronas pudiciciam labefada-
ret. vexationes , calumnia , fucata lenociniis
verba, promiffiones di^ iiiuriera nihil profue-,
rant. tandem cum oleum 8c operam jam totiea
perdidifTet, clam in mulieris domum fe infi-
nuat, blanditis vim additurus expavit illa ad
lenonis afpeduin , fola nimirum deprehenfai
at mox refumpto fpiritu impudentis audaciam
verbis reprimere parat, videret infoelix quan*
tam Dep Ghriftiaaoque nomini quantam HA ,
bi fuifque injuriam per ‘tantum fcelusimire-^^
ret ; Numinis vindidam ,
inferorum crucia-^
tus attendat, <5^ perhorrefeac ceterum malle
fe mille mortes oppetere
,
quam fceda libidine
corpus & animum inquinare. Verba perdit ^
perftat fceleftus quid hic faciat inermis
:
mina velut ovis ab immani lupo deprehenfa P
confilium a defperatione fumic 5 foleam ( qu^
fola in promptu habebat arma ) corripit , ia
lenonem infilic , ac Deo vires fufGcienre effioe*^
minatum profternit , folea pagnifque contun-
dit unguibus laniat 3c peffirne mulcdahim
5
vidirrix e domo propellit , adeo ut lex omnin6
dies ledlo affixus jacuerit, re paffim vulgatS
foemin^ fortitudo ceu alterius ludith^ collau-
data eft, matronae ceteris gratulata; fune vi-
i^oriam , vir imbecillis &
vecors omaiiimfa-
• bula
.
44 lltterjtanmuM»t>C XXXV VL&
bula fadius eft, non ramen refipuit fiqnidem
:
virginis alterius cailrmoniam tentare aggref-
fus, eodem prorfus modo virilicei nimirum
exceptus , etiam gravior^ metuens fuga fibj
confuluit
Non minori libidinis ^ftu percitos altet
htjHumnon moverat lapidem ut matrona ca*<
ftsflim^ conftanriam fledterer.Lver uru h^c. Pa-
rris ^ quo a confeflionibus utebatur , conficis,
crebriori Sacramentorum ufu & poenittnria
armis communita hoftis importuni tda elu-
,
debat. Nocffe intempefta in foemina^domona
iprumqne adeo quiefcencts conclave penetrat,
ar ubilediulum acceffic, totum jacentis cor-
pus afpero horrens cilicio deprehendit : quo
perculfus fpe(flaculo confeftim fele proripuit.
lUujlres projlihulorum converjtones
EO fopradidis mirabiliora funtquaj fub-
jicioy quo difficdius eft pedem e ruipitu-
diniscoeno ubi altd fixeris , educere Audi-
,
verat dicentem efuggeftuanagnoften noftrum
Veneris mercenaria, & concione dimiisa ad
oratoris pedes proftrata multis cum lachry mis
fua dilui confefsione fcelera expetiit: atque ne
humana imbecillitas , ut fit , lenonum adula-
tionibus Sc irritamentis fuccumbereur^haho
concef»
Societatis Tefu e Varaquatldi ‘4f
oncefsic , ubi Magdaten^ poenicentis
ponraneo exilio multifque corporis
ionibus Icelera expiare pergit*, .
Altera ceu Babylonica meritrice utcbata;^
Bimorum hoftis ad fortiflimos quolqueath-
stas atterendos. Deus immortalis ! quanra m-
autorum turba hujus irretita pedicis in ruf-
lam proruerat i nulla fuit impudentior dn%
[oam, nulla divinorum seque oblita vel potiu^
onremptrix ; atque ut agrius reduceretur ad;
rugem, tantum illi d^monfociorum terre-
em indiderat , ut a templis confpeduquejno-
Irorum plurquam a pefle abhorreret, venit
amen ad asdem noftram aliquando , tum iic
blemnem apparatum templi fpedaret , tunor
It fpeftaretur ipfa. fpeftavit 8c fpeftata eft ,
ed quse fpe<5fantium oculis infidias pofitura
enerat , ipfa fcelici prorfus forte in Dei cafles
ncidic. Audivit dicentem cum tanto animp-
iim motu oratorem, ut eo excedente mo^
iliam ipfa orationem ordiretur, exordium fe^
•ere plan<fj:us 8c lamentabiles-voces erebr^^ ge^
rritibusinrerruptsey narrationis loco fuit pUii
)iica in frequentiflimo <;onfeffu peccatorum
‘onfeffio : perorationem, ad concionaroretn
habuit. Heu , mi pater^
ei novitate attonitum
xclamat quando de Dei miferatione infini-?
,
iinfiniteque amabili tam copiose diflejruiftii
.
’
mife-
thter£ annui M. T>C. XXXV.VT.& Fri,'
«acodsiaciiv j- qtreni fi accufatY
mentem quor
vincit’. A4oldcetitis
Bodibus ofor fdUce^c Ifid^diabolus terrixabaE
atque in flamma vifibilis tartareas facfs V ene-
ris irritamenta fuggerebat. cittulit illa ad Pa-
trem Sodalitatis .^fixfc^uxrii /Si deiriceps folli-
eitaridefiit.
Ex eodem ctfecu adolerGerismoribus Ange-
Ibfifniiis mairemVolat uti domefticam avem
fagihet ; nam , inquit , cdm brevi. inoriendum
mihi fit pingue hoc fodalicio doftum legare
,
flat animo , ut viti fanftum precibas^ fai$ So-
dales prorequantar. paucis poftanenfibusxor-
reptiis morbo matrem adraodet fibi propius
inflate mortem Sodalitio avem fiftat. paret
illa, & hic eodem die Chriftiano Heu coin
pa-
ratus ‘placidifsim^morce defungitur iubri-
demitjuiam moHenti fimilior. ^
Aliu^drem Virginis clieps fenio & morbis
e?dnffe£liis leilulo fe proripiens, pergo, inquit,
ad latrem ,
ur abitirrkntem animum expiem,
neqlie eninl faseftiir peGcatoicm Sacerdos
pra^pofterus ifte
©ei minifter evocetur ,
.o^rdo : tibi totius vita^ noxas retexuit^ miratus
eft Patei- hominis integritatem ;
& mahd
mq^imecuni eidem qua prodixerat horade-
cedentem afpexit.
*
^>Multik ‘immort£^titatera pepeHc Sodalium
-nb caritas
e Tara^uatll
laborantibus, affiiitos
fublevabant. mancipiis
^
quorum , ^ u-
dei nollr^ iubfidia procurare , palantts ne
mors occuparet imparatos reducere fumroa ,
votorum hiic. Vinculis tenebatur Bai
bello fortis, ob damna Hi(|>anis illa
bellium cerrdrem mox rapiendus ad nt-
Monitus a Sodalibus Pater hominemcpny v-
dit adeo frudluos e ut inclinato in fidem ani-
mo Baptifaium expeteret Ergo differtur rnpr-
ti^ fenrencia, Epifcopus ipfe fpeftator adeft
dum fidei arcana vintSto panduntur. Ac ne pqe-
dore ergaftu!! Baptifmi c^cremoni^ pollue-
rentur, Epifcopus de tudicis voluntate reum
deduxit in facel Ium fuum, ubi compedes exu«?
tii.m liberta re duplici donafit.
Rei familiaris angofiias ac pi^rpe rupremani
egeftacem levaroUt infperat^ civkim largitio-
nes quibus diffokiro alieno a?re villis pro-
,
,
vifum de mancipiis,lignaque exftruendo tem-
-
plo compara:u® * ’
’
54 Lttteu annM M. DC. XXXV, VI. & VIIs
mm
0 frudqofior hic fuit Sociorum Ts-
^ bor quo latiorem zelo exercendo
M
5
,
campumT^va peftileRciac vis aperuit.
Suptemis a?que ac infimis, liberis ac fervis diu
nodluq^ adlaborarum. odiareftin6la,corapo-
fit^lites excepta de tota vita confefliones in-
,
numerae. ttes e quinque fociis Saccrdoceis hic
degurttjionge impar laboribus ferendisnume-
rus5 tanta eft operarum paucitas.
FruBuofa mijfto P. Jacohi de Barrios,
C Ontineri intra urbis anguftias non
generofi manipuli ardor. Erupit
bus dc Barrios altero coadjutorum
circumjacentes late regiones pervaiit. ut-
que quanta pereat meflis colligentium defe-
6tu paternitas tiia intelligat litterarum illius
fragmentum profero. In Atiles vallis fertilis
oppido magna humanitate excepti fumus,
nullus hic de Deo fermo, nulla alterius vit«
baptifmatis vix ulla notitia. Hineciim quin-
quage-
Somtatis Xefu e VaraquaHa^ ff
‘^lUgenarii ne de nomine quidem Sacramenta
norint , nulla morituris ineft de confeflione
follicicudo, opportunitas nulla, nifi fi forte ad
urbetnde la Rioxa triginta leucarum itinere
fe conferant. Et quoniam h*c nullus ab annis
quinque Vifus Sacerdos , quinquennes pueri
inexpiaci omnes. Proh dolor quanta hic ani-
I
morum ftrages 6 utinam adefient focii cete-
1
ras perinde valles exculturi meos certe, qua-
I
vis inutilis fervi labores non inanes futuros
prqvideOj, inculcata operose vit^ alterius no-
titia feciua eft oioriim mutatio fingularis,dif-
poficis fubinde ad exomologefin animis expia-
ta paffim multorum annorum fcelera condo-
,
nata facrilegia , fopita odia ^ ineeftus Sc pelli-
catus quamplurimis familiares fublati. Infu-
datum fmlicicer ad Barbaram ^que ac anti-
quam extirpandam Confuetudirtetln filias fuas
pretio iri libidinem pecudum more diftraheti-
di Nfoti nos t^det laboris , mi Pater quem
,
jubente Oeo & caritate Chrifti urgente fufci-
pimus. laboris meritum excedit merces qua
:
,
digni habemur pronomine Iesv aliquid pati
& pro fratribus filii Oei fanguine redemptis
animam ponere- facile eft gentis ingenium,
magna ad capefiendam fidem propenfio. O fi
Fra?nari pofTet doniinorum feva cupiditas i vix
ftiiferis relpirarc tantillum conceditur a labo-
D 1 re.
1
Zltter&dnmu U. t^ttl
re , nedum uc par eft ad animi negotia incum*^
bcrc. hadtenus Parer. Interea dum ex Europa
pliires in laboris partem adveniant, duo^ illi
focios in fubfidium mitto , Sacerdotes ambOj^
Raphaelem de Salazar Sc Ignatiiim Mcdinara»
C A P V T V.
CoUegium J. Michaelis de Tucuman^
Michaelis Collegium miferis
omnibus perfugium eft, fuicque pr^-
fertim fasviente peftiientia. Quatuor
quot in eo degunt Sacerdotes in pagos fylvaf-
que frequenter excurrunt hattd pernitendo
fruftu ; at longe profedio majori fi locioi^um
major e^^e^numerus.Gafpar Oforius fubfidio
miflus quo vefpere in pagum appulit urbi vi-
cinum oper^ pretium fecit. Decumbens es
morbo vetula repetita crebro hujufmodi voce
excitatur: eiaage,furge quantocius, modo
appulit Pater , illum confeffionis gratia acce-
de. Surrexit mulier de adventu Patris ignara,
eiqne accidens animi noxas aperuit Avitam
cum confeftjoneabfolvic,
Sejunfto in tugurio nemine confeio diu ja-
cuerat juvenis, periturus haud dubi^ omni de-
fiitutus ope. illae forte & feftinato tranfiens
Gafpar
Soaetdtis Jefue Vdrdquarh^
Gafpar ad alios qui vocavefant intermortuas
languentis voces intercipit , ah mi Deus cu- !
pio , cupio mi Deus ingeminabat. Ingreffus
tugurium hominem reperit (upremos ducen-
tem anhelitus. Oici non poteft quantis exul-
tarit gaudiis ubi Patrem ex vefte agnovit, ob-
fecrat a peccatis kv^t abiturkntem animum,
quod ubi fa<fJ:um , e vivis exceiTit
Solo tenacius inhxrenr annolas quercus; Gc
vicia, quas cum corporibus fenuerunt. Diffi-
culter lenesBarbari reducuntur ad frugem
qu6d fuperftitionum avitarum tenaces ; at ve-
tula: multo difficilius ^ ut eft muliebre inge-
nium contumaxt Hincafociorutn confpeilu
abhorrent vel lingua? ignorantiam excufanr.
Illius tamen de qua fuperius, prodigiofa vo-
^
catio multas permovit ad ejurandas ultro fu-
perfticiones S: fcelera exomologefi purganda.
Poft lultratos pagi convenas omnes equam
infederat Gafpar abiturus cum ecce fenio fa-
,
nfeens anus , arundini innixa domo prore-^
ptans:Siccine mifcllam defpicisPergone, excla-
mat cum lichrymis , divinorum myfteriorum
ignarae, inexpiar^ moriendum mihi eric? heu
quid me mortalium miferrima fiet redit e !
veftigio Gafpar , avide audientem fidei my-
fieria edocet dutifque animi fordibus fpei
^
plenam & c^kftes prolibantem delicias brevi
D 5 , mori-
54 ihterjt annua M. DC.xxxv.vr. & nrl
morituram relinquit. Hujus exemplo plures
fuperftitionum magiftraj confeffionis defide-
rio cum interpretibus concurrebant ad Pa-
trem magno illius folatio & indigenarum ad-
miratione.
^acra
Mprobitatis infignis artifex derperata^quo-
I rum non ferret ftimulos , fcelerurn venia ,
animum diris devoverat. Aufa poft facrilegam
confeffionem faens epulis accumbere quo
magis enititur hoftiam in ftomachum trajiee-
co gravioribus animi morfibus laniatur,
cumque nihil juviflet haufta etiam liberalius
ablutio domum recurrit ,
aqualem paulatirq
exhaurit ; fed palato adherens tenaciter hor
flia humorem refpuebat. ergo iterum iterum-
que aqualem implet , hauritque facrilegas
etiam adhibens manus. Quid hic agat infoelix
inops confilii ? quod reflabat unicum , tota in
laehrymas folvi & damnare fcelera incipit.mi-
rum di(flu : vix dolore concepto , fponte ho-
ftiainpeftus defluit. Debuit infolens prodi-
gium cor adamante durius frangere , non ta-
men fcernin» contumaciam emolliit. Ad luti
vqlu-
Societatis refu 'e ParaquarU^ 55
?olutabrom reverfa abjeifto falutis defiderio
Icelera iceleribus accumulare pergit^ donec
unica falubri cogitatione vii^a Deo manus de-
dit , <jo« prodigio vinci noluerat. adeb Ora-
uipocenii facile eft vel minimis invincibilia
fuperare. Curam advertit Gafparis , quafol-
licit^ cavebat ne quis inexpiatus decederet »
fubinde follicitudinis caufas cundlanter ex-
pendens in periculi libi impendentis conlide-
rationem devenit & expavit. Ergo ad afylum
profiliens Patri fupplex advolvitur , rebufque
dcfperatis pr®lidium polcit. peenitentemcea
perditam ovem aperto finu excepit Gafpar.,
prjB dolore exanimem in fpem excepit , ani-
mum exomologeli refecit, & ad cotiAantiam
in bene empto communivit.
FruBuoJi foetorum lah orts ^ejlikn-
ti^ faylente,
A d Divi Michaelis rediit Gafpar fpollis
de hofte animorum gravis 5 fed mOX in-
ducias tollente peftilentia in arenam fotio
ausius Sacerdote regreditur. In ftatione pri-
ma jacentem Mauram offendit, quam lic^ in •,
fpeciem longius a morte abefle crederet y p<;-
tentem a peccatis abfol vit. Vix primum M o-
D 4 . mo
-
5^ lhter£ annu£ M. DC. Yixr.ri. vul
mo pedem extulerat, ciirn ilJa ceulabomui
primki^ ad ^‘uperos abiir. Magnum in fervirib
juvandis labor , laboris pars maxima Reciori
ceilic , Angolanaj lingua perito ,
pr$ter ‘nava-
tam affli£lis corporibus operam , raolcos ad
fidem,plures ad frugem ad poenitenriani mul-
to plurimos adduxit v nonnullos fupplieiis ex-
emit , ad virtutem fructuose eft cohortatus
imiverfos. tu^landum pr^fertim fuit cum ea-
rum quibus ferviunr crudeli avaritia. nii mi-
iera mancipia callidi fubducunt a publico dc.
non rar6 aquis praefocant, ne deprehenfi poe-
nas luant in eos propofitas qui in Peruvj^e re-
,
gnum ex Africi per Paraqua;riam fervos tranf-
ferunt. Nuper admodum Potofium verfts
mercator unicus clam deducebat ad o^iogia-
ta. ubi id inaudiit Reflor Dominum rogat
,
fintne fervj Cbriftiani omnes, juratus affirmat,
fidem non facit confeio quanta fit hominum
iftiormodi improbitas, non vana fuit fufpicio,
Chriftum ignorabant plcrique , omnes Chri-
ftum edocuit , dr fidei lavacro tinxit , immiti
Domino fiupcnte Patris. caritatem qujeomne
Bominum genus imo generis humani (xcts &
,
probra( fic mifera mancipia vocitant)in Chri
fii vifeeribus compleftitur fpreta mercato-
£um invidia*
Vita
SocktatisJefu e faraqtmrlL if
V^i ta ^mors T Jgnatii de L oyola.
N annalibus 1554. obiter niomieram deP.
I Ignatii morte, quod necdum colkgiffern
qu^ead memoriam infignia gefferac. Ea nunc
breviter d’ fummatim ddcribo.
Natus eft Ignarius de Loyola Corduba? in
Tucumanis. Patrem habuit Guipofcoanum ^
Loyol^o fanguine magno Ignatio propin-
quum. Non indignum hacftu pe germen fuit
Ignatius nofter , feu fpeftes corporis fcu animi
dotes. Erat in eo capacitas ad qualibet Socie-
tatis munia, quorum varia fruftuosedcum
plaufu geflit.Excelluit Oratoria facultate, qui
ram appofire tamque acriter vitia infectaba-
tur, vircutefque depr^dicabar , ut improbis
terrori, probis vehementi jnciramento eflet.
Inde ufque a pueris ingenio pi iccipiri ac prae-
fervido timoris Dei fr:eno moderatus fcelici*
graviorem noxam prolapfus efi: nun-
ter in
quam, virtutum femitam pede inoffenfo de-
currit. bene coepsffe tanti eft. Societatem iniic
adolefcente ^tare , non item judicio, ex ipfo
tyrocinii principio ceu ex fundamento molis
imponendiB celfitudo , quantus vir fururns
eflet apparuit. Sciebat Ignatius munificentiis
cseleftis fontes ingratitudine obftrui , copio-
f8 Lt neu
annuA U. DC. XXXF
FI. & vn
fius in beneficiorum memores derivari grata
acceptorum recordatione. Hinc ob vocationis
munus Deo gratiflimus nullum inagendis gra**
tiis finem faciebat, pr^fertim qudd fuisado^
lefcentis humeris Chrifti jugum impofuiflec.
Hinc Societatis inftitutum Sc amabat Sc vene-
rabatur, omnefque quibufcum ageret ad illius
cultum dc reverentiam excitabat. Inter omnes
qnx ineo magn^ fuerunt virtutes ,
excdluit
obedientia ,
qua nota germani S. Patris Igna-
rii filii diftinguuncur. Ad moderatorum nutus
ardua quevis & abje<5la complexus omnia ten-
tabac ut imperata ad fqelicem exitum perdu-»-
,
ceret fic ut in unius Ignatii ad parendum pro-
peitudine conquiefeere pra^fides viderentur,
quidquid imperaflent probabat femper ratio-
numque momentis firmabat. Magna h^c obe-
dienri^ virtus in alta animi demiffione ftetit,
qua dotes in omnium oculis eximias occulta-
re ftuduir. extorto , ut ita dicam , a modera-
toribus infimam Grammatica docendi mune-
re fefe ei totum addixit veluti II ad majora in-
eptus foret. h^fic in poftremis jufto diutius ad
fumma quaque natus , nec diu latere fub mo-
dio lux tanta poterat ; Philofophia? ftudiofis
ubi ftudii metas attigit ^
praelucere jufla eft.
dofturus exemplo quaminculcarat commen-
daratque animi demiflionem, profilit e ca-
thedra
Sfichtdtis Jefu h VdraquarUi f9
hedri , difcipulorum ex ordine pedibus ad-
olvitur, ofculo premit &
lachrymis rigat ftu-
enre Tchol^ universa. Gravia furrum diu
re contineas : humilibus reddi debuit Igna-
ius. illius iterum lachrymis eoneeffum ad
laffem infimam rediret, e qui poft annum
reptus & confeiefttiarum judex &
orator fa-
erjulTuseft. eloquenti® vi in pulpitis, eomi-
ate in familiaribus colloquiis animos pro ar-
ntrioinfledlebat. In juvandis cum mbrte la-
llantibus gratia valuit fingulari. vix ullum pe-
lilenti® virus abftulit cui morienti non adfue-
it.non negotiorum moles , non periculoruai
imor, non decumbentium vilitas rerarda-
aant nec morientibus tantum fed&affliftis
amnibus Colator indeftffus aderat, quodque
lluftris elTet caritas & paternus in pauperes
imor ; fi qui Ignatium demereri vellent ( vo-
lebant autem quamplurjmi ) largitiones in
pauperum ufus conferebant certacim , illius
arbitrio erogandas : quippe qui omnium ege-
fiatem noffec. imbecille corpufciilum obfir-
mabat caritas, caritatem precandi ftudium ac-
cendebat. pr®terftatas csteris omnibus ora-
tiones horas aliquot fomno detrahere foiitus
fuit quas rerum e®leftium contemplationi tri-
bueret. Denique ut multa parcis compledlar,
Ignatius vir vere fuit Apoftolicus magni Igna-
tii
€0 littera annu£ M.T>C XXJV VI, & vrr*
6c nomine 8c fanguine digniflimus fn pago
excurrens ( ntque enim mc3enibus contmer
tantus ardor potuit ) Hifpanunn oflFcndiC dm
tino pellicatu implicitum, difficilis inveterat
mali curatio remedia eludebat omnia. qui(
non tentavit infignis animorum medicus ? Re
dierat a concionibus 6c confi fllonibus d iurni
oppido laffus ia^nam in adulteri domum fub
•
euntem vidit forefque diligenter obTeran
,
tem* Enimvero ^ftukvit ad flagitii fufpicio
nem non cemeram Loyolseus languis atqu< ;
libi Deo fupplieavit tanrjfper accepto flagel
lo te£lis fuceedit, ubi infelices volupraces ex
plebant tum abjedla vefte fic in corpus fasvin
infticit ut i6luum crepicamium fragor peccan
tium feriret aures. Stupuere primiim ad re
novitatem, tum aur^ cseleftis afflatu impel
lenrc foras prorumpunt, & ad Ignatiipedei
provoluti rogant alienam culpam cmore iuc
eluere defiftat , paratos efle fua tandem ali
quando peccata expiare. Laurus infigni vidlo-
ria Pater , veftem induit , utriufque confeffio*
nem excipit, & in viam fpemque faluris re*
ducit.Rebelles Vallis Celchaqu<? vicinos Chri
ftianorum pagos adorti acrirerinTucumani-
Cas r^vierant, qui necem evaferant pars maxi-
ma plagis ac vulneiibus pefflme mulftaci Sa-
cerdotis opem implorabant. Operam ir> id
fuare
!
SoctetafU Jefu i PdraquaYlSl Isi
ruam de tnore defert fgnatius. Itaque quarii-
Iris milites deeffent qui euntis tegerent larus,,
lihil moratus hoftium infidias in viam fe dat«
Ad pagi fumantis reliquias appulfus, feliciter
continuo manum operi admovet , & quadra-
Ijinca Hauciis rite expiatos ipfo adventus die
in csdum amittit, parte infequentis diei fepe-
‘iendismortuis data, dum avia & invia per-
hominem in palude h^rentem ac fa.u*^
idftrat ,
sium eminus confpicatur, magnoque moli-
mine accedens a peccatis folvit tum diu cum
:
tenaci limo Iu6latus in humeros attollit Sc eri-
pit periculo. Longior fim fi finguU Ignatii fa-
cinora proferam. 7’aceo itaque compofitas
il lius ftudio ac induftria concroverfias graves ^
reftincfta odia , male partorum reftitutiones j,
fcelerum de tota vita exhomologefeSj aliaque
id genus quibus incredibili cum animorucn
commodo fefe conftanter exercuit. Injurius
tamen ipfi fim , fi facinus poftremum filencio
pr^ceream in quo generofusChrifti athleta
,
flans fortiter occubuit. Magna res in motu
erat duodecim ab urbe milliaribus in pago
cui Chiquilicafta nomen^qn^ pr^fentem Igna-
tiioperam pofceret. mor^ periculo fprcvic
imminentem tempeftatem , & patiendi cupi-
ditate oblatam ^ vi^e comice Nobili rhedee
opportunitatem recuiiavit* tenui ccdum pal-
liolo
lAtters innu£ M. XXXV. TV.&^VIt
imbrium vis excepit , ficqne td-
liolo tjiagna
tus immadens pernoctavit fub dio quoddila-
piis pagi ad quem diverteret incolis diruta ja-
cerent cafe. perrexit diepoftero Chiquilica”
ftam,confc(toque e fententia negotio domum
rediit afFectds male, nihil ad canti viri valetu-
dinem omiflTam. omnes praeterquam ^grum
latuit morbi periculum quippe qui divinitus
:
accepifTet de impendenti morte nuncium.
Quartus aderat a reditu dies ciim aliquot
,
horis atite furgendi fignum adcito Redori,
Pater mi ait , brevi moriendum eft ferio in
, ,
animi negotia incumbamus; fubjicienti lon-
gius abe& mortis periculum , pacato ipfe
animo Sc exultanti llmilis ue dubita , fubditj
t
res extra eontroVerfiam eft; li enim de illorurn
obitu quos comparavi adhaCad mortem mo-
neri rolitUs fuerim eur eamdem mihi gratiam
Deus negarit ? fenlic Recftor pro eo ac debuit
tanti viri j^adtiram / quando attenta dicentis
fanditate negari fides poterat. Ergo generali-
ter confitenc! aurem accommodat non fine
admiratione dum viri integritatem pr^claraf-
qiie dotes introfpicit urget ^ger facrum Chri-*
fti corpus adferatur qiiantocyiis ,
neC temere s
mox enim ingravescens morbus rationis ulu*
ram eripuit ac fubinde vitse Obiit prinio Ca^
kndas Martias poft exadps ia Societate an-
nos
Societatis lefuiPafd^uari^.
aos quinque fupra viginti , in vivis unum fu-
ira quadraginta , vir vitS; longiore h Loyoiaeo
»enere digniffimus. Ingens fuit tota provincia
& civitate hac potiflimim tanquam de cona-
-nuni parente comploratio. Funus ab Epifco-
po , ordinibus univerlis , &
plebe tota cele-
aratum , tantufque fuit multitudinis planfilus
aullo lachrymas tenente ut cantantium voces
idimeret.
C A P V T VI.
CoUegium Boni^aeris*
Am in urbe quam vicinis circum
oppidis magnus fuit fociorum ar-
dor, par frudlus. Habitae in ^de pri-
maria conciones fere quotidiana ,
traditas fervitiis Chriftianx pr^ceptiones , pu-
blicis cohortationibus privaiilque colloquiis
excitati ad fervorem fodalcs
,
exculti catechefi
puerorum greges , atque id genus pietatis ex-
ercitiisimpigre inludatum. Fruftuofa item
fuit opera portum fubeuntibus magno nume-
ro peregrinis, audiendis verni jejunii tempore
poenkentibus Sacerdotes bis feni vix pares 5
adeo permovebant animos oratores.
!
Concio-
^4 M.t)C:xXXF.P
Concimum vu.
OcidrUm ^liqiils inter orandam ad aras
S advertens eonvenire ‘frequentes in tem^
piam , de multitudinis coneurfu abiit moni-*
turus Patrem , cui incumbebat exempliiiti ( ut
dicimus ) e fuggeftu narrare ad populum iti
facrarii limine obviam concionatorem inter-
rogat : brevine fuggeftum cogitet neganti fi-
bi licuiffeper temporis anguiiias &
pceniten^
dum frequentiam huic negotio vacare* fubje-
cit frater, nori inapvorruna mihi in mentem
venit de ^aeramento hiftoria,
Buchariftiaj
quando urget Pafchale pr^cepeum. Placuit
Patri narratio Bc eveftigio pulpitum lubiir.
Erat inter auditores qui tacitis dudum in i’a-
cro tribunali flagitiis impudenter ^ farpids
accubuerat c^Iefti menfe Is ubi ex narratione
didicit quam feverc Deus uleiicatur fa<5las
buic Sacramento afacrilegis injurias, quamqi
in refipifeentes fit mifericors , totus in lachry-
mas abire interpellare dicentem
,
ad illius
,
genua advolvi, vocem fufpiria abrumpebant^
attoniti haerebant fpe^arores. monitus par-’^
cius agerer, repofuit id fibi non effe integrum,
quin dilTuIturum dolore peftus fi gemit^us
pr(^focet.Suadet Pater ut urbe tantilper egref-
5
Elscutatk Te fu e Vdr aquaria.
tes faxato fufpiriis fr^no dolori indufgeat^
i
Egreffus eft , diei partem dolori conceffit &i
I
irediic. Ac ubi rurfus ad fcelerum enarrarionetii
venit , iterum dimittendus fuit nc prx doloire
[
deficeret, donec mitigatb lapfurempofts moe-
j
rore tertia demum vice rediens peftoris virus
evomuit adeo foelicicer- ut exinde vitam ex
orfus fit qua eundos rapit in admirationem.
Miles nefarius jurejurando fefe obftrinxe-
Vat fore ut nunquam animi fordes eonfeffione
elueret quin quod impium magis pUires ad
, ,
idem audendum pertraxerat fua non cotentus
pernicie, audivit iteille oratorem d: familiari
pr^fertim exemplo permotus in genua provo-
lutus eft, confeffioneiB inclamavit 5 afie-
ruirque non hominis audiffe vocem ied lo^
qiiencisDei federibus folurus priufquam reoi-t
pio excederet foelieioris vira^ /ernina fufcepic
quae modo in folidas virtutes 4dolefciint. Al-
teri in Deum reo concubia node vifus eft
horrenda fpecie cacod^moh- qui jacenti im-*
tnihens fubjedas e terrse hiatu flammas inten^
tabat JSIon infraduofus terror fuit, non exfpe-
dato diluculo ad Collegium^ccurric, piaculo,
eximitur, & terroris friidus vitam fandiorem
eoi Hgere pergit.
Anre didis affinia pr^tereo , qualia fune
tediifle in gratiam juratos hoftes mutui eruo-
E ris
55: LkterA^nnUX U.T>C,XXXV.Vr.& Vlh
avrHiffiaiios,eje<3:as paffim pellices, pra
ludendi compocandique morem lublatum, &
alia id genus innumera.
Maurorum ^odaliumfervor.
M Aurorum fodalitia celebrantur in dies
magis, prodaris potius virtutum exem-
plis quam acceffione Sodalium. Pauci fiqui-
dem , fi candidatorum multitudinem fpc6tes^
& illi probata diu integritatis admittuntur.
Hinc magna afpirantibus morum mutatio,
gentis ingenium facile divinarum rerum ca-
pax eft in paucis capiuntur fociorum erga fe
lenitate foletnnique apparatu, quo fodalium
funera curantur, quin lua fe foelices fervirute
didlitant, qua nimirum in Dei libertos eva-
dunt. facile eft miferos conciliare Chrifto ,
Chriftique legibus adflringere , quippe non
tam ingenii pravitate quam legum divinarum
jgnorantil flagitiofi funt , vel cerre pravis do-
minorum exemplis & incitamentis in vitia im-
pelluntur.
Angolanam coemerat quidam ad libidi-
nem fuaferatque mifell^ tas efle eos in ufus
dominis fervire ad quos comparata lunc. ig-
norantiam dedo£la ad fcelus de more invitan-
tem acriter redarguit : Siccine , ait , infoelix
conju-
Societatis Te fu e Pdraquarta. iSf
I
tOTjugii jura foedare non perhorrefcis ?aded«»
I
ne parvi tibi eft animi oiei /alus ut in sternam
una cecum perniciem invitam protrahas ? pu«
deae, 6 pudeat Chriftiani nominis quo glo*
j
I
riaris /fateor dum in Angola verfarer fcelcris
!
ighorantia laboraffe tua decipientis culp^ , ac
modo cti n fciam Chrifti legibus adverfari
ftat ftabicque mille citius mortes oppetere,
perculit viri animum muliebris fortitudo, e
veftigio Sacerdotem adit , feque ipfum nec fi-
ne lachrymis incufat quod imbutus Chrifti
pr^c-ptionibus a puero edoceri de officio
Chriftiani ab Angolano mancipio debuiflet.
Non fuerunt crocodili lachrymas nam ex eo
:
alius fuit, & mancipio cafte vivere permifit.
Par aut etiam maior fuit aliarum conftantia.
Non munera ,
non blanditias non fucata le-
,
nociniis preces, non min^ aut verbera domi-
norum , non ferri pedforibus admoti terror
conftanciam labefadlarunt. Id unicum inrer
minas & verbera ingeminabant fodafes fe efle
Sc Dei matris mancipia rxpiufq; facrum Chri-
fii corpus percepiffe. Enim vero , reponebant
illi, tua re pervicacia fodalem probat, plus
fatis liquet te ab hominibus Societatis regi»
Ha^c dominorum vaga libido segre admodum
foeminei fexus mancipiis nuptias permirtic.
Evincit tamen non raro fociorum ftudiom
Ea prob4
,
‘68 llttert amm M. PC. pXV. V’.& Vm
probe improbum & multis pellicibus n&airi-«
monium impetrat.
Eorum qui recens ex Guinea & Angola ad-
ad catech^fes concurf us ut in
vcifti tantus fit
apertum educendi fint. Plurimi Baptifmo tin-
nii , reliqui prjeparati. quofque morborum Ia-
se feviens virus affumpfit ad unum omnes ri-
te expiati , non pauci ftadm a Baptifmo de-
eellcre. .
Verso fluminis intumefcentis eluvie
foeiis mm.*
Cum jede facra Collegio, lonic com-
modato habitandum fuit. Labora-
tum utiliter non civibus tantum & accolis
fed & militibus ad reprimendam Cachaque-
fiorum rebellium infolentiam e Peruvia acci-,
tis. Res familiaris non parum bello accifa. di-
rut£E rurales domus , abdufta pecora, vineta
aut inculta aut flammis abfumpta, fic ut focii
fex xgre alantur, Ob
defertam temere ftatio-
nem milites aliquot damnati erant ad reftem.
Supplicium prjccipitans prtcfedtus viatici (ti-
mendi fpatium pertinaciter denegabat prohi-
bito deferentis accelTu. Qui morituro aderat
focins
Societatis lefu e Varaquarla^
foetus provolutus ingenua vicarium obtefta-
tur ne hominis ira imporeheis timore Qvieulte
falutem negligat , alium cui parendum pr^«-
fenrem intueatur esii terr^que Dommiim.
ludex oratione commotus pronus in terram
prajfeftinationeni damnat , pergeret vicarius
ofHcio fungi Sc miferum quo pater cupiat mo-’
do recrearet. Veilior fuit aliis feptem Patris
fupplicacio etiam concepta de illius zelo exi-
ftimacio quibus pr^fedus , quamvis aliorum
omnium regularium ipforuniqae tnagiftra-
tuum fupplicationes afpcrnatus ^ Patre rogan^
te vitam condonavit.
tJMiJJio Xu?cuyenjis.
D Indos qiiiPulares dicuntur fuperio-
rum voluntate ierant focii duo Petrus
de Herrera Sc Lupius de Mendosa Sacerdotes,
fpes l^cas fuceidente bello ceu fegetes turbine
ad Xuxuyos itum, fumma qua accepti fune
benevolentia futuri mox fru6liis indicio foic.
Ad permovendos animos valuere plurimum
promulgata initio miffionum indulgentiae &
Hurtadi incitatx conciones qui Francifeo
,
Hurtadofacerdote ite comite opus incho^^rat.
Evutfe peccandi cofoetodines inveterata, ac-
cifa offenfionum feges,paeat^ diffeliones cum
25
70 iktefji mnuAM. Dc: xxxr?^r. rrr/
privatae rum publicae quibus urbs teta in fa-
,
<5Hones divifa frequenti cii^ium periculodu-
dum laborabat, Dat^paffim ab inimiciffimis
dextera Sc in finceram a^-riicitiam conventum,
quot hebdomadis ut minimum quater dice-
bant ad populum finguli, mancipiis fidei pr^-
ceptiones inculcabant, refipifeentium multi-
tudini, Indis, Africanis, civibus, infticori-
bus in Peruviam commeantibus commoda-
bant aures Omnes ut ad expertifii mos animo-
rum medicos confluebant , veluti fi nullus ur-
be tota Sacerdos aut religiofus alius, pr^claras
animorum curationes fingillatim exponere ut
fupervacaneum ita p^ne infinitum.
Erat alicui filia naturalis pro peUice, nec ulla
€ coeno emergendi fpem fuperefTe fibi perfua-
ferat. extraxit Francifcus & ad frugem, qui-
bus , aliifque facinoribus , nec non vir^ inte-
gritate magna Societati iis in partibus exifti-
matio accedit.
Exarfit ad clades fuascacodjfmon, &gra-*
vioris metuens damni foelices focioriim pro-
greflus fiftere molitur , & jam quidem occulti
<& cuniculis quando aperto Marte nihil pro^-
moverat, fed in authorem recidere machina-
Cionum difpendia. Regularium xde commo-
dato utebantur noftri ad folita Societati s mu-
aia. at illi perinde quafi indecorum foret rem-
Societatis Ufu e Paraquaria. ^
^7t
plu fuum alienis miniAtmis celebrari eo focios
exigere ftatuerunt : id ubi civibus forte fubo-
Iuitc6tinu6 agitari coeptum de facello noAros
in ulus apparado. /Edes fuas
dudum
Societati
legarat Ludovicus militari turms prxfe<a«s.
Jnhi*. ut erant perampi®, facellum elegauf
adornatum fumptu publico, populique.poAea
frequeniii in dies femper majore celebiatunij
triduo antecinerali prxlcrtim , ci\m afliduuro
utriufque audiendi laborem noxas confiteri?
tium multitudo longe fuperavit. Habita ipsa
quadragefima ad frequentem concionem <er-
ba , ulurpata flagellatio publica ,quxex:e«-
denciumfefe corporibus fanguinem , ex.fpe?
ftanrium vero oculis uberes lachry mas excie-
bat Hinc expiata frequenter totius vitxfcelc.-
ra,hinc male partorum quotidiana rellitiitioi-
nes & invifa jam diu morum tocain urbd in-
,
^
tegritas.
jiw lah concepta
'
Js^irginis
~
proMgiofa0 > ,
Tmiil in facello collocata advenere pafl]^
S xgriremediam inde petituri, Impetravjerp
complures falutem corpori , civis primarius
prxterea etiam animx. lacuerat ippkofr jas*
E 4 menfes
7^ imer^ mnua M. DC. xxxv. vl vir. &
menfes viribus ade6 defectus ut neque pedi-
,
bus confidere momento poiTer Medicamini*?
bus nec paucis nequiequam adhibitis in tem’
pUim deportari fc jubet Sc coram icone lifti.
,
Vixdum votum conceperat revifend^ Virginis
eum redire paulatini vires perfenfit integra
valetudini nono poft die reftituendus.eam cu-
rationem animi falus proxime confecuta qui :
enim antea failioforum princeps urbis par
,
cifque perturbator , odium ae terror populi ^
audiebat & erat jarn petita in prasieritum ve-
:
nii^ poenas etiam publice expetiit quod refta
fociorum ftudia nefariis machinationibus in-
tervertere, conatus fuifler. vidifles in templi»
de genibus affidue fupplicem d: conferta turr
bas calces patientem , qui prius necaipediuin
ferebat-
Innumera alia Dei Parentis in mjferos be-’
iieficia pr^termitto. ad civium in focios offi-
cia revertor. Summa omnium ac vel maxime
lenacorum voluntate ad me primum , tum ad
regios Cuchiiquicacas fenacores litteras dede-
re, quibus pofi collaudatum Societatis infti-
tutum fociorumque labores expofitos am-
plum alendo Collegio vcCl:igaI liberalicer ob-
tulerunt. Froftra iuic obje<fta ab aliis Reli-
gioforum ordinibus remora. quin velati in-
fendium vento fic noftri defiderium adverfa-
^ ^
riorum
Societatis Jefu l^araquarUl f%
norum molitionibus crevit, Itaque cum cre-
btk legationibus Pr^fidls animum tandem
inciinaffent has ab eo acceperunt : Veftruni
mihi ftudium , quo Societatis Iesv Religiofos
vobis adefie percupitis , gratiffimum accidit.
Largitatem verd , qua illis dotem obtuiiftis ^
non poflum quin vehementer extollam Novi
praeclara landt^ illius Religionis ftiidia 5 qui-
que ex iis enafcuntur froftus Sc collegi ipfe &
diverfis-in locis non fine l^ticia pcrfpexi. qua-
re pro eo quo in fandlos Patres amore feror
ac reverentia vos etiam atque etiam hortor uc
in coeptum opus ineumbads ftdulo quo citius
fruduofilTimis Apoftolicorum virorum labo-
ribus (quod optatis ) perfruamini. Potofii 14.
Februarii 1535.
Impulit me prscrer prolixam Xuxuyenfium
liberalitatem loci opportunitas ut Collegium
concederem fi.tamen annuat Paternitas tua.
Hinc enim milites noftri velut ex arce edu-
centur commode ad Odoyas , Cochinozas ^
Vinaqiiaeos Chrifto Tubigendos Hinc etiam
acceffus eft ad Charos nomerofiffimam gen-
tem & ab ingenii docilitate legibus divinis
imbui facilem.
i
i
1
Moritur
I
i
i
74 LitterjiamuxM.DC.xxxFl.vi.&Fn.
MoritmT.Lo^es de Mendosa.
V ixerat annos tres
focios quinque
& feptuaginia inter
,
& triginta, de infianti
morte in {omnis prasmonitus abdicatis de mo-
deratorum voluntate alienis rebus totum f«
fibi attribuit orationi corporifque afflictatio-
nibus continenter vacans, quod quidem & an-
tea magna omnium admiratione obfervave-
rat quoad finebat negotiorum cura, pervigi-
liis Deiparai iejunium ex voto celebrabat, ex
confuetudine quotidie. SupelleClilem luam
omnem ( qualis qualis erat) quin & fcripra fua
in focios diftribuit , optavit quo propius nu-
dum lefum in cruce morientem moriturus
ipfe {equeretur. iterata vitte totius cxhomolo-
gefi c&m appeteret prasdiCtus mortis dies nul-
lo {e prodente morbi gravioris indicio in fa-
cellum delatus , ibique Eueharilliae viatico
munitus , tum elicitis amoris aCiibus faCl^ue
de fchedula fidei promiffione ( quam cum for-
mula erratorum deprecatoria thoraci proxi-
me ab cordis fede infui voluit) continub ra-
tionis ufu mox &vita deftitutus e{l luniiS.
jff?’?. mortuo parentarunt Ordines Religiofi
omnes, & cum Clero cives univerfi amore in
Patrem & pietatis fenlh planC lingulari.
Ade6
Seclemii lefu e Varaquarlf. 75
^
Adeo praclara Xuxuyenfium in Societatem
udia Saitenfibus fufpicionem fimul & timo-
itn moverunt ne iciltcet (ocii templo aedibuf-
,ue apud fedeftituti Xuxium tranfmigrarcnt.
io communi ad meconfiliodat^ab iis litte*
se ac in priore quidem
earum parte fociorum
n urbem univerfam officia mirifice commen-
labant pofteriore fua fpiritualium rerum in-
,
ligentia fuse expofita fpondebant fore ut fta-
im ad Collegium & templum pecuniam de-’
:ernerent quantumlibet exbaufto belli cala^^
nitatibiis orario. Ego ut humaniflime potui
-efpondi long^ diverfam mihi foifle mentem,
le avocandis inde Patribus ne quidem cogi-
tafle,quin cum Saltenfium in Ordinem no-
firum benevolentia tot tamque luculentis ar-
gumentis mihi eflet perfpedta de munificentia
dubitaffe nunquam , nec veroabfque injuria
potuifife.
7^ lltteu annus M.DC* xxxv.VLd^ Vtll
C A P V T VIII.
Collegium [anlia Fidei.
Ex ^ei^av^ icone fudor^^rodigioju
manah
Opvt! ad nos facrorum causa con-
fluentis cum frequentiam tum reli*
gionem auxere vehementer prodi-
gia, Primum Sc id c^eterorum veluci origc
Virginis imago fine labe concepta, hanc Lu*
dovicus Berger nofter coloribus nuper expref
ferat Collegii Redor Deo coram illa fup*
plex fudare advertit, &
ufque eo ut in linteum
A^feamnum proximb fubjefta humorem di-
ftillarec. C^lum tum temporis innube , fudi
templi laquearia. Ergo propius accedens cun-
<51:anter fcrutaturus prodigium h tabella ipsi
humorem manare cerro deprehendit , Irnreo-
que excipit tdigiose. Extemplo rei novitas ad
adftantes circumfertur , Sc fubinde per ur-
bem univerfam fama! vehiculo. Pra^fenscom-
modiim E^ifcopi vicarius exterfp fepuis ir
oculis multitudinis fudore per horam totam
«uiraculi fidem adauxit vehementer, adauxii
Si
SoctetathJefue Vdfac[uarU» 77
Proprasfeilus vifum atteftacus, at Proprae-
<ai tiermanws Frarerni Zdi mercedem rem-
: morbi, qno fenfitn tabefcebat, curatio-’
Tribunus ille militum fuit, hicfignifer.
‘e hominis vita conclamaranc medici ob im-
ledicabile vulnus in aurem acceptum. admo-
lintei , quo fudor exceptus fuerat , fruftu-
derepente convaluit.
Quinquennium ipfura laborarat matrona
Dbilisex vulnere immani adilomachum. ap-4
licita de medicorum prteferipto medicamen-
L malum irritaverant, prodigiofus fudor ab
:ca6lu ftacim lenivit , ac poftero die obduxit
ulnus relido folum vulneris veftigio,cicatri-
2. Eadem eodem antidoto proximum mortis
pefle periculum repentino fic depulit, ut fo-
)iratrici Cux valens ac vegeta poftridie acci-
erit.fumma illa fit valuiue id remedium ad-
ershs morbos omne genus , nec corporum
iodo verum etiam animorum.
Fidei conjugalis oblita mulier thorum con-
aminabat adulteriis , qu^ ut premeret gemb
am prolem parricidio fuftulit. venit Sc illa ad
»rodigii fpedaculum , fed fimul concepto di-
initiis lumine criminum foeditatem vidit, de-
iderium vita; melioris concepic, inquaho»*
lieque perfeverat.
<^idam pellicatu implicitus , & in fcelefc
pcrtinasc
ySl ihterx annu^ M.DC. XXXr^VLd^vir.
pertinax ob negatam ab confcienci^ arbifr<
abfolutiouem fic excanduit , ut execratus fa
cra omnia ipfe fe diris devoveret certus pec
canli illecebras a fe amoliri nunquam* Furen
ti perfuafic Pater ad Virginis imaginem adiret
ibidemq le rofarium percurreret, adiit, per
currit, fedata fcilicet ad facr$ Cynofura
con^pedlum tumultuantis animi tempeftati
ad Patris genua rediit infticutaqueexhomo’
,
logefi pellices ab fe abdicavit-
C A P V T IX.
T campus aratro fic profciffa ca
bimniis in Afiurriptione Societas u
beriores fru<5i:us protulit. Certavere
f cii adverfariornm malevolentiam officiis fu
perare, ^ vcl judfcio fuperarunt, Conciliatij
Chnft i P Ar^nenfibiK ^ Guayranis ,
ftatiniis,
& Vruayenfibus ab Kege Sc Pontifice per fo-
cios i:npetra’^UT» diplofna , quo fori utriufqut
I«-^?b 5^ fevere cadebatur ne innoxii etiam Eth-
nici beHo temere appetiti fervitum abduce-
rericar* £a enim erat Europsorucn avaritia,
Societatis Jefu e VaraquarU^ 79
in immerentes , qui a noftris collige-
bantur, impetu, abftraftas a viris mulieres,
1parentum finu parvulos abducerent poftmo-
ium vendituri Atque h^c fuit odiorum ori-
jo in focios ranquam communem R cipublic^
peftem quos nequam illi urbe , nt olim Ve-
,
tietiispellendos, ac laceris impofitos navigiis
,
(tentorum &
maris arbitrio permittendos paP-
(Im vociferabatur, ferplit pedetentim cotagio
& in magiftratus ipfos evafit. Plerique Patres
familias gerebant fe prohoftibussuxoribusac
fervido noftrorura congreflu dc templo inter-
dicentes Comitabatur eorum aliquis veniente
ad nos celebritate antecinerali Pr^fe£lum ho-
minem integrum in paucis, ac pium: illum
ubi Pr^feftus advertit ad templi fores refiftc”
re, quod ingreffum dedignaretur acriter in-
crepitum pudore complevit ob impudentiam,
ut aiebat , vel in ipfo Lutheranas impietatis
regno non ferendam. Gravius malum clufit
puerorum in nos amor acpropenfio ediftb :
fanxerat Senatus ne quisSocietatis fcholas fre-
quentaret. quin pueros, cum nihilominus con-
veniffent in fcholam quidam e Senatoribus
,
vi abducere tentavit inDominicanorum gym-
nafiumtat illi irrifo hominis conatu, ac impo-^
tentia hinc inde per diverfa diffugerunt. Li-
belli autem
,
quos iidem adversus nos fparfc-
Io litteM dnnm M.VC.XXXF.rL& Vlt^
te y adeo Societatis nocnen non obfcurarudt ^
nt etiam illuftrarinr magis nec frequentior
;
alias concurfus ad fodos five concionum five
faetorum myfteriorum gratia Vix datum a
turbi curandis corporibus fpatium. Celebrata
pr^efertim v^erni jejunii conciones Sc flagella-
tiones pubiic^j quarum frucSus plane lingula-
res 5 ut Sc fcandali ingentis periculum a Re!i«^
giosa quadam familia per focios propulfa-
tum, aliaqueid genus pr^didis alBnia con-
fulto pr^tereo propolii^ brevitatis memor.
Sub hxc erumpens per peftis clades fodo^
ruin caritas laudem vel ab hoftibus exprellit.
orbem pervagata lues Sacerdotes omnes affli-
xerat, foli refticere fodi ^ qui moribundos a
noxis expiarent, quod prxftiterunc impigre,
corporibus pr^terea pharmacadiftributa, da-
tas egentibus eleemoryn^e nullo perfonaroai
refpeftu nili Jfi ad verfariorum calamitas irind-
tefeeret :horum enim fociis cura fpecialior ^
quo fcilicec malefacta benefa£iis peofarenc.,
liinc miferorum perfugium, corporum ac ani-
morum fervatdres pafflm Sc ab omnibus
pellaci. Certe Petrus de Logo & Navarra huc
ab Rege miiTiis Sc pronuper appulfus pronun-
darenon dubitavit, fi abeffet fndia Societas
hon cultum duntaxat Sc reverentiam fed Sc
,
Numinis cognitionem eadem exulaturam^
omnef-
Sbcletdtls lefu e ?ar/i(ii4drU. ?jf
©mftefque abfque Patribus foret Ethnicorum
itu de vita deceffuros. Diftirabat idem non
infrequenter itineris ab ipfa longe Europa fuf-
repti praemium ^quo majus percipere le dum
lingulari animi voluptate fociorum ardoiem
in laboribus , quique ex iis exiftunt fru^lus
pr^fens oculis uforparec.
Nec parum aiuSla hominis amiciffimi bene-
volentia cum ipfo inaugurationis fuss initio a
noftris excepfiis eft* Ingredienti cum pompa
procedere obviam eum Coloniarum ducibus
^Cac^quiis Goayrani pueri fplendide induti
omnes. Fidibus pars pars voce canebant ad
, ,
numerum falcabanc alii, & choreas agebante
Drama elegans perinde gratum fubinde
tum in fcenara. Mifpanum puer aliquis, Indunt
alter , Maorom tertius , gentes alias alii
Fe6lo gratulabundas, habitu , vOce, ae gedibas
referebant- Ipeciatores e nobilitate plurimi,
Religiofi aliquot ex Ordinibus fingulis, e ple-
be perquam multi. Spedlacufum regiis oculis
non indignum pronunciavit Pr^rors primores
veri iifque adeo probavere , ut de eorundem
voluntate deniio dandotr^ fuerit. Bis datum
bis placuit , nec mirari fatis omnes poterant
puerulos feris verius quarn hominibus proge-
nitos in tantam artium peritiam tantulo inter-
vallo evaliile.
F Sub
8i littera annU£ M,PC. XXXV.VL&VU.
Sub hxc tempora S, Pauli accola Paraqua-
riam infeftis armis ingreffi. Ethnicos complu-
res in hanc ufque urbem terror compulit lalup
tari Numinis confilio :hk enim plerique om-.
nes ( hrifto conciliati, ex iis fenes ahquot<Sc
pueri ftatim a fufeepto baptilmare demortui.
Magnam tamen pr^dse partem nobis proripuit
civium avaritia, profugos multi colligebant
ad domeftica fervicia , 5 ne decretas a Praeto-
:
re poenas incurrerent domi fcdulo occulta-
bant5 hincfa6i:um,ut piares abfque facr^ con-
feffionis remedio vis pt ftilenti^ abftulerit . Ei
malo ut occurrerent focii compita percurre-
bant fingulos ac univerfos obteftantes ne mi- ,
ferorum Jalutem seternam brevi ac futili lucel-
lo pofthaberent : & obreftantium ardor lalu-
tem nec paucis procuravit.
Hos inter Chriftianus quidam Baptifmate
tenus inde ab annis 40. peccata facerdoti nem
aperuerat 5 morti vicinus de noftris unum ac-
cerfiri expetit contra hofpes noftris infenfus
:
f^cularem primum, deinde Parochum , po-
ftremo Religiofos alios advocat 5 verum a^gro
negante fe cu quam*ex iftis arcana pedoris
crediturum accitur demum focius. Vixingref-
fo moribundus gaudio geftiens Ifti,iftifunt,
:
exclamat, Patres mei, his ego noxas lubens
aperiam
Socie-
Sederatis JefueTaraquarlSi 8|
Societatis ohtreSiatores graviter
puniuntur.
r? Groscoquirebat e fociis quidam ciim
IUs e vicina domo cadaver Ind^ mulieris
efFern videt. Obierat miicra fpiritalibus orba
praefidiis. hofpicis ia pietatem acriter redar-
guit Pater 8c celeriter puniendum etiam carif-
fimi capitis morte denuntiat Pr^didiionem
eventus proxime confecutus. vate ipfo etiam-
num prarfente quam iUe in deliciis habebat fi-
liam , pefte corripitur j dir brevi deducitur ad
extrema. Obduruit ad focios inclamantis pre-
ces infoelix parens nihilo in filiam quam in
mancipium pientior, re per viciniam vulgata
Redlor, peccata confitetur
accuri*ic Collegii
puella, continuo moriiur« perculit obdu-
ratum Parentis animum noftrifque rebus ad-
verfantem tam fubiti cafus inlolentia , non
fregit contumaciam.
Impudentior fuit alterius furor, qui focium
fruftra calumniis appetitum palam mfimulare
non dubitavit proditi ,
quod a confitente au-
dierat , peccati, vifum eft Patribus judicio
amoliri calumniam ; & diffidens caid^ calum-
niator affumpco Clerici habitu ad cribimal
F 2 Eccle-
lhter£ annu£ M*T>ClxXXV.Vi.(f^ vif,
ulcera flonconrinua line^ veftis Sc ftrati mu^*a-
tio, non corporis Jotioaes adjuvabant, jsjeg
poterat jam miTer ultricem Dei manum non
videre nifi fibi ipfe mentis oculos oedufiffet,
porro inclinanti in defperationem objedlus
denuo per fontinium Pater graviter admonet
flgnbrcac tandem punientem Deum cujus &
,
commirerationefreruseliminet peccandi ille-
cebras. eliminat poftridie,tum & peccata con-
fitetur,mirares evanerciint pediculorum ex-
amina ^ febrium ardores. ex toto remittunt , &
paucos poft dies revalefcens exhauftas num-
mis & fupellecflile ciftas graves & illibatas in-
venit.
Alterum foede ( quod folebat) fe oblectan-
tem fubitaneus invaferat morbus, creditus ab-
efie propius a morte facro oleo inungitur. In-
terea peregrinantem a fenfibus animum Chri-
fii judicis tribunali fiftunt & acerrime acca-
fant terribili Airtna , ac fpecie caeodj^mones 5
jamque rapiendus ad fupplicia videbatur cii n
fiibiro fibi redditus Sacerdotem inclamat,
ciilpifqueconfeflione d’ lachrymis eluit, uti-
lis terror nam remotis a fe peccandi occafio-
nibus modo in id unum incumbit nt ne impa-
ratus rapiatur ad judicem, cujus diftridam fe-
veritatem vel in fomniis oftenfam ade6 ex-
fiorruit.
C AP.
«
Societatis \efu e Paraquaria. 87
'
C A P V T i
'
X.
Trovimiajtatimnjis,
Nnvs huju5 ftculi qnartus & trigefi-
mus reduftionibus quatuor Iraci-
nenfibus admodutu ud uo fas exci-
1
tit. Ad Paraqaarium ficas loco juxta arroeno
& fertili adminiftrabanc lacobns Ranconter ,
luftusVanfurq & Jacobus Ignatius Bdga^.fub-
mifljs ab Affumpnonis Redore armentis ad
itinera Sc agriculturam folerter utebantur , in-
genio autem & induflria ad Barbarorum eru-
ditionem profpere ac foeliciter. Sylveftrium
fdein dies fingulos aggregantium magna ac^^
ceflio. Sociorum lenicare & munufcuHs capie?*
bantur capti remeabant ad fuos iifdefri vicif
:
fim & illos capturi & fuit fubinde cum pages
totos eo illicio fuis cum ducibus in colonias
adducebant ira jam terni Patres multas cir-
cum regiones complexi animo populos late
Chrifto parturiebant , novas coloniis dtfigna-
banefedes. adverfam Paraquarii ripam habi-
tant Payaguenfes, tribas inde milliaribusGua-
lachi. ucrique ingenio mites, & fodis perquam
benevoli. Vlteritn Gualachos Guati Sc Gua-
nas, tum adyer/b flumine pergenti occurrunt
F 4 Bitiri-
'I
88 Umert dnnfu M. DC. XXXVLVf,(^ VIL
Bitiriguj & Montani Guiyrani Termonis &
agricultura ufu prioribus conformes* Chiqin-
tx ad S Crucern.de ias Sierras Chanes ad
,
Cordilleras ^ Permn^ Tnes pertinent, fnfluic
in Paraqaarium fluvius ignobilis, ad hunc
ingens olim incojarum numerus , nunc ob vi-
tada quotidiana cum Chiriguanis diflidia raa-
^
gnam partem, fedes mutavit gens pacis quLm’
belli amandor At convena longe numeroffi-
mi verfus fandam Crucem quTfnfula dividit
Paraquarium. fam fecundo flumine defcen-
dentibus l.on^uaeuri^ primum aperiuntur,
tum Guaycuridii , deinde Tob^, poft Mon-
tagn^E, deinde Frentones, tiim ac pofti*emi
Guelel^. Commune omnibus nomen Cachi.
Habent aurem ab meridianis partibus flumi-^
nis rubri accolas vu^gb Cufchaquesk fepcea-
,
trione Cordifleras Peruvi^ Sc Chiriguanas,
Paraquario ab ortu , ab oecafu Xuxuyis cer«
minantur has ad gentes P Gafparem Ofo-
rium fubmifi regtonom firu Sc in fidem pro-
penfionc venritantium indidem Caciquiorum
relatu fari^ exnloraris.
Tres illi ( dc quibus ant^ ) focii annum hu-
jus feculi quintum trigeflnum in detegen-
dis circum regionibus pofuere ad quas aditu
jam patefado , conciliatirque indigenis ve-^
mentes /ubfidio alii, aliiquein animarum lu-
cra
^onetMhfpfue^^^Yd^UAriL 89
era, fefe difFundtrenr.Id veritus cacod^mon
non plebem modo (quod maximum erat) in
focios concitavit fed &nonnitlios alios qut
,
favere maxime debuiffent aurhoricate etiam
fuprema metuendos, ut non minus vere quam
aptS verba illa Apoftoli ufurpare pofTenc eo-
rum finguli: odium mVn apertum e(i & adverfa^
fii multi ^dhxc acc^ffn Brafilorum imma-
,
nis fdror, morboromque calamitas, qu^ duos
de tribus demefTuit. Ac Europibrum quidem
invidia otlgo illa eft quam Sc ante tetigi,’
,
cjuod videlicet fortiter obtlarenr Patres neEu-
ropa?! Meophytos per vim fervitum abduce-
rent: Eapropter id totis viribus a^ijnt ut no—
flrosab Ethnicorum congreffa dimoveaotJ
Pr^textum hoc illis unicum poteftatem ani-
morum Paftores coloniis imponendi penes
Pr^fe£ldm unum efTe Paftores porro R^gis
decrero , fecnl ares effe oportere. aliaque
f qu;s confukopriBtereQ)
dum cuderentur ab-
ekant fort^ ab urbe integrioris vitx Canonici
qui ubi rediere libellis in fdcios confifbis me-
tu quidem rubfcripfere, at mox accerfico Scri-
ba publico f^^r?d1ca formula fnbrcripta retra-
cSlaruri. ab eis ad Collegii Refto.rem ta-
bui^ ab hoc confeftim ad focsum Gucuqui-
;
cacx agentern qu6 fic adverrrriorum machi-*
^
nationibus praeverteretur: fed ille nullum me-
tuens
90 lltten annut U DC.XXXt^.VT.d-yiK
tuens morae periculum exfpedandum tamdiu
exiftimavit dum calumniarum bajulus advc-
niffet Ita hebdomas una, duae, plures abie-
rant cum no(fle intcmpefta fepenrin6 exper-
gifeitur feipfe damnans qu6d taindiu ad fena-
tum de negotio referre diauliffet. Cogitatio-
nem tanquam importunam diu & fruaraex-
cutere conatus ea quoad denique inaindu
fortiore adaftus h arato defilit poaulationem
exaraturus, ut primum diluxit aatim in cu-
riam (e transfert : ibi poaulationem apparito-
ri tradit, & commendat At apparitor, ecquis
ait de tranfmiirs adverfariorum libellis te ad-
monuit > nemo omnium reponit Parer ve-
, :
riimmotus adeo infolentes ad rem maturan-
dam proxima node perfenfi , ut procraftinare
negotium etiam volens nequierim tum ille
admota ad pedus manu Deo gratiam habe,
:
mi Parer prasmifTos hie habeo ab adverfai iis
•
commentarios verum tuam ego pro Socie-
;
tate poftulationem Senatui prius tradam, quo
infumum abeat calumnia neque aliter quam :
promiferat pr^ftirit , tantumque abfuit, ut
gravius aliquid in focios fuerh ftatutum , ut
etiam regii favores adandi fint, adauda fo-
doriim fama, probati labores, novaque &
graves poena in quofeumque in poflerum ob-
lifentes propofitaj.
Sed
Societatis Varaquarla. St
Sed ecce nova ditEcu ^as a edo quod quam
-ino Aiperiore fudum ac ficcuro
ram proxixx:o
luviofum fuit. Super his differentem Ranco-
eriiim audiamus ; incredibile diftu eft
quan-
am h femina omnia
ommiffa ftirpitiis exuflit , tanta yis hoc anno
iluviarum fuit , ut totam late regionem inun-
arint. - . -
Noemirici diluvii iindequaque facies, ven-
is prsrerbtEc torrentibufque invicem incur-
entibus ade6 contrarie ,
nulla ut ratione na-
‘igari poffet. & mihi quidem rure tum depre-
lenroangufta incasadelitefccndum fuit heb-
iomades quindecim Hinc geminae meffis de-
peratio .hinc colonorum per avios montes
riiffus causa vagantium comploratio,
f^dde
gubd nec ullum ab Affumptione fubfdium
merito fperari poterat bincaquis ptdefiria iti-
nera , hoftibus inde fluvium intercludentibus;
fed nihil perinde acerbum Patribus in tantis
rerum angtifliis quam quod novas moliri co-
lonias prius vetuiflem quam appulfai effenr ex
Europa fuppetiae. h^c ille, qui & alias in hanc
fententiam feribit. Qui ex Neophytis ad ad-
verfam Paraquarii ripam exploraturn ivere ii
Euangelii prtecones magnopere ab indigenis
expe-
'$i littera annu£ M. DC.XJXV, vn'
expeti nunciant. Ex bis quotquot in
reduiaio
nes fartim irrepferunt inclinatis' ad fidem
ani
fflisremigrarunt ad luos. Pacem Taguarii
cum Gualachis compofiram nuper accepimus
Gens utraque ad Chrifti jugum uc apta, it;
propenfa. Meflis rnufta , mi Pater, operari
autem nuHi. plura non addo res per fe loqui
:
tur. Et certe nifi dolorem noftruns sterna
providentis contemplatio temperaret tabef
cere nos zelus nofter cogeret dum fcilicet
p> p
euntium firagem e vicino confpicimus net
,
manum porrigere finunt obedientis retinacu-
la. fifdem prope verbis fervoris nonahfimili!
, Indices litteras dedere PP. Nicolaus fdcnart
& iuftus Manfilla. Inter hsc finiftri ab Euro-
pxis fparguntur rumores (ocios omnes gente
Lufitanos cum Lufitano-Brafllis agitare ion-
filia, prsfedirum cum milite in armjs liare, pa-
ratamque clalTem ad Neophytos longe infer-
viturem avehendos. Complures abalienavit a
Patribus fal/a perAiafio exhaufirque fenfirn
,
ODpida fervfnjtis metus, tot malorum grave
additamentum lues rod regioni communis*
Subventum primo reduiHonum incolis tum ,
etiam Ethnicis permultis Sc Chriftianis Cleri-
corum fecularium cnr^ comminis , at jam ab
iirdem derelidis. laborem augebant rupium
arpcritas^Iocoriim intervalla, crajiciendapaf-
Cm
Societatis tefu e Par aquaria» 9j
tn flumina ,
difficiles per avia, Sc rempeftates
:cefTus. alios ifta retardaflTent , illos incica-
ant magis 5 ac du^ res pr^terea Sc vel maxi-
e, ingens laborum frudus , d: eventus pro*
igiorum fimiles, Qu 2B illi agendi patiendique
ova, quam fcribendi pr^terica cupidiores ha-
:enus jGIentio preflerunr. videatur fortafse
Liipiam tam longe lat^ue protenfa caritas
Iceriusquo fe porrigat non habere attamen
:
bi auditum eftYpaniqs &Yguarambas Sa-
erdotib^us.fuis morbo jam afflidlis deftitutos
onrinuo fociorum unus eoamiffus eft reli*
uis duobus miffionem difficillimam inviden-
ibus. Vitimiim prope & maximum pefiilcn-
\x damnum PP. Ranconerii Sc Henarcii obi-
us. Viri plane ApofioUci quorum pr^elare
,
efia jufto volumini fufficiant. utriufque elo •
ia per provinciam ad exemplum cranfmifla
londum ad me perlata funt. de poftremo ta-
nen nonnulla compendio delibabo.
‘Breviariumvita V. “Nicolai Jgnatii
“Henart,
Atus is fuit in Lotharingia parentibus
S| opulentisjuxta & nobilibus, fuumque
ra h^capud ducem perquam gratiofis.Stu-
'
diorum
^4 Littera annu£ M. DC. XXXV. IV. ^ VIL
diorum eurfum eraenfo fecularis vanitas defl
pere coepit itaque de religiofo Ordine feri(
:
cogitat, ambiguus quem iniret , Deum Dei
que parentem crebras per preces, Sc Sacra
mencorum perceprionem conluluit. motuun
internorum fenfu failus jam certior fic ut ne
que de divina voluntate dubitare, neque vo
ta ulterius diffimulare pofTet Societatem po
ftulat , & quo facilius impetret ,
in rei dome
adminiftrum fe offert, fed moderatori
bus parentum apud Ducem gracmm veriti
poftulata differre vifum eft annos ipfos quin
:
que tenuit dilatio totidem Candidatus ir
;
propofiro& ambitione permanfic mora ran
longa non tantum non fraftus ftderiarnfir
,
mior ac conftantior. Patris animum flexit tan«
dem adolefcencis pertinacia: durior in id cdn
filium mater; non cibum non fomnum ca-
,
piebar pr« moerore maternas omnes illece-
:
bras eonfiimpfit quo filium apropofico revo^
caret, fruftra omnia. Gcnerofus Athleta pfei
calcaram matrem adChrifti vexillum perrexit
Prodidit fefe initio ftatim tyroeinii infolen;
ardor, altademiffio, & modeftia fingularij
divina: vocationis argumenta Decennio ir
patria t xadto mifliones nov^e Francix ambire
fi nui Fthnicorum falutis ,
(imal tolerantia
majoris ftudio. Accidit autem commodum
cum
Societatis Te fu e ?ar aquaria. 9%
^
uiti h^c animo agitaret ut fuppetiae iftis re-
;ionibusex Europa quererentur. Quare pre-
:Iarara ratus obtinendi quod tantopere arde-
ac occafionem, Romam de majorum eon-
‘enfu cdm provincie fueProcuratore pi qfidl-
:icur , atq»ie inde cum aliis in Paraqnariam
nilfione Paraquarie pro Canadenfi a Patre
loftro impetrata poft Theologie quadrien-
lium hic ablolutum ad Guayranas deitina-
rus, deinde mutato conlilio ad Tayobas , qu6
& miiTus, Gens eft cum primis ferox dc alpera
ingenio fidei adverfa ut cum maxime cujus
, ,
ideo prajcones non feme! qujtfivit ad necem*
[ta P. lgnatio(quod Cxp6 a Deo precatus fue-
rat ) graviflima Provincia obvenit Euicit le-
nitate 6c induftria gentis feritatem , Sc paula-
cim ad humanitatem & Chriftianos mores ef-
formavit. fed Colonis foeliciter adolefcentis
fpes incidit Brafilienfium populatio. Ceden-
dum furori fuit, & Paftori cum grege in ad**
verfam Piriquii fluminis ripam tranfmirt^ti-
dum. mutatio imbecilli corpufculo incommo-
da cum per fe, tum propter cibariorum penu-
riam tanta bxc fuit ut palmarum foliis &
;
carduis lylveftribus folis & diu vi6Htarit. Sic
refocillato fuperanda erant montium ardua,
afpe»*a rupium fylva?, dumeta , paludes , fo-
,
landi affluiU
,
juvandi moribundi, animandi
omnes
56* I itterA 4 nnu£ M. DC XXlF VI. ^ vlK
omnes.Haud mulro leviora apud Itatines paf-
fas ubi Guayranos ibiberium fugientes id
,
duas Colonias Mafilla adjutore redegit. Chri-
fiianorum dogmatum rudes erant Hifpani se-
que uc indigensB qnippt* jam annos o6i:o Sacer-
dote orbari. Ad Lee pkrique Indorum fine
Baprifoio ^ fide Aeramen tot inter nemo fuit
quin P. fgnacii caritatem fic expertus. Verno
jejunio Gerez urbem excolendam fufcepiCj &
exeokiit feliciter. Cives qiia concionibus, qua
exemplo , qua indudio Sacramentorum ufd
brevi fic reformavit ut civitas ipfa fe aliam
miraretur. Eapropter ad Senatum regium , &
Provincialem, dedit litteras j iis Patris labores
impense apud ucrumque commendavit , ab
hoc prxtereaaliquot e Societate petebat* Ad
mifljones reverfus eaderd majori ardore Indis
pra‘fl’abar: ad conftroenda templa d: hortaba^
tnr ^ adjuvabat , unus ipfe Patribus reliquis
^dificabat domos , fylveftres e montibus Sc
fpel^is reducebat , redudos fidei mvfteriis
imbuebat. Quibus omnibus longe majora <5^
geffic d: tufic cum imminentibus denuocfolo*^
nix BrafilO’Lufitanis in eafdem fanais & itine-
rum difficultates recidit fed maxime cum Bar^
bari capti^oraim gregem pra; fe in Brafiliam
agerent quo ille tempore civium fuonim for-
:
tem miferatus vitam mille periculis^pro eorum
falute
'
*^ociehtislefuePdyAquana^ 97 '
afute 5b|t?ck otiliter : nam magnis icineribns
edcuotes affecatus lantom apud ferocifli-
n’ain gentem valuit uc «quarhplurimos e lupo-
um illorum faucibui ereptos lalvos & ineo-
umelredtixeriti NlBil ilii antiquius quam uc
niaboriilii orftniom parnim veniret v, qn’od^fi^
flequi non polFet landH quibam xmuFariohe
angebatur. Et peftile fa viante pf imus ipfe
thoiam ad rhdribundbs , primus ad Ethni-
:os baptifmateimp^r rieY’,dos’ ,^primu’s adperi-
ulofiCima^qiiiseque; quamvis & ipfe hrrgu«rn$
e conferebat.Ardentis hujus 6i indefeffi fer-
mris comes perpetua fuk fui foa ruro que re-
um defpicrentia j qoa ita fe femper geffit tan-
|uam nihil ipfe praeclari ad. Dei gloriam c^- ,
eri vero omhes roaxinve&a & pareren-
ur, Aiebat ob duo potiilirfium per Dei merita
tternam fe fperare mereedem alterum quod
:
n Societatem y^akerimi qtiqd in roiffiones In-
Ikas foiffet cooptatus nu-lllt omnino ad id ra-
ionibus humanis , aut illecebris induftus , ex
:‘^&teris aucerrr qii^ fefcjilet vel pertuliffet
‘antam amnfO: V’Ol”upta?ce’m ut- •nimio,
cepifTe’ *
)Ili$ fibi rspenfum putalT^.‘la’m’i^ paupertate’
juam admirandus dr tfingukris*/ Omnium ipfe
sM viliillmaceir viliffimo deligebat. In detri-
is ac laceris ve#fbu^,qnibiis in publico uri in-
iecuiilcE, privatos intra parietes quafi in oftro
G &
p8 Lhter£ annu£ M. DC, XXXF.n.^ VU.
& purpura triumphare videbatur. Rarus ad-
modum indufii apud illum ufus ,
quod ut dif-
fimularet , linteum fibi in collaris modum ap-
taverat: id ubi a Superiore colonias luftrante
illi interdi(5lum eft varias primum in contra-
riam partem attulit rationes , mox illo in fen-
tentia perflante acquievit, folitus & alias fem-
per moderatorum nutus obfervare Jlluftrabat
h«c omnia conflans lui vincendi ftudium, &
prope continua cum Deo confuetudo. Si quid
forte accidi flet ne minimo quidem edito com-
moti animi indicio Deo mentem fiftcbat , &
cum copia erat, etiam corpus inEuchariflia
pr^fenti.Cibiad fluporem abftinens, conten-
tus quolibet praeterquam lauto Sc eximio,
qui fi forte offerretur refervabat inta(5l:uni<&
tam diu ut vetuflate pucrcfcerei, modum
illum agendi carpenti focio ; alteri, refpondir,
cupedias illas fervo ; quod fi dandi occafio
defuerit nimio proflat corrumpi quam a me
indigno abfumi. Solus carnibus vix unquam
utebatur , cum aliis pr^parc^ & vitandse fin-
,
gulariratis Audio ; guflare verius quam com-
edere dixifles. vi6lus autem quotidianus olera
& herba? aqni macerata? , quibus hocfuben-
tiiis vefeebatur, quod eas flomachus fafti-
diret. Accedebant huic parfimoni^ flagella-
tiones quotidiana?, crebra perhebdorriadam
cilicia
Societatis lefui PardquaM
cilicia ^ cingula ferreis culpidibus acuta
H
, cor^
porisper labores continua vexatio J abjeSiA
fimos avidiflim^ arripiebat. Spiritalium exee#
citiorum nullum prsetermifit unquam etiam
occupatiflimus,quiii ftatis horis examina cofi-
fcientia?, canonicas preces, ledlionem facram»
medicationem in itineribus ufurpabat. quod $
minus per morbum liceret aliquid ex tra&atii
de conformitate cum voluntate divina cura-
bat fibi prasleg! fanus & ^ger nullum diem
;
intermittere vifus quin noxas confeflionccx-*
piaric, dum Sacerdotis copia, nafcebartir ex
eo orationis ftudio ardens patiendi defidc-
rium. Solemne illi fuit dicere katinenfcs mif^
fiones fibi gratiores effe quod difficiliores fre-
quens illius animam pulfabat mortis proChri-
fto obeundx cupido, propuliabat continu6
tum quodie canto beneficio indignum agnof-
ceret, tum quod mortis fuae genus sternas re-
linquendum providentia putaret, magna ei
cora detentarum in flammis luftralibus ani-
marum , pro quarum libertate fupra prtces
quotidianas &: fpon caneas corporis
tiones facrificium uouip quorquot hebdoma-
dis offerebat. Lechalis morbi tempore totus
fate in gratiis Deo agendis de prsbita fibi to-
lerantiae materia..ubi mortis periculum adver-
tit illud foium dokbat quod per Patiis Man-
6 ^ filia
'
i6S Vit:
filf^^abfemiStfr noii
1 i c¥tnddr^ f|rctre ’‘ft uditi f Preic^r^ ntiChrs-
Sc oc!la-
v6^Tan6arit vlc^ fiise ulamo aechis iliveniBt^?
dubbijs ‘Sdctecatetif brevi inituris
rEipritonim ifeeo’3ie:pr8dtxic qdod^^ aXa-
vcHo Patre ac Patrond cprimd efTet depreca-
tus» Sufb tertiaiti cnfcem fibi oH^raRe verendis
FP.lTapucinii dbnb dafani petiit, cujus inter
afbpldxus & ardenciffima cum* Dfed colloquia
fbaviffim^exlpiravitv^ Annos exegerat in ^o- \
cimte omnino oiftodccim, quinque 5: crigiii-”
ta in vivis, in hkc pPoVincia non anipfius ocio,
vita longiore^dtgtius nifi Superis vifiim aliter
foret; Obirus^torr provinciae ut damnofus ita
gravis ,1ndis Ojiihlbus adeo luSuofus lU con-
feCLitaitj’ nodem* irrlachry mis ^
ejulatu tranf-
eo-ermt; corpus poflridie a duobus illis de qui-
bus modo adolerdenribus inhuma tum Sacer-
ddtis in vefte,prpuf alias ih P. lacobi Ferrarii
funere fadum adverterant.
^akjlis animadvierjio in S ocie tatis f
adveffarios.
Vit in iis qui cum procuratorum authori-.
F tate ab adv^rfariis noftris dd Senatmn re^
gium allegabant ut guidam Villaric^ accola /
acer
.
jseer mi flji o nuax apfragn a i,9.r
: qckjzii ,Sa-
,gularicer,4ofeai^45’v U ,pe®itr;Ijidipf’;|^
*yaria- proXqljc
tu P , Dia^. l-afiio ,
t>us inter fe eriroinationibus ,, nullo licet pT<4-
impotens indignatu^ videlicet Tde tam djie
.redarguipttt.^^ppjpi-^u iti
rai’
,
qus q,^fii,4.qpam suil.lp ypri tai]}yV;f|4pJ”
u o b j ipict I t^tqt 1 2 ro /f<y i . J^p| t da, i\i Qt;
cum ni!iilQ.f^nwspa^eU«.i^^
,prxfes,quiq.g’(?”prif^di
cores, faMt jam item toexurrp^cw^^
,& e eonclayi /jipfffpi:e;.^^aEj,j.ra|^ cuju^^a,/^
admirati nao4e4’f W P;%t9S%if^.
plane verbis p^^lexur,t4Xb’^^^^fiy^^
peradis,b.re vi Fii ttif M\n,^p^pp?4ri^ia
pune tam gtaviterpi|ty>«ca^i^^^^
,4idione prQbay;k
alterum .febris
alterum 4e quo, ianjfa|^eb;kbuf
ante Qecupadt.qpAfp Pa.rtaqti^fi4^
n^ki ueret .
qx i ra cix
4^ rl^^rki f|aj
s<icr<jgep^a<4iifrqmu^
'
'Gj
'
ailud
navu.
fdi lttter£ annujt U DC.XXXV.vj.(irVI !0
navit. Qua? Numinis animadverfio tanropTui
momenti ad res noftras attulit ,
quanto vir
ille concitanda? ad verfum nos multitudini erat
portintior nificoedtas damno ifti pr
Caritas^.FrancifciDias Tanto.
Ntcrei dum Cit turbant indigenat nobilis
I quifpiam famulum ad Senatum mittit fa-
mofis inftruftum commentariis , in quibus
multa de fociis mulca de rediiilionibus que-
rebatur. Accidit autem ( Deo ut interpretor
ea ratione fuorum confulente incolumitati)
ut famulus in animi deliquium incideret j quo
faftum ut a Comitibus ultra prasftolari nolen-
tibus Barbarum plane in modum defertus fit,
led tandem ab viatore illae tranfeunte refo-
cidatus in urbem traduftus eft. R e audita P.
Francifeus ad argrum advolat, humo jacen-
tem nuda offendit, inde in cubiculum tranfla-
tum qua poteft ratione recreat , atque ut pri-
mum ex morbo revaluit fine mora fuis fum-
^ptibus Porofium reducit, dici non poteft qua-
rum ea caritas in vulgus probata fit, ipfiim ta-
men adolefcentem prae canteris ut par eft
,
piebat in adrnirationem,qui jam redux
tum Boni acris qu« fibi contigerant cum
dine narraffet omnia ; enimVer6 nobili
hofte
lefueVaraqiiarit
Societatis
'
iej
hofte virtutem admiratus magnificis ubique
verbis collaudabat, eum hac vtluti exceptio-»
ne quafi vero ea virtutis laus non tam Patris
eflct propria quam Societatis cui aiebat fo-
lemnem efle vindidam raal^ merentibus be-,
ftcfacere.
‘Hojles Chrijliamrum rtduHioms
Edeo nunc ad P. luftum , qui cum c Pa-^
R raquaria rcveiteret certior fadus de P.
Ignatii morte &hoftiu adventu, poftquam &
cives & gubernatorem Aflumptionis hoc po-
ftremumedoeuiflet per litteras , redaad luos
contendit. Omnia turbaverat pavor, atque
alii quidem in montium abdita fefe recepe-
rant , alii in remotillimas citra flumen cold-
nias, alii alib diverfi agebantur. Qui in urbe
rcfliterant urgente metu propendebant in fu-
gam; omnes fpe fuppetiarum confirmavit Pa-
rer. atque hos ne higerent retinuit, illos aut
reduxit in urbem aut ab iis locis revocavit pet
qux tranfiturps hoftes compererat. Hi interea
antiquis redudionibus propinquabant , cum
ex comprchenfis aliquot pabulatoribus intel-
lexit Patres verfus Aflumptionis urbem con-
G 4 fugiffe
ip4 lttm£ mmu oc cV
fugi fle ^Luficano^ vero ne fe in periciiiom pro
ptu> induerent fijvkra progredereRtur capte
retrocedendi confilio ai,S. Crucirv reduefiio
nem arcem conflrijere in quam fe fuafque prij
das de more reeipeient in tutum; Tenui? aR
num infefta populatio, no hoc impunita qup'
diuturna. Indi ex ipfis plurimi nee Lufirano
ru m pauci va rio m.o?tis genere dubliti. ® erif
que digna noraru vifaeit merita (and morsa
dolefeentis cransfdpJ non procul Viilarica na
ti, qo! aggreffus ( iaciqoiiirn noftris perquan
amicum. telo in otelum accepto reddird^qu
ab occipite mortuus iilieo eoncidk. Atqu
/hsec omnia ex hoflibus captivis ablt|ue multi
ad nos tranfeunribus accepimus. Spetamusfo
re ut brevi pr^ virium i mbeciiikate exiguo
que fuoru -n numero nihil ad hiodum noceri
poffinr. Sed antequam ad alias redu6Hone
traoream , oper^ erit cognofcere:qna rationi
.
periclitantibus Neophytis cautum fif Guber
nator perledlis P. lufli litteris ..nibn ultra cun
ftatns dueem cum militibus decrevit qui ad-
yerjfushoftem irent , quamquam has littera
‘
non perinde omnes aceepiffent^vul^gato a ma-
levolis rumore nimdiim de Lufitanofum ad*
Vencu:a fociis effe confisum, quippe. qrjl pO’
pulumab urbe & a legum j^quitare abduxif
fent. Tum quo fidem mendacio jfaeexene Pa^
•
^ tre^
^ '
:
-Sorr-fa^k Te fu hl^avaqu^ftM - -
>• io%
ires dqos mali tpiius aurhores Dorqinafeif;
hi ( iit pau!p(poft cx parochis alplque cogoi-
a mcBfibof;;fcpcerp piius, e
viia- d’ecc fferan c 1 1 aq Uf |i pi fler .
.
c' xi.'/
r
’
t
‘
^duBiomS'
r
’
Tarafj^
^ Jki i jfwms
V^riihy ” -
- '
",
^ foelicl-fidd Chrilliatt^dt^remen-
M
® to in redu-^ief ibus Vry.ay.^
-
aclu.Hi ;fub:foeui annvit$.|4.‘Egr|g“
gie^jicrpbique .ad .fi augendam ^ reii-
lie ndam a n mati o m r>es t am a n ti qpuar m 1 0311
i ii
‘
recentium’ -reductio niioi^incof^’,. Inhis ad np«
naginta quinque pillia Yaiotariby^ aquis ex-
piati ^ ex -quo ea$,pi’pv.incias ingjr;;e-0j..Pacr€;^^
m ag a ps p xterea r a chi < m e n o r ais^-.nume rus,,
major ,eor,yai qyx ueI|C^rechumenis accenfai
veJ::fcuan’gelii facem -.in fuas terr^ afoci-is im-
P^i?#ri,c^nKineruerN^ NoiPtpotui quia
inde” diieeffuru.s gra,ti^as.:agerem’ diyd-
ihaje jHci , cu|ps iingukri beneficio, primus
.iy^./.aafcericis f celep^.yigor & /pirinis in me-
dia,:B%rbade Qux res mulrb mihi
jucifip,dia^ qu^a ^nimu^^^ refledo ad r o-
^ buftam
l^tter£ dnnud M.pclXXXV, VI . &
VlJi
buftam fociorum patientiam^qua hujus exilii
Jie dicam an eremi ^ incommoda fic abforben
omnes, ut oculis in unam Barbarorum faluten
intentis nullum vel laborum vel inopise feii
fum percipere videantur. Quanquam magi
admiror altam illam animi demillionem , qu;
viri ad magna alioqui nati atque apti , ^d vili
ha?€ in rpeciem munia fefe abjiciunt. In id au
tem defixa eft praecipue paterna Superiorun
providentia , ut fi quem fort^ molefiiarun
(quas & multas & magnas funt)tasdere incipiat
abhiscontinu6 ad faciliora alia abfirahatur
Acceperam non ita pridem fpem ingentis mef
fis afl^Igcre circa reduftiones quas Sc cis d
trans montem dei Tapeextruftas funt. Quan
P. Petro Romero iftarum redudlionum Sii
periori dedi in mandatis , duos e Patribus de
cerneret qui & linguas periti , Sc in cogendi
redudlionibus diu exercitati , novas circum
circa conderent , maxime vero in eam rem in
cumberent ut una aliqua inchoaretur S. The
relam inte!»& S. loachimum quod hasc ab ilh
longius abfir quam ut commode fibi mutue
auxiliari poflint feu indigenas feu Patres. O-
peram hic fuam Sc zelum egregie probarum
Patres toannes Suarius de la Serra Sc Francif
cus Ximenezs quorum alter ex S. lochimic*
greflus per vicinos montes excurrerunt uter-
,
qufi
TefueVaraquarU,
Societatis 107
qu? gentium
e Tndis aliquot comitantibus ,
iburcum agendum erat ufura aliquem ha-
bant. Innumera prop^ populorum multi-
lo fefe explorantium oculis a peruit montes
:er^k flamina. Benigne a Barbaris accepti
:cre$ invenerunt ad fua confilia paratifli-
3 S Menfis in ea expeditione poficus , quo
uporc Baptifmus parvulis aliquot imperti-
s , atque etiam adultis quibuldam periculo»
decumbentibus.
Interea dum hxc geruntur , navim ego con-
mdo fadlurus vela verfus porcum Boni acri$,
)i fimul Provincialem exciperem , firaul ali-
lot Provincialis focios fuppetias mitterem
iraquarienilbus , qui ( ut eft apud Euangeli-
im) concluferunt pifcium multitudinem co-
ofam , Sc annuerunt fociis qui erant in alia
vi ut venirent & adjuvarent eos.Iam in por«
navigabam cum nanciatur Brafilienfes S.
iuli accolas excurfionem meditari in pro-
nciara* Vruay ur , quod in provincia Guay-
,
na fecerant nuper , magnam inde vim capti-
irum abducerePt. Conveni fuper ea re quot-
joc erant in Collegio Patres ; Redloreni
ordubenfem , Gubernatorem provincte , a-
^fque Duces cdnfului per liTteras. Cenftie-
mt omnes vi effe repellendos , quando alis
.cio non fuppetebac. quin im6 Neophytos
i
io8 lkter£ mnfu ‘M. UG^XXXV: vj, vif,
\ad arma capeflenda incirandos a Pacribi
pr^fertim cum non tantum agerctui de in^
larum libertate fortunis ac falute, fed Sc pf
,
-conum quoque fit angclir authoritas
deretur hujuTcemodi populationibus^ac lati
ciniis. AdJebant infoper opportunum for
coadjutores duo belli experientes Barbaroi
rud irent ad pugnam. Quod poftremiuii v,al
aiebant plurimum ad evellendam eam o
nionem qux mirum quantum infideat aliqi
rum mentibus, Patres nimirum defertoref e
& ofores fu^ religionis genus hominum.
,
-pom atque iners , mera denique mendieabu
ut fatis ex laceris omnium veftibus eft collij
re, quare quidquid ab iis tantopere agitur
fieri ot Barbari in redoefiones coafti faeil;
i
in hoflium poteftatem veniant. Cultellos a
rem acus ackidas
, ^ ,
hamos ,
& eiufmodi i
-
cnfas nihi! aliud quam hamos effe quibus f
-ff^iorx iiH inca utos rapiancv fli^ aliiique
mt
mi, vaerato.
daciis fidem oc afferant nequi iTi
Patres fefe effe mentiuntur, fubindeaffpmf
etiam SocretansAbabiru.
-
‘^ -
Atque fmtad me redeam ) ea corifukatio
habita ,
fupf rerat cpoflituta perficere. DejI
rsanis itaquerud •“yruay^nfes
animandos j
cius meus Ratt^f Franci fcus^P^az
ranip }
Sc iulignis operarius. Huic adjun
ceranus
Ant
:
SoctHatkyefueVdrdqUari^^ lof
roniirs Bernal St loannes de Cardenis ann- ^
coadjutores St in re bellica y antequam
rilto inSocietate militaient , diu verfa-
quapropter libera iildem 4 me faiia eft
eftas comparandi omnia qua? ad belli ap-
atum opus elTe videtenrur / hoe rameti
•ninatim pr^cipiendarn cenfui nimirum uc
imifaneis redu^ionibos opera ac munitio^
exrruerenr , fuftinenJis u/que eo hoflium
urfibus , dum ab interiore provincia auxi-
veniatiir. Summum pr^ccrea Patri Fran-
:6 ifi eas redoSiones imperium dedi cum
ndato omnes perluftancH. Difceflic is de-
quinta Mali non fine vario armo-
n genere. Commodum accidit id tempo^
fymphoniacos reduilionis de Tapua le-
ido flumine defeendere , tum uC Procu-
orem exciperent , tum etiam , ( quod a-
nde confecut! font ) ut ea ratione Guber-
“ori aliilqoe notum facerent quanto eum
Qtx precio in ejufmodi Barbaris erudien*
defudecur a Patribus, Symphoniacos re-
xit Pacereadem qua venerant via mulr^
nen quam ante difficiliori, totas fiquidem
Itum oftoginta leucas navigandum fuic
verfo Sc increfcence peregrinis aquis a!-
o.vixdum tamen ex eo laborum ocea-
Nudatus fuerat homo naviiCmus ; eutn
( u£
fjO M
Littera dftftU£ DC. XXXV*VL^VIT»
( ut ftadm
videbitur ) novos redudHonum U
borcs iadcfeflb ac vdut recenti animo aggr<
diciir.
Sed antequam de miffionibus, juverit h;
notabiliora qui^dam abtcribere qu^ bono P;
tri acciderunt, atque ut nihil dicam de redi
itionibus ab eo eoaftis ad Chiriquanas , ai
de laboriofifliiTiis itineribus qu^ ad leucas t(
mille &
amplius pedes confecit , luculeni
funt h^c,nec reticenda divin:c in eum benign
tatis aliofqueope ipfius fervatos argumenti
Receperat fefe forte ex naufragio in modi
cam Vruayenfis fluvii infulam ingens omn
cratis Sc fexus multitudo , Charricani omn<
natione , religione gentiles. Infula autem fti
omnino ^ cumulo arenas quam monti
rilis t:
milior. nihil ifthic quo vitam fuftentarer
naufragi , nihil quo fe adverfus acerrimar
liyemem tuerentur. Placuit tamen divinxbc
nitati fervare miferos in adventum Patris
quos ille poftquam fame jam prope confc
ftos, defeftos viribus utcumque refeciffec
rranfVexit in continentem. Ex duobus qui
pdffno luftrati propter morbi periculumjalcc
vixdum facro fonte renatus deceflit^ vira
Geminum hic cafum lubtexo, fi tamen i
cafibus ea cenfenda funt qua? ram certa Numi
nis voluntate evenire conlpicimus, ^grots
bi
,
Societatis lefu eVaraquariL lU
it periculose in vico quem vocant de
fatis
^rraderro vetula jamque magno corporis,
,•
ajore etiam animi dilcrimine, (erat enim
ncilis ) reditum ad fuos meditabatur ; id ubi
rte Patri Francifco innotuit , fine mora ad
cum contendit itinere decem milliarium |
a^cipua fidei noftrae capita decumbenti pro*
mit , aflentitur illa , & prioris vitae maculis
iptilmp rite elutis continuo mortem obiit
arae( uti confidimus ) aeternitatis iter in-
efla.
Alias cum multo fam no£iis iter faceret, In-
)s viae comites fcifcitaturquid illud fit quod
overi procul videat : affirmantibus ftruthio-
m efle,motu interiori ipfe adadus rem pro*
iis explorat, mox ut puellulam comperic,
mque quantum colligi poterat quadrima-
m jumento quo vehebatur imponit & ad pa-
im vicinum deducit. De parentibus fruftra
infante, fruftra ex aliis inveftigatum. Bapti-
lo itaque conditione , ut dunt, expiata piae-
ic mulieri commendata. Atque ut Dei pro-
dentiam admiremur , tantum aberat ut id
acis puellula in viam aliquando rediret abf*
le reduibore, ut etiam poflea cognitum fit
ifere interimendam grandinis ruina fubno-»
is extremum ade6 pluit enormiter , ui lapi-
^re audientibus crederetur*
Ejuf.
|6W litterja annii& 2^1’ BC, JXXK FT. d* Fr
’
Ejuf^3en& prope generis eft quod ex Peruvfa
pofteared^dnn eoiicigk. Diffbivebatur^^^^ ac-
cidic ex iWcga agitatuione pera viatoria nec
facis apt^ ad iumepturi^- h^re^ Huic cotli-
ponend^’pMreu!um im moratus’ Pater’^ adver-
tit abiiiTe jam exmcuHs-comites, ad quos cum
reda contendefe pfompcimi non dlet ipsa ,
nemoris rpMOrddme ac flexu prof pedum adi-
mente , brevi fic e via divertit, ur co mires tan-
to celetius fugeret quanto citatius affiqiji co-
nabatur. Itaque verperafcence jam dic ipe foa
fraftfato fiibiiilendum, atque ad ripam flonii-
ois quod dulce vocant ^ pernodandurn Co-
,
mites iate-rea nodis conticinio’ freti ‘fine mo* a
procedebant , cum cranfiruros ex improvifo
aggrediontor fluminis Vermeyo accola! acri-
rer ukrb dcroqueclecerracom ^ his viram adi-
mere ,
illis retinere conantibiis. Adextrennum
tres e Pgrris comitibus vita Sc opibus focHatL
Quis Mc providam Patris c^Ieftis indolgen-
f iam gratus non agnofeat^qui manu pltHquafn
Ariadfi^a .clientem iuuni per viarum labyrin-
thos df diverticula circumducens , morti for-
i:arire
^
certe mortis periculo fubdiixir ?
PXhrifto
,
Societ AtU tefa iTataquariA» n|
P. Chriflophorus Je MenJc^a alii^ue
pueruli in odium jtdii d *Bar‘
haris occiduntur.
\T Bi rumor ihcrebruit S. PauTi orique
V Brafilicx incolas adventare eo cor filio
at eTapenfis provinci2e coloniis Chriftianos
per abducant. P. Petrus Romero jubee
virti
P. Chriftophorunci de Mendoca virum plane
iftpoftoHcum 5 Indifque percarum ^ miffis S.
Michaelisaliiique quas ccegeriit redudlioni-
bus ^ ad peridiranees tendere, dr qnoredlius
faciliufque profpiceret , iifdem cum imperio
pr^efle. Pater ad parendum juxta promptus
atque ad regendum fadlas ,examuffim omnia
qu^ jufla funt explevit. Caciquios feir Duces
conftituit, exeTeuit omnes, atque ad tuendani
^quiflimam & cum fidti bono conjundiiffi-
mam caufam animavit* Ihprimis id ei emag
fuit ut Ghriftianajdodlrin^- explicatione fin«
gulos ad fidem erudiret. Ejus zelo atque in-
duflria , Barbari frequentes adeo confluxe-
re in dies fefeque ad redudliones aggregave*
ire,nt in prima qua? inftitnta efl lufiratidne
famula: ad bis mille repetes finti Eodem aii-
chore redudlio tota mutata fede migravit ad
H .
aliam
: J»
,.
ii4 lttter£ mmi£ M. DC XXXV.VI.S^f^ITo
aliam longe opportuniorem tum ad ignetu
lignatione tum advidlum piicatu parandum,
Denique , ut paucis dicam laboribus fuis pia-
niffi mum ftcit a Deo fe eledlum ad falucem
Barbarorum His ad hunc modum inftitutis
affertur hoftem ( quem modo didum erat ad-
ventare) jam fines ingreffum , vafiare regio-
nem ,
domos expilare , quos poflet captivoj
abducere. In hac incurfione pra: casteris detri-
mentum paffi funt maximum fasv 3c Maiuas
incolx , quorum aliqui elapfi fuga Patrem de
clade certiorem fecerunt. Gonftftim ipfe cun
Patre de Mola atque omnibus fua? redudionu
habitatoribus in viam fe dedit Barbarorum
populationibus, fed citra fanguinem li pofftSj
obftaturus. Ec fuit tanta eorum celeritas , m
latrones omnes irnprovifo comprehenderint
prxdaque exuerint fed deprehendere fe,con’
tra quam rati erant, coepilTe non alienigenas
fed populares fuos fidei Chriftianx infenfos,
qui ad prxdas , Chriftianofque Brafilis in ca-
ptivitatem tradendos convenerant. In reoi
non aliter animadverfura quam adhortatiom
pia cujus ea vis fuit ut ipfi rem indignam hu-
:
mana ratione fe admififle fafli fint, qiii tan:
inhumaniter cum popularibus gentilibufque
fuis egiflent. Ceterum eos cum familiis tra*
ducendos in Paranam «enfuere P^tres^tum e^
Societatis lefueVaraquariL ii?
ut fenfitiiac pedetentiiB perducerentur ad fi-
dem, tum ut fibi fecuritacem ab eorum machi-
nationibus pr^ftarent donec omnis circum tu-^
muitus refediflet* fed enim timebatur ne fi di-
mitterentur in pernieiemChriftianorum poft-
liminio redirent ad ingenium arcefque fiias.
Maxima vereque Chriftiana caritate excepti
fonc a Paranenfibus Chriftianis , & a Patribus
inpfimis quorum fumma feduliras eluxit in
curandis omnibus quas ad devinciendos adve-
nas neceffariaeffe viia funt» Ceffitque ad eo-^
rum fententiam & incredibilem Chriftiano^
rum voluptatem, brevi late fama vulgavit Pa-
trimi eharitatem & in tuendis advcrlus hofti-
ies impetus reductionibus, rolHeitudine. Quq
faCliim ut ingens Indorum fidei Sc humani-
tatis adhuc expertium multitudo concurrerit.
Pars auditorum exploratura fiderOspars fefe in
communem vir^ Societarem aggregatura,
pars aliquem poftulauira e Patribus qui fe
iiiofque religionem veram dignofque homi-
nibus mores edoClum veniret. Verum Patres
quoniam id pr^feriptum
a moderatoribus
noneflet ipfique parvo numero cenferenrur,
fpeplenos dimiferunc. dederunt tamen ope-
ram utvieiniffimos quofque & maxima pol-
lentes authoricate fibi demererent, ddudatum
autem inprinais multum magi cujufdam per^
Hz celebris
n6 . Ihters anmu M.DC.XXXKFL&Vtr^
celebris causa cui nomen erat Yeguacaporus,
hic fibi late divinitatem , debitamque Deo ve-
nerationem arrogabat , jafticans ‘eterr^cx-
1
lique conditorem ac proinde fereniratis, piu-*
,
vi^ & tempeflacum potentenij arque adeo vi-
t^ipfias mortifque arbitrum. Duabdspotifli-
mum de ckulis ejus libi conciliandi confilium
iniere Patres: prima erat quod aJdudtum ad
meliorem frugem alii plurimi fecurari effenc
ob magnam hominis apud omnes isftimatio-
tionem 5 altera quod eum inter Sc hoftes non
obfcura intercederet conjundio. Hinc illud
metuebatur , ne li ipfe cum fuis ad eorum par-
tes tranfiret copias inimicas ufque eo augeret
quibus relifti non polFet. £c h^cnon Pacruoi
modo fed etiam ipionim convenarum fencen-
tia fuit. Caciquius Redudionis liisv S: Ma-
riae de primis unus Antonius nomine openrii
fuam ultro obtulit , fcque cum mago adurum
recepit, fuerat hic olim magi necelTarius eul-
torq; facrilegus cum c^teris^priufquamChri-
dianis facris initiaretur, Probata eft omnibus
viri promptitudo fides, notaque prudetia. Er-
go probe {& a verbis Sc a muneribus inftrudus
quibus magum ad nefaria confilia pacefacieda
( nulla inrerim de Patribus mittentibus men-
tione fada) pelliceret, dirceint,doniefticis To-
lis & fubditis comitantibus. Exceptus eft ut
Colo-
Societatis lefu e Varaquarla» nj
Goloniac rransfugajftatini de, Patrum doftrina
interrogatus ad finguia rdpodic accommode.
Simulavit pra:ftigiacor nequam (quce eft gentis
indoles & aftutia ) fibi fefponfa do^ftrinamque
probari. HincCaciquius adduci fe paffys eft vx
a quibus Sc cur veniret exponerer, addererque
Patres Sc Chriftianos omnes magno reneri de-
fiderio ejus apud fe videndi arque ut dignus
erae excipiendi, hie fceleftus quam prefferat
malitiam aperuit, & fore dixit ut caveret ne ad
eos adiret, juratos nimirum hoftes fuos qui
plane abhorrerem a vero & ab authorirate ftia
dodrinam fuadereneXontra libi in animo ef-
fe Patres vicinos de^ medio tollere
,
quo alii
omnes tremefacfti procul a regione profuge-
rent.SubindeconatusAnconium eo impellere,
m ipfe Patres macftaret fed non perpulit alia
,
omnia fentientem , refpondentcmque Patres
nec fibi nocere nec fuis fed prodefle maxime
,
pr^eepeis falobetrimis quibus populus alias
inhumanus, humanitate doceretur. Magus Ca-
ciquit ingenio conftantiaq; perfpecftis inftiru-
lum fermonem convertit ad alia quo mentem
nefariam melius occuleret At vero Caciquius
advertens fruftra fe ifthk efTc larqiie habens
magi introrpexiffe confilia revertit ad P. Chri-
jftophorum , cui cicteris diffimulatis retulk
foliim ea vice non procelllfle rern , fed altera
~
r I H
ii 8 Ihteri annua M. DC. XXXV. vr. & VI!.
fqrfaa magis ex fentencia proce fTaram. At Pa-
ter editae in Guayra Brafilisab hoftibus ftra-
gis memor, & vicem gregis fui fblHcitus nt>
quid fimile obveniret , non remiccebac labo-
rem, nodtes infomnes exigebat , totus erat ia
fuisadverfus inimicorum rabiem muniendis,
ad fluvium ufque Tibiqnarium profe61:ionem
adornavit, amieitiam cum incolis initurus,
ejus rei causa ut hoftem aditu fuorum finium
prohiberent. Expofuitejus irnprobicatem,ty-
rannidem , periculum etiam a quo ipfimet li-
berique prope abeflTent. Qua in re Eliacim
Sacerdotem imitatus eft de quo non abfimilia
leguntur ludith 4 . Tunc Eliacim Sacerdos
magnus circuivit omnem Ifrael allocutufqnc:
cft eos & univerfos per quos vias tranficus effc
poterat , ut obtinerent afcenfus montium per
quos via effe poterat ad lerufalem ^ illa cu-
ftodirent ubi anguftum iter effe poterat intet
montes ne darentur in praedam infantes eorum
Sc uxores in divifionem & civitates eorum in
exterminium Sc fanda eorum in pollutionem,
Sc fierent opprobrium gentibus. Perhumani-
ter acceptus Sc auditus eft P. Chriftophorus
non fine magno animorum motu Adhortatio-
nis frudum mox ffbjiciam. Ad hxc intellexit
alibi peficulofiorem aditum effe qua poffet
lioftis irrumpere. Vallii cratpopulo frequens
juxta
Societatis lefue Varaquarla. ilj)
juxta fertilirque j unde jam indigenaiRedu-
^ionetn Iesv & Mariae adierant poftulatnri
ut Patres Euangelii fementem ad fuos infer-
rent, defignarentlocaredudionibustetnplif-
que extruendis opportuniora. Pxpensa itaque
rei gravitate perfpedloque periculo quod ift-
hinc ab hoftibusimminebat , fi videlicet ii
locum gentifque frequentiflims amicitiam
occuparent ; fpe etiam uberrimi animorum
proventus affulgente, negotitjm Deo majo-
rem in modum commendavit, ftaturtque eo
tendere cum indigenis aliquot quos Patriam
revifcndi cupido incefferat’. fedcum inftarcin
via periculum a graffatoribus audiiflet, rem
contulit cum Patribus vicinioribus , quorum
omnium fententia fuit videri ad Dei gloriam .
ei proficifcendum efle ; nec vero tantum fub-
efle periculi cum ali^s quoque Patres Franeif-
cus Xiirenez & loannes Suarez iter, idem ex-
eeuti fuiffent lictore montibiifqueTiriquario
adjacentibus innoxii peragratis : tum deinde
poffe eum inftruiliffimos quofque ab animo
& convenas fibi comites iungere. His confir-
matus , ex rediitflione Iesv & Mariae difctflit
tertia poft Chrifti redivivi feftum luce , odia-
ivo Aprilis anno ut ventum eft eo loci,
jUbi plus periculi poterat effe ( loco nomen
Ibia proceffer? ei obviam incols ne mini-
)
I
I,
, H 4 m&m ’
lio lhter£ annu^ MlT>C XXW.VL &
VIJ.
matn quidem proditionis prag fe ferentes fpe-
ciem, contra magnis benevolenti^ indiciis fy w
cerum animum menciences.Caufam fui adven*
tus declaravit Pater, atque ex occafioned^
^grum qui prope
fidei mvfteriis verba fecit ,
a morre aberat aquis luftralibus cinxit, placuii
omnibus hominis comitas Sc agendi ratio. Pe-
tiere elTetne ifthac reverfurus , 6c fpopondert
fc fuofqu^ omnes conventuros adeam nudi
codumfrequentandumque locum querneum^
que colonia» ducenda? aflignafftr. Pofieaquam
fuaviter & fortiter omnes animavit, & aliquoi
munufculisdonavitqij^ iAhic in pretio fune,
perfecuruseftinftitucum iter ,diei fpatiocur
fus meram adeptus eft , ibique non minoribm
acceptus vel Ixtiiiz vtl btnevolenti^ fignifi-
Ultionibus. Bgit cum indigenis zelo ingenti
de falute rum animi tum corporis, periculo^
fam curn Brafilis familiaritatem elTe oftendiCj
racionemque edocuit qua eorum nefarias ar-
tes poffenc a cervicibus fuis repellere. commo-
ratus eft apud eosad 22.. menfis ejUfdem, &
Euangelica fementi cupidos animos praepa-
ravit.
Interea dum P. Chriftophorus vitam im-
mortafem huic genti parare, mortalem tuerj
pro virili nititur, parte alia iple ab Indis Ibien-
pbusdeilinatur ad motcem. In eam conjura^
SpcktatUlefiieVaraqudrU. us
punt magno numero Barbari, Caciquii,V’en&-
gci,atque inter csteros celeber prsftigiis qui-
dam Tayubay , qui etiam alib Patri reductio-
nem Sanai Mithaeiis dei Efteeho molier-s
ti fe inf ftum ptaebuetat, led ipfe illius
niationemapud indos fic elevavit atque coa-
vulfit ,
ut fuerit aliquando cum Patri cap-
tum fifterenr pro comperta improbitate ple-
ctendum, Sed eum tion exacerbandum panis
verum officiis demeredum cenfuit. Ergo cort-
clufum cubiculo comiter & atbiee diem ununi
habuit , altero clam inobfervatus praftigiatof
evafic, & in Caaquam profugit, ibi ne perinde
ut prius tractaretur, in Patres palam invehi
coepit velur in eos qui pacem priftinam turba-.
rent, q li factionibus in femet Indos arma-
rent qui probatas majoribus & conlueias li-
,
bidinis voluptates damnarent , vetarent , pro-
feriberent ; verbo ejus omnis eo Ipeflabat o-
ratio, ut auditores ad perdendum Patrem im-
pelleret, Veriim quod vir alienigena nec raa-
ximsauthoritatiseflethaud multum promo-
vebat. prslcrtim cum ipfi noftronim in fe
merita non parva faterentur, & Patris Chri^
ftophori benevolentiam arque humanitatemi
non vulgarem ex nerii effient. Abiit ergo de
eadem re ad infignem illum, dequofiipra,
Yeguacaporum , magum qui ceu Numen In-
dis
m ihter^ annujt M.DClxxxv Vl.& VIL^
dis late venerationi erat. Hic re intellecta tam
opportuna Chriftianorum de medio tollen^
di occafione laetusj, arca lagittam intorfic,
quod eft genti folitum bilis captique eonfiin
indicium. luflitillico multos alios Caciquios
& veneficos exquireret comminifei rationem
qua fcelus conceptum exequi poffent; quod
illi facinorum non fegnes fterilefve , rygrium
inftar humani fanguinis avidarum brevi cxple-
verunt.H^c inter Chriftophorus Tuorum menr
cem excolere fpe magna & argumentis opti-
mis futur^ mellis uberrimae pergebat, ii. Apri-
lis diftributis munufculis^ ut acubus, hamis,
aciculis , fphaerulis vitreis , quibus raritas prt>
tium indit, valedixit, omnibus difcellionem
SBgre ferentibus* Magnis ipfe incedebat laetitiis
tum quod feipfum conTuetudinemque fuam
acceptam prajftitilTer , tum quod Deus labo-
riofum juxta ac periculofum iter faufto pro-
greffu & pulcherrima mellis fpe remuneratus
eflet. Verum nonmefluic ipfe has fruges, fed ri-
gavit foliim. Placuit enim divina providenti®
praeteritis laboribus jam divitem a futuris ab-
fofvere , pridemque expetitam offerre marty-
rii oceafionem , quafanguinem fundens, vi-
tam clauderet exitu non minus aliis utili quam
,fibi glorioTo. Erat fvlvula prope i via qua
iranfeum Patri fore impia veneficorum’ co-
Societati! i e fu e VaraqmrU Ui
ftruxerat , ex-
ors aceeperat. hic jam infidias
pedabat^ue. At ne vel auditione , vel muta*
lone cofilii fallcretur,al!egavit certum borai-
lem a quo Pater velut ad exoptatum diu eol-
oquium invitaretur. Tranfmjrerat ipfe Ibiani
tnnem cum paucis Indis , eorum enim quos
ecum adduxerat , pars non reditura cum pa*
entibus remanferat , pars nullum in regreffu
>ericulum verita tantifper hsEferat mox feeu-
ura prjceuntem Vt ventum eft e6 loci ubi la-
:ebant infidis , e^m pluere ccepiflet , alii co-
nitum ad arcendam pluviam ramo? deducere
tafas ftruere opere fubitario,alii ad ignem cu-
inam que ligna csdere. Dum inferunt pedem
in fylvulam,detegunt infidias.armanon cora-
portarant. Ergo magnis clamoribus Patrem
admonentes periculi, prseunt ad fugam, at
ver6 Pater re intelle(3:a,reliquos focios ad pu-
gnam hortatus eft , ut dum infidiatoribus ob-
fifterent, interim*catechuraeni aliique fecuti
in vicinos montes evaderent- Prodeunt e late-
bris Barbari, ultr6 citroque, fed non ex squo
tela torquentur, ftatim ipfo piign® principio
quemdam d fuis, baptifmatis adhuc expertem
advertit Pater icftum effe, cui dum confuJtum
cupit, ipfe fe in vits diferimen infert, citato
«quo tendit ad fluvium unde promat aquam
Isfo comiti rit^ luftrando. at equus ita fe in
Ii-
mom
!
tiner*annujiM.T)C.xxxv.VT.^Vir,>
mum induit atque immerfit, utnccpropred
ncc regredi poffet. Erg > fcflorexfcendercco
adus eft. Tum enimvcro ,
fi quando al’is ex
eelfus viri animus patuit. Velut vit$ fccurus
certe quidem contemptor impavidus ad ho
fiero redit , atque id habens exuloratum unua
fe tot telis peti , adftantem ad latus [ndtira
u
fuga fi bi confulat monet ,ligneaque e;us par
ma brachio inferta , folus hoftilem impetun
fuftinere nititur ufque e6 duro fe comites om’
nes in tuta reeepiffcnt T um
alii rabidorum in
flar luporum circumcurfant, at Pater fcututr
quod non tam fusB quam fociorum vicsEtuen-
ds fumpferat ,
multis pertufum locis & femt
frasfium pofuit & nudum le morti objecit in
trepidus. Nec mora traficitur telis reftitit ta-
,
men in pedeSj at veneficorum unus a tergo ad-
orfus pileum excudit, mox alter ve<5le verti-
cem graviter impetiit, tertius gravem icfturn
in frontem impegit, ficque fuceubuit Patet
geminis prscerea fagittis humeros trajeftus,
Quamvis autem trucidatum jamque demor-
tuum arbitrarentur Barbari , tamen ne fotti
fa!lerentur,i(fi:us eertatimcongeminavere-Fuit
veneficus, qui trophsum reportaturus aurem
ei amputavit,exin detraxere veftes,atque inter
fpoliadiim repertam Chrifti crucifixi effigiem
de collo pendulam mille fannis & blafphemiis
onera-*
Societatis lefu e Varaquaru^ Uf
fieravere. poftcum denfus imber caderet
6lo Patre ceu mortuo reddunt latis fecurn
larcyris & duorum adalefccntum Mi0« in*
:rvirefo!jcorum veflibus, redituri pofterodie
1 cadaver ieiio ventre comburendum. Eae-
im eft fiipei fticio , ut homicidam fimili ncce
ccubitorum credant nifi dcfundii ventrem
uaprimum difciderintJacuic femivivusPacer
d multam nodlem fuo in fanguine , paluftri ^
rdoque loco,fub cselo pluvio, fic vifum Deo
d gloriam corohamque fervi fui ampliorem#
“‘aridem peculiari Numinis providentia fibi
additus folumque fe advertens ^ erigk caput
ruentum hinc ob abfciflam aurem , inde ob
‘ajedum ad oculum ufque fagitra tempus. In
edes fe vacillans tollit aeiemque circumfers
xploraturus an e fuis quempiam deprehedat.
Ih n progredi non pofTet proreptat vediga-
,
undus locum tediiorem in quo tantifper qui-
fcac. fed mox deficientibus viribus frigidam
1 humum frigidior ipfe procurabit, Qu^re-
quam no6lem mifcueric cum Deo collo-:
uia quos heroicarum virtutum adlus exer-
ueric,quo fe divina gloria Si charitatis ardo-
e obtulerit ad majora fubeunda, facilius in a-
imo quifque fecu quam in charta fcriptor ex-
refferir utprimum illuxit dies a martyris glo-
iaquam a fole clarior futuruSjredeuntBarba-
i,fanguinis nondum reftinft? ficifadluri fatis.
hff anttui M.DC. riXV.Vl.& VU.
fimulqtie fiiperfiitioni fu*. Cum eo quo defti
tuerant loco non reperirent redivivum puta
runt. Sanguineis incerim infiftentes veltigi
ufque infecuti funt, dum profpcxere jacer
teai in uligine, huc curfu contendunt , erigut
in pedes tremulum non animi led virium irr
beciilitate , eum exprobrationibus & iudibri
frequentant illud.rro eroyuca imh£ tacufa
hoccft, putas te a Deo tuo poffe noftris e ms
nibus eripi quibus martyr magna manlueti
.?
qu
dine & conftantia refpondit , fcirc eos
mente in Indiam tranfmififlet, videlicet ut ec
Pei filios efficeret , a quo permiffum foret i
ipfe majoris fui boni causa fie ab iis
tra<Star(
tur. Tum de fidei veritate differere exoriiis e
eo animo atque efficacia , ut prajlemcs nn
Indi retulerint vifum effe Patrem
Chrifit
phorum lic<k feminecem non minore tunc v
gore quam.‘dias concionatum Adh:EC iropc
tentes \rx venefici filentium imperant.
non
p;
rentis os malleo tam graviter tundunt, uc dei
tes psne omnes e mandibulis
excutiant , q
poft ab adolefeente mife miniftrare folii
colledi & relati funt. Proftratus eft his ici
bus Pater , fed nihilo timidior , eredto
vuli
verba facere inftitit, pergunt & carnifices
ir
Martyrem neque verba neqi
petere, at cum
deficerent rati ipfi communiter non
po
vita ,
,
SocietMis lefu e FardquarU- * ^7
e eum in patenti campo emori efferendum in
noncem cenfuerunt. Itaque tranfverfo ligno
mpofitum raptant in vicinum clivum, ibi feu
ommiferatione aliqua tafti , feu ( quod fimi-^
ius vero ) Patri comburendo domunculam cx
Iramine conftruunr.ftciffent id fortafle ferius
lifi Pater redintegrato ad dicendum fervore
^eluc a cundlabudis mortem extorfiffet. Cum
nim finem non faceret fidem commendandi
:ruciatus quos in corpore pateretur prx iis
juce daturas eflet Deus animae gaudia , con-
emnendi , vim quam ipli inferrent elevandi
brore accenfi Barbari nafura ei auremque al-
eram prasfeiderunt. Neque idcirco deftitit
^acer dicere, neciili furere. Ergo labrum ii-
rumque amputant, profequitur orator invi*«
3bus. tandem ut ei filentium imponar, linguam
)er c^fas fub mentum fauces revellunt. Tum
liffiadunc atque ab eo continua-
pedtus ,
am fedtionem ad ventris ima deducunt. In-
er h^c cruciamenta Chrifti pugil femper ocu-
is in cielum patriam fuamintentush
id extremum per late
patens vulnus magnam
mimam Deo reddidit. Nondum exfariati ve-
lefici cor Sc inteftina cvulfcrunc hxc fepe in-
jerentes, videamus nunc an non fit moriturus,
iuncfortituse.ft exitum Pater Chriftophorus
i.hora diei af.Mepfis Aprilis anno poft Chri-
’
ftuna
n% littera mnu^ U. t>C.XXXn.P^L& Vlf:
ftum hitum i5?$ facrum corpus cremare coh‘
tenderunt dnini ope incerfeftores, ied fruftra
fiy^e quod viridi ligno Sc a pluvia madido ute
retur,five quod id Deus eotiftrvatum vdict ac
fervi fut fortitudinem 6c memoriam commea
dandam ^ five ad Barbarorum teftandam cra
ddkatem. pertradlum igitur in clivum ad rf
viiTU vicinum devolvunt 5 fubinde ad parata:
epulas digredi ^ adolefcentes duos Patris co
mites patria feritate devorant.
Vt h^c casdes Redudionibus de fas Sierra:
feu montanis innotuit, maximum fndis omni
bus dolorem attulit Panis optimi amantiffi-
mis. ftatim fuerunt qui fumpris armis in car
ntfices ultionem molirentur , ftd a l^atre Mo
la prohibiti funtnequod ab hofte numerofe
&exfpe{5lante infortunium acciperent Ac noj
perinde ubique cohiberi potuerunt, scceprc
hoc nuncio S. Michaelis incola dolore ira:|u(
perciti Duce Caeiquio oppidi Principe dan
fe in viam. Fuerant hi fidei myfteriis a P*Cbri
fiophoro prmum eruditi. Quacumque Caci
quius ilfecum fuis tranfiir redu6lionum ineo
las ad facinus ulcifcendum accendit, breviqu
mille quadringentis commilitonibus auftu
eft. fnfticerc apud eos precibus Patres uri ma
miS ab inrerftNfloribus abfiinerenc Sc Patri
fouim cadaver referrent , remifsa juxra De
Societatis lefu e ParaquariL 129
prjEceptum offensa; cantum potuere h«pre-
:es , ut nihil fe contra faduros receperint, fed
ipfo hoftium furore aut verius jufia Dei vin-
,
dicis feverirate fa6lum ut in fontes dtf*vire
roac^i. fine priufijuatn ad cadaver ptrvtnif»
ent, hoftis de adventu monitus occurrit in-
eftis telis. Inclamavere Chriftiani nonaite-
ius fe rei causa venire quam cadaveris tffe-
endi. At Barbari per ludibrium lacera Pa-
ri tunic(j frufta oftentantes jam mortuus
:
*ater ille magnus vefitr (fie noftros appel-
jnc) jam mortuus eft; an huc veniflis ut
eftra cum ejus offibus ofla jungantur
tum
n Chriftianos impetu toto invehuntur
, qui
d vim vi repellendam addufti tam flrenue fe
efferunt , ut multis interemptis non paucis
,
aptis reliquos fuderint fuggrimque, fed co-
rurfus copiis numerofiores
q sam prius
<ftis
jverfi ad pugnam, Chiiftianos non fine mani-
2fto diferimine circumdant. Eluiaati fune
ta-
ren noftri , & corona illa hoAiii perrupta ho-
:es ipfos vieiflim conclufere.
Cafifuntex iis
lurimi, atque ii fere omnes qui Patrem in-
-•remerant. Capri etiam complures, inter cs-
;ros fceleris ainhorT ay ubay
q ai ad Caciquiu
lucem dudius poftquam hujus juffu c?dis lo-
am indicavit , meritas dedit pcenas. hic in-
,
iiit Caciquius , ubi Patrem meum bonum
,
i
’
I omns
I
,
itjo ZittiTJi MttU£ XXXV‘VT»^VIT^
omne & folatium meum morte affecifti fcele-
fte , tu quoque moriere. dixit,
fimulque clava
in caput impada madatum humi porrexit.
Mirum autem illud & miraculo fimile videri
debet quod in liifce duobus certaminibus con-
l$fbs fuilTe
figit ^ paucilfimos ex Chriftianis
fanatofque poft brevidimo temporis inter-
forent.
vallo, licd quidam telis tranfverberati
Ergo’vidores facrum corpus edudum e rivo,
linteoq; mUndo involutum ad Iesv & Mariae
coloniam retulerunt. Ibi a quatuor e noftris
in eam rem convocatis magno
doloris feniu
magnalndofum comploratione exceptum e(t,
niox amoto linteo , lachrymaj omnibus ex*
preffx uberiits , cum vulnerum immanitas ,
&
pofiraeft Ela-
fevitia Barbarorum ob oculos
eft facrum pignus ab iifdem
Patribus , &
tum
moercbani
in templo loco decenti fepultum.
ipG fimul dt gaudebant, & pariter gratulaban-
tur, fpem interceptam
querebantur , nec nor
fperabant maxime martyrem in calo
cumula
penfaturum frudus quosinterri
tc precibus
rei Chriftianae afferre potuiflet.
Natus erat P. Chriftophorus de Mendof
in urbe S. Crucis de las
Sierr«, nobiliffimi
parentibus &qui primi Regi Catholico eo
provincu
iradus fubegerani. Patrem habuit
gubernatorem. Erat ei nomen Roderieopnu^
,,
Societ Mis Jefu e Vardquariai fu
quam Societatem iniret, at poftrnodum pro
amore quo in Divum Chriftophorum fereba-
tur eo nomine appellari voluit.Porro ut ne
confiliumingrediedi Societatem 8c faluti Bar-
barorum Audendi exequi prohiberetur clan-
,
culum e parna profngic ad noftros in Para-
^uariam» larn inde a tyrocinio magna dedit
exempla vitutum inprimis autem defpicien-
,
:;a;dui quam ad martyriam ufque in amoribus
Sf deliciis habuit. Erat in conluerudine coniis
adverfus egenos finguiariter afFecAus. Com-
novebatur intimo commiferationis lenfu fi
juern miferum cerneret dc quoad poterat
,
ipitulabatur. Impulit cum futis hic in mife-
os amor ut fefe moderatoribus ad milTiones
)beundas offerret. lam viri ingenium indu-
,
lria,zeius Apoftolieus dc ad facram hanc ex-
,
peditionem jaccommodatiflimus innotuerat,
taqne ad excolendum Guayr^ tradJum adhi-
bitus eft ,iin quo diei vix
poteft quantos fabo-
esexhaurerir. Principio navavit operam
Pa-
ribus qui in coloniis jam di<5iis
elaborabant
sd moderatores virtutibus ejus,
tumin lin-
uarum ulu, tum in reliqua cum Barbaris con-
ueeudine aliifq,‘dotibus magis in
dies perfpe-
lis^ provinciam Tingaii excolendam coi-
-clis fenfim Indis frequei^tandam ei
af|igna*v
unc, Mec hilce finibus
claudi zelus Chiifto-
I ^ phori
L ,
Iji lltter£ annujt M,DC. XXXF.VI.& VI
phori potuit. Duxic alteram quoque coloniam
ad fluvium Yneay quam S. t^auli nomine in-
digecavic. Ad haec plurimum juvit in ftabilien-
dis aliis quas S> Michaelis , S. Antonii , Sc Bi-
tyrunam vocant. Ac nifi Brafilitnfiura S. Pauli
accolarum crudelJcaj obflitiffet longe plures
redu(5liones fundaffet. tantus erat viri inde-
fefll animus, tanta indigenarum in eum li-
cet nunquam antehac vifum propenfio. Nec
folum redu<5lioniim novarum accdlione , ca-
pitum prope innumerorum facra luftratione^
pr^cepcorum Dei traditione zelum fuum pro-
bavit, fed & confervationc jam parcorum, Ve-
terum reduddionum incolas plurimos e Brafi-
lienfium vinculis liberavit memorabili non
minus animi magnitudine quam pietate. Elu-
xit inprimis h^c animi amplitudo atque excel-
ficas eum Brafili expilata vaftacaque magna
,
provincia parce ad redudliones caftra polue-
runc. Tum enim Parer eos intrepidus adiit
rogavitque ut Chriftianos matrimonio jun«
(ftos vinculis ablblverent , neu pergerent atro-
cem ei quem Deum agnofcerent inferre inju-
riam. Refponfum nullum nifi arcubus ^neifqm
Cftulis datum. Comites Patris partim l^cfi par-
tim occifi. iprefagitcas binas jugu lo excepit ir
teriturui haud dubie, nifi vitam miraculo pro
rogaflet Deus , ad tot hominum poft ialutari
Societatis TefueParaquaria^ ijl
i>us aquis tingedorurn falutem Porro fadlurn
“ft uc florentiflimis Vruay & Tapu^ provin-
:iis,quasBrafi!i excurfionibus^ latrocinii? in-
‘cftas habebant, reIi(fli55coIoni^ in inceriorem
•egionem tradncendar foerint , uti diclom in
innuis procedentibus. Ad memoratas Patris
Dhriftophori virtutes aceefsit erga detentos
n flammis piacularibus pietas Angularis. Ea-
um liberationi miflas ,
orationes, corpo-
is afil^ilaciones fua opera confecrarar om-
,
lia , confecrabatque quotidiana praxi Ora-
ionem de S.Syndone donarat Termone pa-
rio , difcendamque memoriter a pueris
in
udo litterario & quotidie ledlo rofario reci-
andam curarat. Dici tfequit quanti relioio-
ara vocationem & Societatis infUrutum face-
et. hinc dabat operam ut in reduaionibus
tiam nunc primum eoafris, confoeta Col-
vivendi ratio fervaretur. Diebus Sab-
-giis
‘athinis itabat ad templum cum pueris aream
verrendi causa quod in Collegiis id fleri io-
fignnm dabat campano pulfuad diedi-
^
andam 6c confcientiam examine difcutien-
am perinde quali non folus ipfc fed domefti-
ipiares adelTent. lam regularum obfervan-
arum curam habuilTe maximam ve! inde col-
gas , quod fibi aliifque Patribus regulas Sa-
erdotum quas impreflas non habebat cxfcri-
I 3
i;4 tittera mnux U. DC. XiyiV.VU& VfL
plcrit , ut ex prajfcripto ultimx fummarii eas
relegere pofict. Solebat in quavis redu<5iione
pueros fenefque inutiles cogere utrofque ut ve-
ftiret& aleret vigilatis interdiu cur^ erant,
hsBC nodlu 1’omnia dormientis. Fuit ciim per
quietem nofturnarn pauperem nudum ad fo-
res imaginatus , e ftrato fe proriperet tuni-
camque fuam projiceret, mane diuquxficam
tandem prse foribus jacentem invenit, his &
hujufmodi fanftis exercitationibus idoneum
fe nimirum reddidit ad gratias &
dona fpiri-
talia in dies uberiora recipienda ; donec tan-
dem divina munificentia c^leftibus opibus
jam gravem , martyrio , hoc eft beneficiorura
qus hic fperari poflunt, maximo cumula-
vit.
^
Societatis JefueVaraquartS,
C A P V T xn.
De iis in KednSiionihus JKonta»
nis y vulgdde las Sierras^ fpcia-
tim in Iesv \Ak^\k’^ contigerunt d
morte Patris Chrijlophori de 2tlen“
do
Enefici regionis, cui Ibia nomen
tanrum ex morte PatrisChriftopho-
^ri haufere gaudium^ ut brevi moero-
rem omnem de fuorum nece abfterferint# ia
animum feilicec induxerant futim , focios reli-
quos hoc veluti duce fublato arma projedlu-
ros campoque ceffuros. fed longe aliorfum
res evalitquam iperaveranc quippe fanguis
:
martyrum uti femen eft Chriftianorum , ita
Chrifti pupiles ad acriorem excitat pugnam
fpe fimiiis potiunda: vidpn>. Haud diu poft
vivere defiit Yeguacaporu magus inter omnes
nobilidimns quem pro Deo habebanto illius
morte turbati funt fupra quam dici poteft^non
tamen animos defponderant. Clam obitu ha-
bito per omnem late regionem Ipargunt agere
i 4 kim
-
r htfrjt mm& XXT"" VL VU:
ferio eam (ais Yeguacapori de Parribns radi-
citus excirpandis; quod ut facilius crederetur^
magiftrofuo d^mone dignam orrnino frau-
dem commenti fune, facros CbriftiaRorum ri-
tus imitari per omnia contendunt , templa ex-
ftruunt , in qu^T veliiti ad habendas condones
convocarent plebem , certam baptizandi for-
mulam concipiunt impofitis etiam nominibus
vera; fociorum fimiir. Addebant ad hxc terro-
res impendere Chriflianls omnibus exitium ,
:
jam tygrides aliafque belluas pr^feroces a fc
vifas mox in reduiflioniim ftrages immitten-
das. Alias item chy meras fecon(pexifle , quas
ad terrorem hoc depingebant modo. In imis
terrx vticeriba^ commorari, magnitudine im
mani , horrenda forma armorum vice colum-
nas lapideas prseg*‘andes manibus geftare qui-
bus hortes fuos eminus confodiant. Atque uc
his figmentis aliquam veri facerent fpeciem
voces qa^ in montibus, fy Wis , rupibufque
refra^l^ redduntur, irtorumvoces efle mon-
ftrorum , jamq le fuos expeftare nutus. Ho-
rum authoresChemboarri,i!Iurtris incantator,
Yegiiacapori Pat r, aliiqne duo Yaguarobi
& Vapiri qui (e nominatirtimum magum, olim
a Chrirtiinis interceptum Jam vita funftum
at redivivum mentiebatur ; ex quo tanram fi-
bi inter fuos opinionem conciliavit ut ingens
illius
^orh^t^tss ^efu e FaraquarU, 157
l;!Jas hominimv numtrus fe ipfi can-
firinse
:uam diTcipuIos ad/nr gerer r Hos inter ma!e-
ieus fuit g*ganri fiiniliSjinformis plane 8c hor-
ibilis qui fe Soli , Luna: , c^terifqne aftris im-
»eritare venditabat* Alius fetygridis formant
ndnere pro arbitrio jamque multos ( eos qui
afu a rygridibus perierant defignabat ) devo-
affe fe j i£litabat ^ atque adeo brevi Chriftia-
los omnes ae prius focios
eofq; qui templum
urabant perditurum. Tertius bellua verius
[uam homoad^mone agi videbatur, nullo
lio quam humanx carnis pabulo ufus hic ;
^atribus cruentam intentabat necem, ejuf-
nodi veneficos duodecim primarios magna
barbarorum colluvies non minus feptingenris
equebaturJnicio quofvis obvios fideles juxta
ic infideles nullo deleclu vorabant at veri- t
:i ne fic exacerbati’ horum animis fefeChri-
(lianisadjungerent/olos a ie peti cum Patri-
i)us fuis Chriftianos divulgarunt, uc aredu-
ftionibus popujum avocarent, huc illuc fparfi
torum difcipuli vicatim cantantes faltarefque
circumcurfabant , Chriftianis interitum de-
nunciantes. Hinc faftiim ut multi pr^ timore
diffugerent , 8c rari jam in oppida e vicis vc:^-
titarent. Pater qui redudionem curabat vi-
llo permultas negligi deferique cafas fcifcirari
complures quid caufie lubeffets at illi nihil
aliud
158 littera annu£ M.DC.XXXV VL&VIJ,^
aliud quam ideo fe per montes ^ avia vaga-
ri quod corrupta anni procedentis meffe^
nihil oppido annono fuppeteret quo vitam
tolerarent. rerum penuria in hifce regio*
nibus non infolens faciebat ut relponlion:
acquiefceret Pater, fub id tempus apnulic Pa-
ter Francifcus Dia 2 , quem adverio Vrua]
flumine navigantem fupra reliquimus. Islu-
ftratis ex mandato redudionibus illis ubi ac
tres poftremas fandorum Chrifiophori Au
,
no, Sc !esv Mariae pervenit, comper
fo incolarum numerum domorum mulri
tudini longe imparem efle finiftri qoidpian
ft fpicari coepit 8c fufpicio auda eft vehe
,
mentercum diequcdam fndom defertam ca
fam diflOrbareac ligna in domefticum com-
portare focum confpexit. Quare diligentiu:
obfervare omnia inquirere fedulo cjuid can
,
topere imminutus foret incolarum numertts
cumque nihil erueret ,
blanditiis primum
deinde muneribus , aciculis , hamis , acubus
aliirque hujufmodi crepundiis magni apuc
eos pretii , ardius demereri animos conten
dic* fia liberalitate vulgata curraatim redibam
ad oppidum fpe munufculorum alledi quo! ,
Pater fcifcitabarurnum fuam agri portioneu
exeoluiffent.Negabant illi inflrumcncorun:
inopiam caufati , quod ufu detrita jam efleni
,
SocletMisJ^fucVdYdijUdftd,
ra6la. Vbi hane niiferornm penumm bonus
acer advertit, fatis gnarus Euangelii frudum
X agricultura magnam partem dependere
imnia inftriimentorurn fragmenta ad fe€om«
ortari imperat ac licet nunquam antea eiui-
,
nodi arcem exercuiffet, opus ignotum Deo
rei;us aggreditur. Omnia ferraria officinas
:onftruend^ neceffaria ex Boni-Aeris advexe-
rat fecum , ea mente ut fabrum eParanaad
/ocaretsat cum in mora foret periculum, com-
padisrite follibus novis , Sc ferraria officina
inftruda totos fe dies fabrili operi csm utiliter
impendit, ut exiguo temporis intervallo (eeu-
res omnes ac ligones egregie repararit. Ea res
fociis in orbe hoc novo degentibus non info-
lens eft , ubi Barbarorum non modo in ipiritu
Patres, fed etiam in omnibus ad humanam vi-
tam fpedancibus funt veluti p^dagogi nunc :
ligna ad conftruendas aides facras cadentes
videas, nunc feneflras , Gftia,ea^teraqiie omnia
fabricantes, hic fartoris , fiuoris alius munere
fungitur. Quidni ergo ciimApoftoio viri Apo-
flolici dicat: Laboramur eperantes nidnildis nofiruf
fcitisquoniam ad ea qu^ mihi opus erant Sc his
qui mecu funt miniftraverunt manosilia?,quo-
niam fic laborates oportet fufeipere infirmos.
Exultabanc fndi pra gaudio cum irifirumenta
fua fcite’ reparata cernebant fimuique artem
^
illani
§40 lhter£ mmst M,DC.XXXV,FI.&VII^
illam nec vifam nec auditam antehac, atronit
mirabantur, ubi hujus officinas fama percre
buic, concurrebant undique Barbari ut rerr
adeo infolenrem fpeftarenr. Hinc faftum ui
omnes magis magi^que Patrem /urpicerent
amarent vehementer. Itaque caiifam interro-
ganti cur tot ex oppidis diffluerent , Catechu-
menus quidam rem ei totam aperuit, male-
ficorum technas, nefarias faltaxiones prava-
que confilia retexit Socii periculo animadver-
fo negotium Deo luminum Patri ferio com-
mendandum decernunt , ut hafee d^monis te-
nebras diffipetpuramque verx fidei lucem feu
oriens jubar fedentibus in umbra mortis im-
mittat. fummo mane eandem ob caufam ora-
turi furrexerant , ciim fub auroram Caciquii
Duces fndonim prxeipui arcubus pharetrif-
que graves, criftis verficoloribus infignes,quo
folentad bellum procedere apparatu , prxfo-
ribus noftris fe fiftunt , pone fubditi difiindis
ordinibus in pugnam expediti omnes. Sociis
quid hoc fibi vellet rogantibus, refpondent
flatum fixurnque effle , maleficorum fraudibus
armis occurrere,^ jam fatis imo plus fatis ne-
quiflimis fatanx adminiftris permifflum. Ad-
dunt in vicino viculo confpe^lum ex difcipulis
eoruna nonneminem , quem tenere inanimo
fit. Patres collaudato confilio hortati funt
ne
Societ AtU Te fu e ?ar aquaria. 141
squid illi nocerent , fed incolumem in oppi-
um adducerent. Tendebant re<5la ad viculum
im in via de aliis duobus in proximo degen-
busintelligunt, quos priufquam iniifTent fu-
atn inceretperunt.Horum unus in ipfo con-
ionandi munere , alter in pfeudo baptifmajii
xercitio deprehenfus fuit. Tales erant c^re;*^
lonix: corpus a capite ad calcem abluebat,
ein h^c verba alea decantabat voce , Taytin
ecara XbMue, id eft ^ Baptizo te ut bapiifmo
riveris. Catechumenus qui eos Patri ,dete-
erat^ in illum dum puellam abluit prim.ui
njecit manus, arrepeumque quo abluebat vas
idtile,in caput attollens, ingenti malefici moe-
ore in frufta difFiegit His interceptis ad ter-
ium conquiiendum feftinanc , at ille in alium
e vicum receperat, fnfifiunt nihilominus fu-
;ienti 6c latentem comprehendunt. Hic infui-
are capto, egregium fane Deum efle diditan-
:es qui non magnam timeat hominum turbam
& fefe abfeondat. Captoni ducebant vindis
5oft terga manibus: fd cum nemo de facie
lominem noffet , rogant num forte effer ipfe
pi fe Vapirium impudenter mentiretur, Dif-
limulavic perquam callide at feire reubinam
lateret eoque viam fe monftraturum fubjedc,
modo vincula eximerent quod ubi fadum ^
(i
& euntes ipfe prxctderet brevi fic ex eorum
mani-
I4J thter£ amux M.DC^ XXXV.VI.&nr,’
manibus evafit uc fugientem affequi nemo po-
tuerit. Itaque duos tantum reduftos ardl^ir
diem fcqucntem cuftodis tradunt. Ingens fuii
concurrentium numerus ad fpediaculum in
folens. Dato mane ad catechefin campana
jfjgno Iong8 anguftius templum fuit quam u:
multitudinem caperer. Pater Francifeus Dia:
explicanda fidei myfteria tum fifai delegit
habitifque variis de vero Deo qusfiionibu:
captivos in medium producit ; concionem in-
terrogat num homines ilii duo Dii forent a
quibus univerfus conditus creataque omnia
regerentur. Negarunt una voce omnes quin
:
imo exclamabant mortales funt verfuti & ne-
quam qui laborem exofi decipiendis rudio-
,
rum animis findent, a quibus vi(fium per frau-
dem emungant. Tum Pater ad captivos ve- :
rane ait ea qu$ imnudenter jadlatis ? tygri-
, ,
des(St qax fingitis phantafmata vcftrone pa-
rent arbitrio ? proferte nunc coram hoc con-
fefiu quidquid poteftis & rei veritatem aperi-
te. Elata tum illi vocertantiim abefi, inquiunt,
‘u- Dii fimus
,
quin potius viles & ignavos ho-
mines, dolis tnendaciifqtie plenos palarn
,
rot elTe non difiir emur quippet^jui quseftutti
,
rudiorum deceptione facimus. Luculenta
ic edita conftflione foras educuntur dum
^tiud decernatur. Hic omnes pro fe quifque
i Societatis lefu e Varaquarla. 145
biftros vexare & irridere 5
pueri faciem luco
jedare, alii cancare, falcare alii imperant,
ia hominum nequiffimi inclamabant , nunc
emum artis veft»-^ arcanis opus eft^ eia cy-
rides induite, Soli tenebras ofFundite , chy-
i^ras advocate. Hisaliifque puerorum ludi-j
riis mirum quantum apud omnes exiftima-
onis amiferinc. Aderant Tpeftaeulo Barbari
uo Ethnici qui binos alios prodidere , ad
uos indagandos Caciquii tres cum fuis abie-
int 5 cum tres alios in ryquio delicefecre nun-
iacur qui omnes in noftrorum manus deve-
,
ere. Grata potiri prarda revertebantur ala-
cum unu:? quitpiam ad comites 5 noftri
atres , ait ( focios fic vocant ) blande nimis
abent hqfee morraliam nequillimos , agi-
t priufquam ad oppidum veniamus, meri-
is de illis exigamus poenas didum fadum :
rodudoquod clam attulerat flagello, ma-
no omnium applaufu , egregie caduntur
liferi. vix oppidum attigerant cum nunciis
e altero quopiam magorum difcipulo per^
Itis, nomen Antonius ad
Capitaoeus coi
Ium comprehendendam mittitor. Is ab
bvTo Chriftiano fic certior haud procuf
befle ChemboartLim cum fuis circiter fep*
ingentis Duce nominatiflimo impofto-
: Gricaju quem ceteri Patrem appella-
bant
144 Ittteu dnnfA£ M. DC. XIXV.VL& Vft.
bant dc ut talem venerabantur, jam multoi
infantes Chriftianos , Indafque nonnullas in
via deprehenfas impia h^c devoraverat pha-
lanx, nec alio adventabat confilio quam ui
hafce redadliones deleret faodicus Patrumqufi
nomen ftirpitus convelleru. Antonius ut e-
rat magni animi vir coeptum nihilominus itei
profequitur , caproque , cujus causa venerat j
maleficojin via qu^ Taycupiam ducit nodlcnj
tranfigit ad arma paratus* Sub id tempus ad-
fuit Capitaneus AriyamexS loachimi redu-
fdoneCaeiquius qui diflimulato habitu eure
fratre ad hoftes trnaficrat illorum exploratu-
rus confiiia Patribulque relaturus,
^mmanitas "^arharorum.
Pe 61:arat coram infantes jugulari ,
difeerp
S in frufta , affari ac in nefandas epulas ap
poni, in hac Barbara &: immani nequiffimo
rum colluvie complures a fe agnitos transfu
gas afferebat, cerrum hoftibus effe ternas re
du<ftiones uno adoriri tempore ne fibi mu-
tuam proflarent opem, non detffe inter ipG
reduftionurn vifcera proditores Ethnicos qu
eorum adventum avide operirentur ut juncflii
viribus Chriftianum nomen delerent, lam fui
Patribus decreta fupplicia. lam in ordinibu
flabam
Societatis Xefu e ?araijuarU. 54f
labant jnChriftianos rnoturi. Patrem <JeMo-
a& Antonium Bernal vivos flammis addixe-
ant erutis prius oculis quos ia fartagine elixos
nftar ovorum abforbcrtnt. P. Diaz fervituti
efervandus fuit ut f.nariam edoceret , poft
:odem mortis genere tollendus, puerufurn
Ihriftianum viderant in ferventem ollam im»
nirti , ad cujus clamores & ejulatus esulta->-
jant Barbari, hate & alia id genus teftes ocU’
ati referebant, fcadtm P. Suarius etiam ante
‘Iruy® reditum lociis nunciarat. Conturbati
‘ehemencer omnes , pr^fercim ubi fuifoiet o-
;ulis ex hoftium manibus elapfos complures
ifpexere. hic patrem , matrem ifle, alius foro-
•em fiiiofve in epulis abfumpros deflebant,
“aciqtiii omnes quamvis Sc numero & viribus
onge impares magnos ad defenfionem animos
rrsferebant. Ergo pertentatis redu(?lionurni
ncinarum quatuor incolis eoramuni eonfilio
Jecretum conjunftis copiis ulno adoriri bo-
lem ac pro-patria , filiis , uxoribus , Chri-
,
iianis legibus decertare , & fi fors ferat fonij,
;er occumbere.
Bellum
14 ^ Ifttert annux M.DC. XXXF. Vi.
^ jru.
T>iUum yemficos inter ^ ChriJUanoi
Am hortis prcpiiis aberat necdum tamer
I coTiparebanc auxiliares copix. Ethnici om
nes bene alias in focios animati kfe iubduxe
rancin montes rei exitum ex tuto fpeilaturi
Vehemens erat fufpicio Caeiquios aliquot at
liorte rtare* Soli Ohrirtiani & OatecUumen
exiguus fane maniputus,defenfionem medica
banrur. Itaque Patres catenque defperati!
auxiliis ad mortem fefe comparabant ; ipsi
npfieadfuturus erat hortis nifi yquiusflumer
fubitd intumefcens tranfitum negaffct. Tan-
dem cum aurota adfuere auxiliares copiat ani-
mis quam numero majores. Ccnftbancur es
S. Anns centum & decem magnanimi omnes,
ex S.Cfarirtophori omnino ccntam ,ex D io-
achimi quinquaginta armati univerfi quin-
;
genti. Socii notrtein oratione tradutrtaad mi-
lites animandos incumbunt: Viderent porro
de pairio folo , bonis omnibus , liberis uxo-
,
ribus vita denique ipsa & religione agi. eam
crte hortis immanitatem ut vel moriendum vel
vincendum fit. Non def.iturum ^ ca;Io auxi-
lium fiderent qnam tuebantur caufs aequitati,
memores Chriftiana; manfuetudinis non tam
oppugnarent hortem quam Ic luaque propug-
narent.
SocietatkXefueVdrdquariL 147
arcnt/aptivis parcerent, triplici agmine, ho-
lem operiebantur armati cum eccc Caciquius
|ui ad luos colligendos abierat captivum ex
loftibus trahit. Hunc in via forte repererac
celtftis intentum epulis, cumque paucis comi
-
atum cernerer , invaferat,reliquilque fuga di-
apiis captivum fecerat. E primanis erat Ye-
;uacopori difcipulis cui olim a pifcatu aucu-
lioque fuerat. Vix intra ordines ingreflus vo-
iferari coepit fe Solis efle filium cum quo e
^lisdelapfo colloqueretur familiariter & re-
idtis in arbitrium luum mortalibus omnibus,
)ifcibus, avibus carterifque creatis univerfis
tnx Dominus conftitutus effet. h^c dc fimi-
ia effutire impudens non deftitic, donec filen-
!o a Patre Diaz imperato cjufqiie ftulticia
rerbisreprefla , ficab omnibus male muliffa-
:ur, urnifi obfticifftcPater in fruff a protinus
lifcerpendus videretur 5 in cafam ubi fervaba-
mr alcer femimortuus delatus eft, admiranti-
i)us cuneffis boni Patris ergatam immericimi
:aritatem. Optabant veh^nlenter focii in pe-
riculi partem venire ,
fed communibus votis
\c precibus acriter eft reclamatum q 6d dice-
.
rent eorum pr^fenciam pugnantibus non me-
iiocriter nocituram ; qn ppe quos Patrufu
Tuorum cariflimoium (alus magis quam vi-
ftoria, vitse illorum diferimen magis qna n
K A
14^ M. DC. XXXKvh(4^ rrr,
propniredd -rerrolUcicos Eltifis confeffJom
anirnis Cactchillre S I oachfTii,^ Ffisv Maru?
focioriim loca mi/E 1’mt m necdum fonte fa-
cro luftratos (i nece0um foret expiarent. In
ipfo poetie oppidi egreffu qursdam proditio-
nis fpt cies Patres non parum rollicitos reddi’
dir. Siquidem bcrius armatorum numerus re-
pente Jece/Iir ab aiiis diftindlam conftiruen!
aciem taoquam fi cum hofte foli conferrori^
integram nalmam e^reris(ut aiebanr;
effenc prorepturi rancum apud defedlores va
luit fociorum orario qua muruum commen
dabant anrorem quando gens vnaefTenr, u!
omni cunftarione depulsa alacres in hoftert
omnes conglobari perrexerint. Exiguo fpatic
progreffis ?ndus adolefcens nuncium affert re-
gionis ,
tpiam Caari dicunt , Barbaros impeti
fadfo in oDpiduIum Apece Caciqnii fociorurr
smantidimi qui ibidem redu£iionem medita-
batur , irruiiTe , ipfumcjne pra?Ho vieftum curr
maxima (uorum parte in captivitatem abdu^
<5lum. Licet non obfcuris indiciis conjicerem
noftri Barbaros iftoscum Veneficis commu-
nicaffe canfilia , placuit nihilominus audaftei
in hoftem movere. Cafira ad Yequii ripam qui
adverfarin^ ftiternt , hurnili loco figunt, fic
Dtconfpici non polTent. Pars magna hoftiurn
defperato fluminis cranficu in tutiorem locum
feceffc;
,
Soxkutb Jefu e Pauquaria^ 149
fecefTerac, quod ubi fenfcreucllri ponticulo
fluvium iternutn hoftim tx in provifo inva-
furi. Vix centum^ viginti ad a ttram ripam
evaferaru ciirn iubito ab advcifanii. nim.tium
fpernenisbus invaduntur llticrc fomier con-
tra adeoque felicirtr juvante Dto prgnave-
,
reutplurim s occifii, multis capris rtliquos
diffiparintj e luis ( quiS c^leiHs haud dubie
graik fuit ) deOderaro prorUis nemine, vulne-
rato unico. Alii quiabhacijpa flabant pras-
lianiium comuku perapto, tu n nifi finguli
per pontem nanfirc poflcnr,!n fiuvium it prx-
fcipitesdedire , natando crajtdtuii ^ iociis
luppecia.v!aturi.Verum peracto cor fl fiu ad-
fuere fetius quam ut in partem vidloi ia; veni-
rent. Comperto ex captivis reliquas hoftis co-
pias in vicino elTe , eas adpriri canftituimc.
animos foelici iuect flu feroces Sc incitatos
magis accendit trifte fpedacukim. lacebanc
palllrn trunca femiefa, foede laniata, tabeque
,
oblita puerorum Sc adultorum cadavera hxc
inter agnitum fair carpus fracris Antonii Du-
cis, cujus in aoru s pr^ccd:^Dnbu5 memini-
mus, ts ab bofle interceptus qood eos flqiii
ccnflai^t^t recufarec, jigularus prirr iim, dein
jCraticulsB ligneae impofirus fuit, in quadila-
jpfisnoftrorum metu qui torrebant Barbaris
jcdamnum calens ac femitoftus repeuus efl. Ei
K} m
E 5*0 ittterjt mntu M.DC XX XP VJ. dr VfK
re dcfundli Fratrem aliofc^ue hc perculit
incen**!
dkque ut nulla mora vindi<5lam exclamarentj
omnes & Barbaros quoquo demum modo in-
fequi ftituerenc. fcd ii clade fuorum recenti
perterriti in tutiora fe rt ceperanc.Municio fei-
te Sc per otium erat eredla intus cafse quam-
,
plutima^ in medio ^des ampla templo non nb-
fimilis in qua nefandos ritus exerctbarit. audi-
to maleficos in montem proFugijffe eos noftri
,
tripartitis copiis adoriuntur, initio jadlis emi-;
DIIS Fpiculis quibus ftiati permulti atrox prse.
,
liiim fuit ^ mox tamen ubi ad. manus ventum
eft , Ipnge , ut fir atrocius, Hoftis io aciem
,
dextram invedtus tres Caciquios Chriftianos
coepit alamque illam poene difljpavit fed ve-
,
nientibus auxilio Capitaneis ex IesvMariab
incolumes erepti funr cqiis adverfariorum forr
tiflimis qui /ameis ftrido mucrone necem in-
tencabanciqelici hoc fucccdu Chriftianis adt@
crevit animus, ut continuo hoftes jn fugam
compulerint, atrox in fuga clades extitit p!u-
,
res quam in pugna c^G captique. Inter c^fos
VeneGci feprem , tres inter captivos numerati,
duo ramum eduodtcim eva/ere. Occifns ell
in conflidiu G uiracu conjurationis caput , ucij
& infamis ille qui fe in tygridem transforma-l
ripro Iibiiu jaftitabat. hic inter pognanduni
fUmoies inconditos edere ^ faltare t)^gridiitii
“
mor«
Sccietatis Tefu e VaratjumL ifl
nore a Chriftiano quopiatt* confptdus ,dire-
ao miffili proftracuseit ; cumqyc infamrc*
“iirere pergeret tiec tygridis
formam indueret,
idjedo i<au valido , fude caput infcelici dif-
Tegit. Dici non potcft quantum
momtnt» ad
propagandam fidem viatoria adeo foelixattu*
erit. Chnftiani omnes ingenti
meiu&pcri-
:ulo exempti Ethnici cognitis inaniilimis ma*
^orum fraudibus , fociis in dies n’agis affict
coeperunt. Turmatim in oppida cum fuis U-
iTuliisut redudforum albo infer iberentur ad-;
rentabant. exiguo temporis intervallo duo
millia familicE &
ducenrte redudi* omnes in-
tra oppidum unum ,
odlingentx vero qux ad-
mitti exoptabant cenfebantur. Multa in hoc
belli negotio memoratu digna notarunt focii.
primum , adeo opportune retedlas malefico-
rum machinationes j alterum tot puerorum
fcelieitatem , qui a tyrannis in fidei odium
perempti cxlo ha^ud dubi^ inferti funt. non
fuifTe pauciores trecentis ex baptiaatorum ca-
talogo colligitur ; certus tamen elici compu-
tus non potuit quod Indi vocabulis numero
fervientibus careant, quare fi decimum parum
excedat heta dicunt , fi multum beta eten , voce
prima numerum mediocrem , altera ingentem
denotante*. Adulti praeterea non pauci ean-<
dcqnfjelidwiem confccuti. Tertium omnind
K.4 ’
roit
!
ifi thterji annu£ M*t)C, JXrr FT.(^rjr-
prodfgiofiim fuir , nempe poft infinka ab ho^
iiiurn rnultictldine numero longe lupcriore
ji-l
£la raiililia irnbrefque fagircarum in confli-i
,
ftutam atroci, inrer cor c^Jes ^ vulnera ad-j
verlariorum e Chriftianis unicum vulneracumj
fuiffequod miraculu non afociis Chriflianif-I
que ranrum fed etiam ab Hchnicis notatum.,
j
luculento fane toteix Nominis qua fiios tegicj
Argumento. H^cad kcundam Sepcen3bri«:ge-|
fla fimt
,
quo die foci omnes quam ardennf-i
i
fima Deo vota, mifiariuB facrificia , crcbrai’-j
que flagellationes oflerebaoc Reverfi*; 01131 in-i
genti captivoruro grege fpoliifquc vicloribus^^
cancatum fblemne lacrum pro tam infigni vi-i
£ioria Eucharifticon Turn fodis miliribus!
:
cajDgratuIaff Patres praemia viatoribus divi-j.
ferunt, hami , acm <Sr acicul^ aliquot fingulis,v^
qui fefe in pugna magis llrenuos pr^-|
iis vero
bueranc cultelli donaci , magna omnium prot
tam infigni mercede ratisfidiione , at multoj
majori quod fingularem in Patres funsamo-i
rem vit^ periculo reflati fuiffenc. Quis focio-j
rum laetitiam verbis complecftatur ubi difrun-ij
tum viderunt repagidum quo fmlix Euangeliijj
curfus infeliciter retardabatur ? pacatis in j
hunc modum animis conftruendis impigre do-
mibiis colendirqiie agris inludatum. pra?ce-|i
dentis anni ficcius magnam attulerat annonas |;
Soctetutii ^sfu iV df diltidYtii lf?
;arifateiT! sdi 6 ut lementa
dtficerent, vetuiti
l lociis dom^ftico commeatu d,iftributo le-
cndi materia daia , qu$ profuia libtralifas
ninaisadaiirationi fuit. Captivos Veneficos
:res in Paranam transferri placuit ut inter an-
Chntlianos lor-ge a luis Sc abfquc ul-
fiqijos
lius Dua; res qu2 iub id
pericuio degerent.
tempus evenere non parum ad ftabiliendos in
fide animos valuere, Infignis magus qui fe
moiborum Oeum jaaicabat in nemore non
procul a it-sv MakSae latitans pefte fubite»
correptus ab omni humana ope dertitutus ali-
quamdiu iacuic. Bum f^aicrde Mola quo po-
tuit auxilio ievivjt & iogravelcentc
morbo e^
tandem adduxit ut lubens fidei myfteria edo-
ftus Baptirmum ardenter expeteret,
paul6que
ante obicum m*gna animi lui voluptate iurci-
petet. l’!ures alii ejaldem inftirnti homines
nieffis ruinam minabantur; ciimquejam fe-
rendi tempus appeteret copiofi murium ex-
ercitus ex ficcitate procreati agros late vafta-
re coeperunt, quod jam nonnulli in mago-
rum artes refrebant. Patres oftenfo id non
ex dtemonts arce fed ex caeli temperie mar
nare, bono omnes animo efle jubent do-
nec pluviarum tempeftas advenerit. Vixqua-
tuor effl ixerant dies , &eccc tanta vjs aqua-
tum depluit , ut noxia animalcula penirdi
minxej
;
Lhterj! annus M. DC.XXXV. VI. rrr.' i
txcinxerit , & brevi fpes optims raeflJs af-!
fullerit. Maf or erat incplarimi numerus quam
ut uno in loco commode habitarent. Itaque I
partitis in terna oppida mille familiis tres re-
j
dudiones conftruere vifum , ereftoque in fin- !
gulis templo fons Sacerdos e fcciiscftdefig-j
natus Redu(5liones unico milliariab invicem !
fejunias , quo promptius , fi forte ingruat ho-
flis mutuss lubveniant auxiliis Hi domeAico-
rum bellorum tumultus P. Francifeum Diaz ’
interturbarunt quo minus Redudiionibus ad-
verfus Brafilis hoAem muniendis vacaret. Si- ’
quidem vix fedata erant omnia cum ipfi litte-
rx rnex redditx funt , quibus jubebatur quan-
j
tocyiis Cucbuquicacam fe conferre ad fedan- ’
dam tempeftatem ab-U accolis n •
Paraquari^ exci-
tatam, qui connivence Prjrfe<5l:o minus fociis
favente Paranenfes Chriftianos ad fibi famu-
Jandum adigere moliebantur, contra recens
Regis mandatum , quo fevere cavet , ne fndi
Neophyti ad fidem per focios conveVfi ad
cjufmodi fervicia compellantur: hanc enim
illi conditionem Euangelii Pricconibus ad fe
venientibus exprefrerunr ; velle fe Regi foli
cui veftigales funt , aliis prsterea nullis fubji-
cijne fciliccc Hifpanomm experianturvindi-
d:am & antiqua odia qu* inter cos Agentem |
fuam ob priftjna bella c^fqfque hinc inde
flochtatis le fti 'e Paraquarl K
orrsfuos, intercedebant j
/e fatis fuperque
iliorum dodos injuriis qui fub gravi illorum
crvttute gementes fatifeebant. Talibus per-
‘ptdiis Europsorum conliliis & machinatio-
libus focii qui ifthic degebant rem totam ad
Patrem facobum de Torres perfcripferunt ,
qui fruftra implorata Prsftfti fide, authori-
tatfque Vifitatoris Domini Franeiici Alfaro
nuper ex Hifpania huc mifll , P. Francifeum
Diaz C uchiiquicacarn magnis itineribus ex-
currere julTit, ut huic malo remedium a Regio
ludiarum Senatu fummis precibus expofeeret.
Nos modo dum irerTuum profequitur ad nar-
rationem noftram revertamur.
C A P V T XIII.
%edtiBio Iesv Mari^.
Vvisis tandem finifiratum opinio-
num zizaniis,
quibus Venefici erro-
^ rum feniinatores finceram femen-
tem corrumpere nitebantur, morboruoi accef-
fit calamitas , ex qua ramen ingens animarum
meflis collefta, ac c^lo Dei horreis illata. Pu-
ftularum rubentium morbo maxime labora-
tum eft, qui deinde in peftcm definens mille
quingentos ex una 1 fi s v
!|‘
linere dnnu£ M t)C, XXXV.VL ^ vih
S: Mariae fuftulic. Par alibi mmborumi
ffriiges ; ira ur dies abirec nulla ^uin
decemi
vel imdcci.n fubinde eciam quindecim to-j
dem condicorio tumuiarencur. /irq c hincj
prr>?nptorn tft conjicere quid molcftiarum acj
d fficulcar u nn fubeundiirn fuerit id temporis]
Patri Mote & Anronio Bernal Patris locio,i
quos cum dfts dc fiecrer opera: tam vafla^ an-
gullior, nectflum feriri habebant diurnis la-
boribus nofturnos adjungere N^quequia:-
grocabart erant liujulmcdi quos paucis ab-j
iolvere pollent: pltiique enim omn s Chri-i
planorum tudimtntofurn omnino rudes cu n
fimu! ad. baprilmum fi nui ad inortcmii
,
ftebc-ttr obeunda Ti fuere inllruendi. Gom-!
modum P Mimiya in labor^ m parrtm venic
riiiB inorhi maxime graff^irtntur. bi & i
duo abi mdubi lucf ubuiiTi nt oneri nlfi (uc- i
^
cnJla/Itnr Duets aI-qfior .<^ Gaciquii qui ds [
Patrum vita ac falute follicui ^gros nndequa-
|
qne conqinlicos atque in unum co’>ftos par-
t!iT? in calas pago viciras pa* rim in pagi do-
,
moi: hofpuum luorum morte jam vaciiefaiias
1
deferebant, bx quo dtinde illud commodi I
confecuturn eft ut nullus non egregie compa-
”
racus iij^graxec e vita*
e Vdr^qumU:'^
vetula ptrvicack.
Nicam excipio vetrJam CactqiiiJ cyiyf-
V dam matrem cui fion ram Parer quam
cucn Vene-
fpfa (5bi defuit, fiererar h:rc nuper
ficis eorum mans arcibus ma^e ccnfenfe-
,
rat; jam vero ad fa^uem icitu lunt ne-
efraiiaedoeebacur Baprifaio proximi luftra-
da y nifi Pacer voce ur iibi videbarur intus ad-
monente rem diftalilTtC Atqi^e huic inferiori
monifo ut crederet fecit la^-^gtudon plane sc
,
frigidum’ veru?aj defiJtrium qoo facris ondis
expuiri fe rnagis ii itbar quam exoptabat adde
quod neque tam periculose rgrotartr ytdfe
aliquod in mora ptriculom vidcreCi^r. Neque
vero niorrem attulit morbus fvd catus ciri oc-
currere humani confiiii non erar. ploer^it in sis
locis abud e omnino ic profluentf r^ut i vi nci
platea^q; rivorum indar in modum undtqiia-
que diffluerent lacebat duteni pro-prer veird^
caiam agger flramint uSj quem curr ill^
ploviq oervadere non pa(Ient,^nov?« continen^
ter affluentibus ik excrevere ut. in catam ip-
fam penerrarent.- ^lulieri runi forte venit in
mentem de iella Turgere fed cum pra! virium
,
infimiirate pedibus non valfiifo-r confidere ^
neque jam ino 5 ptoIapia fofe erigere potuk.
arquq
Littera mnu£ M.DCIXXXV VI
ifS & VIL^ i
aeque hunc in modum prorfus, uc apparet m*l
foei ice rn aquis palmo non toio
, pavimencuni
fuperantibusexcindla eil imfdh , qu^c fi pec-
cata faluraribus undis prius eluiffec nun- ,
quam (qua? multoruai vox erat) in exitiaiesi
‘illas aquas incidiflec. Cenitat forte aliquis
le-|
ve illius naufragium nec ^fiimandam unius a-|
«im^ jadiuram tor aliis portum tenentibus, at
non iraPatres quibus minima animarum dam-|
na reputantibus gravis ea dies accidit. :
,
Mirabile exemplum pradejlinationist
Ed nihilo feciiis ac fi fuos Deus folari vo*i
S luiffer , nuncius inter \x€ adfertur adve-l
niffe mulierem
,
quam maritus fuis ipie hume-!
ris, itinere quidem leucarum non amplius i5. *
feJ moram faciente farcioa o
verius paftoris boni in cooj gem officio dele-
1
<5iatus Pater , ubi ad mulierem pervenit , cen-
1
fuit primiim forbiciuncula reficiendam , tri-:
duum enim jam continens nihil deguftarac
confumptis qu^ maritas attulerat cibariis, at i
nimirum alium ipfa cibum pofcebat, que.a ||
fine injuria aiebat libi denegari non poile, ?
qu^ non alio fine iter tam difficile fiifcepifTer , |
quam ut per Baptifmi fofcepcionem ( verbis |
Societ AtU Jefu e Varaqumal
JUS dicam ) filia Ddtfficereiur. Neerogao’*
!ifinem ante feeic, quam eandem fub vdpe-
am impetravit cum repetitis maxima conten-
ione obreerationibus , tum Sc maxime mor-
mexigente. Vixdum Pater ab ea erat digref-^
us , cum accipit magno illam pietatis fenfu e
ita difceffilTe, Qu^ res & ejufmodi fexcenrig
quantam noftris afferrent voluptarern ^
liscj
[uantum ad difficillima quaque fuperaoda in-
iramentum eorum judicii facio qui anima-
,
um falutem non alio quam divini languinij
recio norunt aftimare.
Fervor eJv conflantia Qhriflla*
norum.
T Ec minora erant quxl fanis 5c valenti-
bus eveniebant foiatia, quorum in Pa-
res animus non alias magis quirp in ea mer-
iorum tempeftate perfpedius eft. Aiebant:
quod 8c rhultis rationibus affirmare niteban-
ur ) nihil efle quod Patres haberet follicitos
riftisilla rerum facies, nihil quodNeophy-
orum conftantias metuerent, e^li vitium ia
fta regione efle frequens ; contagio qiuJeoi
naium ferpere , in ardlo furere vehementius *
k ver6 in reduAionibus ubi vicinius prcfliiif-
i^o Ihter^ anmfjt M DC. XXXV VJ. &VTt: \
que habicaiur multo plures quam antea in fyl
vis morborum vjoknna iublatos, at melior
certb conditione ; rum enini quotquot morie|
bintur jure fliiffc lugendos , jam aute morten
in bonis effe numeranda c.n , quin invidendar
iis quibus contingeret quando peream viCii
mcrnx deliciis frui eoncedarur.Hoc todemP |
tres recreandi dcfider ;o excitati , inter luoruni
ruinam ac ftrageni templum txnuere coepej
runr, veteri quo adhuc uli erat longe venuftiu|
capacius mira celeritate furrexic opus, fei
dolitate paucorum labores multorum vel
quante vel fuperanie. Hinc etiam pertinet in|
gens illud fiudium quo fde omne^ fratri no
ftro 8ern|i! tradidere ad prolium inftruendos
Tutmatim prodibant in campum quot die;
bus, agminatim fubinde proceffuri. Vidifle
yedempedi, arma armis conferenres, inten
tos ad docentis non fignum modo fed etian
nucum. Pon 6 exercitatio tora ad votum cef’
fic 5 ne dicam fupra. quippe elapfis diebus nor|
multis diforrere in cornu , mutare acies , ho s
ftem invaderet luftinere apprime omnes cal|
lebant. enjiis artis egregium fpccimen infd|
mirabimur I
Societatis le fu e Para(jtiana. iSt
Utiksfoetorum labores.
Ncerea fi quid ocii Patribus reliquum fie-J
I ret ab aegrorum qui in vico erant cnracionc,
iiverfi omnes per nemora ,
per rupes abibanc
n varias finguii colonias. Quatx re unica ge-
ninus capiebatur frudus 5 patientia unus cu-
us ampliflima Teges in ea montium & fylvaru
ierilirace nafeitur, ubi egiegie complutis &
arigatis f^pe etiam Tero jtjunis vefpere humus
luda cubile eft. Tot laborum tolerantia ne-
[uaquam infoscunda, ( qui alter eft harum ex-
)eduionum frudus dici non poteft quam
)
nulcos Chrifto pepereric. Vnum arque alte-
um de multis exemplum inteipono. Nuper
Intonius Bernal poftquam ad viculum quen-
lam perveniflet caTarn forte ingrefluseft , in
,
jua depolitus a Tuis jacebat inl^ans. Dixiffes
bfpitis lui perTenfifle adventum , & quem ore
nfans non poterat nutibus Bapcilmuitj pecerei
lam brachiolis in altum jaftatis eo prorlusge-
tiebac modo quo ferulis luis pueri Tolenr.Lu-
Iracus a fratre , vivere defiit poft paulo quam
cieliorem vitam acceperat.
Simile eft , licet in ^cate difpari quod alias
idem accidit. Vetuli duo quorum alter liti-
um ufum habebat difficilem, alter jam bi-
L duum
:
i6i lkter£ annujt M.DC.XXXV^FL&Fir^
duutn atuiferat , ad boni fratris pr^efenciam
corporis primiim , tum deinde mentis oeulos,!
quostitrofque id temporis claufos habebant|
aperuere 5 exin vocis ufu recepto refpondere ‘
aflentiri fe omnibus credenda ille propo-
nebat. Itaque Baptifmo donati, mox gratiis!
magna animi benevoli fignificatione fratri no. i
ftro peradlis utrumque adhuc loquentem vox!
& animusdeftituic. Infinitus fim fi fingula per-!
fequar. Iftud breviter dico tantam hoc anno j
melTem fuilTe , ut Patribus denique vifum fit!
puerilem quoque cratem in laborum focieta-
tem, vel ( ut Ipeciofius dicam ) in Societatis
labores ac munia adlcifcere. Nec confilium
fuit ratione prudentius quam eventu foelicius
nam qui inter pueros aptiores erant Catechi-
flarum nomine infigniti, partim vicos par-
,
tim loca vicis adjacentia-eo fucceffu obierunt,
ut non virimodo ac mulieres plurima? , fed
multi quoque fenum fuam puerulis fecundum
Peumfalucem acceptam debeant.
)
1
Hoftej ;
-
- i
,
Societatis Tefu e ParaquarU.'
Hojles Chrijlianos adorti ctmjlrage
repelluntur.
N Vn€ rerum geftarum ordo exigit ut pug-
’
nam iilam breviter exequamur ^ non rai-
niis Neophyrorum vircute quam prodigiis c^-
kliibus iiluftrem. Hoftis non diu cun<3atus
arcis
,
quam noftri aggeribus ftruxeranc ,
fof-
fas principio invafit, laa^que imprtffione fa-
dta fubibatmuros, cum Neophyti cominus
pugnam coadi conltrere dccumencum de- ,
derunt quo animo ac pertinacia adver/us Dei
& fidei hoftes fit dimicanduai. Stabant in pri-
mo ordine milites veterani Antonius Bernal
3c loanoes» Cardenas
,
quorum virtus ipfo fta-
tim pugnx initio hoftium oculos in fe conver-
tit
,
mox etiam arma. Hi quippe robur id eile
Neophyrorum rati , utrumque qua telorum,,
qua glandium vi obruere flatuunt. Fa6ia ita-
que confipiratione plures fimul eodem, alii ar-
cus , alii catapultas dirigunt , at non eodem
quo deftinata erant vel teia vel glandes con-
currebant, Alia quippe perfiridlis dumtaxat
oculis , auribus alia ftridore folo verberatis,
qu$dam veftibus hinc inde innocenter atton-
fis, vicinos indigenas minore damno vel tede-
L a. bant
lltterx amujt M.DC.XXXV.VL&VH^
banc vel oceidcbanc. aliquanto poft tamen
quo nimirum certius conflaret Superum cura
non belli fortuna fervaros digitus Antonio e
,
l^va deterfus eft , indeque ^ataiis globus in
pedius reda penetraffet nifi numiJma ftan-
,
neum (annuntiationis dicimus ) quod fulpen-
fum e collo pendebat, aut potius Makia
cujus nomen numifmati infcriptum erat fui
,
interpoficu oppoficuque idus impetum inhi-
buiflet. Porro numilma fada in pedus im-
prtflione guttas fanguinis omnino duas ex-
prtflit , lui infuper in extima cute imagine re-,
lida , opinor ad M a a ae fcrvatricis fi-
i >
ve nomen fivc beneficium pedori altius im-
primendum Majori doloris leniu , pari necis
periculo defundus [oannes. Is pilam in lacus
exceperat , qu^ lanquam fi ea^Iefti voce, jufia
effer vit^ parcere, fado fotannam inter 6c tho-
racem innoxio circuitu , eum al^voin latus
dextrum perveniiTet, brachium percranfijt ac
fregit. loannes interim vel diflTmulato vel vi-
do dolore diu in ftatione perfliterat ,
cum
gladem alteram in femur vibraram in humum
labi videt vano & inanf idu. Quires neca-
j
ruiffe miraculo putaretur, permanfic in femo-
j
re glandis vefiigium,idque ad multos dies non !
fine acri dololoris fcnfu fed quem haud dubie
|
goJuptate omni fuaviorem efficiebat beneficii |
recor-
Societatis Te fu e Varaquarial x^f
recordatio. Patres quoque Romerus Mola &
magno animi ardore conftancia hoftem acj
extremum tu!ere;atque hic prope impune uni-
co tantum ac levi vulnere accepto , ifte ne levi
quidem. Eventus haud dubie belli fortuna ma-
jor fi re<3e adimetur nam & hic 8c ille ipsa
;
Societatis vefte lac noti praecipue ac prope lq«
li petebantur. Fuit inter Brafilos nonnemo
ceteris promptior qui juratus vociferaretur
Patrem eo tandem i£lu a le ablolvendurn. Ec
erat fane hominis nefarii jatfiatio non omninS
vana. Nam & prope jam aberat a Patre & ni-
<3:anre multum oculo idlum intentius deftina-
rat. Verum neque tum qu6 propofuerat colli-
mavir, glande in adolekentem qui circum Par
trem pugnabat declinata. Nihilo fegqiu^Near
phyti pro aris di focis pugnabant, nullum ptg-
lii difcrimen ^ omnes praelii caufa mQvefjat.
paucitas qu^ caceris minuere lolet his adde-
bat animos. Vulneribus autem vel fuis vel ami?-
corum ade6 non cerreba*^^^’»^^ Ctiarri manan-
tem ex iis fanguinem ne oris quidem cglpre
mutato intuerentur, quin im6 multi illius fu^
purpuras accenfi refpe6lu pugnam integrabant
ardentii^s. Denique veteranos omnes nqn ty-
rones credjdifles Viidoriam prx certetis $djur
vir invi<9:a cujufdam obftinacio , qwi etiam
vulneratus vallum unum acerrime propugna-
vit,
1^6 Ittferjt dnnut U DC. XXXV.VT.& VIT.
vir, eo majore hoftium damno ^ metu, quod
majore quam a!ii arce bombardam tradlarec.
tAdmiranda mulieris fortitudo,
M Rmorabile eft, & haud fcio an non om-
nibus qu« adhuc dixi anteponendum
quod fubjungo. Mulier ex iis quas in templum
j
)
confugerant, rata non alienum fore fi quam
pofler opem prseliantibus viris adferrec,ftaruit
moenia confeendere hic illa propugnacula cir-
cuire, hortari, monere nunc hos nunc illos, nec
ante deftitit quam fefilTet animum fibi ad ma-
jora crefeere,’ tum vero fexus oblita lui pha-
retram induit, haftaquemanu prehensaTu-
piorum quempiam per proftratam valli labem
molientem aTcenTum oculis defignat ad cae-
dem Neque aliter quam propofuerat perfecit,
mox enim ut vidit Tupium inftare collegis
viribm in hominem invehitur , lanceatumque
deturbat in prxeeps. Tarn profperum Martem
experta in medium pugn^ diferimen egregie
fetransfert, periculo & fucceffu pari
Verbo
omnia complefl-ar, fi dixero Amazonem hanc
noftram modo his, modo iftis quam oppor-;
tune tam prompti fuccurrendo, ea denique ’
perpetraffe qu^ vel in generofilfimo viro ad- !
miremur. Atque ita tandem furiofi illi ci
Societatis lefa 'e T>ar aquaria» id/
(am vidoriam ddperarent terga vertere , ra-
biem quam dolor & ira collegerat in Sanai
Chriftophori redudiionem paulo poft con-
verfuri. Cecidere eo prxlio Tupii omnin6
quinquaginta. ex LuficanisS. Pauli incolis non
amplius quinque, quatriduum tenuit obfidio,
qua vixdum loluta labotibus fufoque in pri-
mis cruoreexhaufti Patres in campum tamen
lefcendere ut vulneratorum hoftium exomo-
iogefin, fi qui in illis Chriflianieflent , exci-
perent, fin autem ad Baptifmum fufcipien-
lum inducerent. Hoftis interim captivos quos
fecum abduxerat in lacunas & paludes abegit,
ut frigore &inopia conftdi vitam majore fup-
plieio finirent.
Duorum adokfcentum virtus
Rant inter illos adolefcenres duo Carer
c ehift^ : hi none fingulos , none univerfos
hortabantur ad mortem pie forciterque obeu-
lam, fca re Brafili animadversa , fufpicari id
|uod eratj Patrum illos effe adjutores, blande
trimum compellatos a turba avocant , puella
leinde formas prsftantis oblata non dubita-
runt etiam ad flagitiurn invitare* Verum u-
irerque vuku pariter ac voce nefas averfatus
”
I
‘
L 4 libere”
ii$8 lltten anmt \f.DC. YXXr. vj.^ vu.
libere pronuntiavit aiiud fe dodos k Patri
bus, ingens enim ver6 id efTe piaculum qua
,
re ejufnoodi confilio aftinerent fibi enim fVa
,
tutum efTe potius tolerare omnia quam quoc
fuaderentjin Deum admittere. Vifumfutra
Patribus cum iftos, tum alios prrtereaado.
lefcenrcs , ac vel maxim(^ uxorem nobilis Ca
ciquii line mora redimere itaque patfto eurt
,
hoftibusinito pretium redemptionis perfolvi
tur. Sed perfidi unico dimifTo adolefcente cx
terosmagno Patrum dolore retinuerunt. fi<
tandem impiifTimorum hominum furore flo
rentillimum hoc Chrifli ovile diflipatum eft
in quod lupra quatuor mortalium millia quin
genti per Baptifmi januam ihgrefli l^tiffimij
parctiis fruebantur. Nec folis nocuere Chri
ftianisjfed etiam Ethnicis innumeris, quinti
in eorum manus devenirent, per avia lonotj
lateque difperll nunquam deinceps reduci po l
tuere. i
Societatis lefu e Var aquaria, i6 9
C A P V T XIV.
"T^duBionis S.Chrijlophori per [odof
Fundatio. Fer S, Tauli accolas
H>eJlrufiio.
Tr alium cum itfdem CGmmijJum^
Edvctioni s. Chtiftophori fob fi-
nem anni 19 Decemb initium
eft datum. Oecafio fuit nobilisCaci-
quius , cujus in abnuis prioribus fub
Antonii Caraychure nomine meminimus. Is
fuorum fubditorum bono ftipatus numero ve-
nerat ut Patrem a quo divinis imboerennir
myfteriis impetraret. Magnam regionis fosg
partem Euangelio excipiendo rnatiiram aie-
bat, larn Caciquii aliquot congregati fidei do-
ftorem expeftabant. liberos fiios in alias re-
dudiones pr^miferant fidem edocendos, 4
quibus domum reverfis divina quo poffent
modo arcana edifceiefit. Et vero tantus erat
omnium ardor ut jam orationes varias roenio-
ria tenerent quas quotidie fimul ante Patris
adventurrf recitabant. Adeo me urfit Caci-
I
quiai
I
170 Iktert annux M.DC.XXXr/.Vj.&vit:
quilis ille ut facro fe fonte fonte luftrarem^
( quando orare jam noffer ) ut differre diutius
rjfquirem quin ardentibus ejus votis faceretn
fatis.Baptifmo expiatus Sc Antonii nomine in-
fignicus negavit (e prius ad fuos rediturum
quam Euangelii praeconem obtineretr argu-
mentis utebatur quse vd iaxeiim peSus emol-
lirent Itaque quamvis ob operarum penuriam
a novis miflionibus abftinere fixum foret Pa-
trem Auguflinum de C ontreras illi concefli,
qui 19, Decemb ab omnibus fidei candidaris
non fteus ac Angelus e ca^lo miffus exceptus
ftjit. i
Fervor V>^eophytorum,
“^Redi non poteft quanta aviditate audien*
C j»dis fidei myfteriis quotidie convenirent.
Ipfimet uftro pdlices fuas retegebant infolcn-
ti amid eas gentes exemplo. Quje & fimilia
cordata pietatis indicia fecere ut exiguo tem-
poris intervallo nongeti & quinquaginta mor- |
tales ad Baprirmum admitterentur, licd Pater |
paulatim fibi in tanto negotio progrediendum <
fiatuiiTet. Caciquius non ignobilis amandaiis i
pellicibus in filiorum Dei numerum erat ad- s
ledios. is cum illarum una viro reli£io re-’ |
diiffet s
Sodetatis Tefu e Varjiquarh. i?i
iiflet,peccandi fugiens illecebras continuo
1 Patrem venit ut imminenti
periculo reme-
ium afferret, quod & faftnm e(l:.eje<fta per
;m impudenti muliercula. Magna erat Neo-
h^rorum in contemnendis magorum artibus
inflantia, perditum hominum genus ad flu-
orem infectabantur per aiperos montes lo-
,
ique inacceflafeu feras indagabant, eofque
riufquam ad Patrem perducerent pro meriris
lulftabant Alii ^gros magno Audio 8c labore
anquirebant , in humeros frequenter lubia-
3 S ad oppidum deferebant ne quis abfqiie Sa-
ramencorum fubfidio decederer. Traniiata in
ommodiorem ficum habitatione eleganiifi!-
lo totius provinciae excruendo templo iniu-
atum , dein aptiflimum Patri domiciliurr e-
eClum. Sermointer ipros vis alius fuit quam
‘cde rebus adfalutem pertinentibus, Sc de
aediis optimum Patrem demerendi qni fe-
e in Dei filios coopraffet ,
masimo aiebant
[uod conferri poflic beneficio. Non defue-
e prodigia , quibus Deus Optimus M asi-
nus teneras hafce plantas in fiifcepra religio-
le confirmaret. Muki es iis qni necdum pla-
je magorum ruperfliriones abiecerant rnor-
e repentina exftinc^i ,
alii contra nec piu-
nores acceptis Sacrameocorum remedii? fij-
)ic6 corporis infirmitatibus exempti kiveni^
Chriftia—
l7^ littera annusiM.VfC XXW.VJ, dr Vir.'
Chriftiamis monita Patris flocci pendens f
erum feftis diebus audire animumqiie exome
logefi purgare negligtbat :
graui correpti
morbo cum nc tum quidem de conftfllone C(
gitarec , in grave mentis deliquium ( morrei
ipic ca^terique quotquot adtrant credidere
repenti incidit. Vix a fenfibus aut cere vira at
cum illico ab horrendi alpecaus cacc
ierat,
I’
d^monead fudicis fopremi tribunal trahicu!
!
ubi acriter a ludice exceptus quod falutis fu
curam Patrifque monita neglexiflet in delif
poenam difficilis morbi dolores S: t^Jia tole
fanda ^ poft que deniio moreretur, ubi ad /
rediit , Patrem magnis inclamat vocibus, pra
fenti percara magno cum doloris fenfu confi
retiir, adftanribus quae viderat exponit, ac tan
dem poft varios morbi diuturni labores pa
tienciffime toleratos vitam cum morte com
mutat. Quo tempore Brafilicus advenit hofti
ad duo millia & trecentos incolas numeraba
h^credu{ftio, omnes facris expiatos undis
ferventes in paucis Chriftianos, quique ab om;
ni fcelerum genere puriffimam vivebam vi
fam , longe a latrociniis, ebrietate, odiis, lux
urie , (vitiis huic genti familiaribus) alieni;
Impar ranto labori fui flet Parer nifi omnh
potuiffec in eo qni fuos confortat. De minimi;:
«tiam noxis, non fine lachrymis (eaccu/ahant;
ade^
1
Societatis lefueVaraquarU 17 3
^
e6 Verebantur ne quid a puritate animi ab-
rrefces divinq Majeftatis oculos offenderet,
que ut verbo multa compledlar , nihil in cis
lod ad Chriftianas vit^ perteftionem faceret
liierari potuiffet Moribundorum ad fidem
odi’gio(as vocationes , Baptifmum expeten-
im greges 3c his limilia lubes pr^rereo quod
hilafiipra didis habeant lingulare, Vnum
men tacere non poffum. Forte Parer dum
oribundos conquirit perito monftrate viam
idore a redo tramite deflexerat , & ecce fle-
les intermorientis gemitus languentefque
: monte voces percipiunt, fufpicatus Pater
jod erat duos e lociis mittit ut quii ifthie
ceat explorent , at hi nihil fe pra?ter exani-
e mulieris ignotae cadaver reperiffe referunt.
Dc tamen Pater refpoDlo minime conretitus
eo haud dubi^ impellente ^eo provolat. Ad
lius adventum continuo oculos mifellaape-
t nec non gaudium quo poteft modo tefta-
jr. caufam roganti aliam nonred-
itineris
idic, quam ut in filiorum Dei numerum
iferibi poflet. Tum Pater expofitis raptim
Irtecipuis fidei myfteriis cum a^gra magnum
ra^ferret Baptifmi defiderium ^ illum imper-
t , Sc Ecclefiaftica protulerat verba , cum eo-
|em temporis quo loqui defierat momento
iiulier Creatori animum reddidit.
Talis ^
1^4 littera annuj: M-DC. XXXV.VL&VIL
Talis erat hujus reducSionis in fidei Chri
flian^ paltftra curfus , eiim hofiis oppidnr
vaftavic ac diruit. Qui in S. Chriftophori cun
erant in foeiorurn auxilium egrelFi in obvia
hoftiqm copias inciderunt , generose p^ gna
runcac penetrarunt. Tunc ipli comperto han
redudionem a validioribus deftitutarn ear
aggredi converfis copiis moliebantur , verur
Pacer Auguftinusconfilii non ignarus matui
incolas pxne omnes furori fubduxerat duobu
juvenibus ad templi cuftodiam relidis. Hofti
ipe fua fiuftratus templum diripuit, adolel
centes cum refiduis aliquot captivos abduxit
omnemque late regionem depopulatus eft
cruenta ubique immanitatis Cux veiligia relin
quens. Interea coikdis undique auxiliis far
mille fexcentos armatos fub fignis numera
bant Indi , quibus communi confilio placui
hortem in tranfitu hoc unico operiri quandi
a S. Chriftophori exceffifle conftabac. qua
tuor elapfis in mora diebus exploratores nun
dant in proximo adeffe hortem omni armo
genere inftruftiffimum. Erant in hoftii
exercitu Tupii feledi mille quadringenti, Lu
jtani centum viginti loricis ferreis, fcutis fiftu
ifq; miffilibus inftrudi,quod armorum genu
ranto eft Indis terrori ut vel ad illorum um
3ram paveant. Nihilominus in hac pr^liand
’
necei
Societ atU Jefu e VaraquariL i7f
I
jieceflitace nihil ad eos terrendos quin potius
i d animandos valuerunt, ade6 Chnftianorum
l.nimos obfirmaverac Deus eujus causa pug-
abanc Non alia noftris erant arma praeter iu-
j
lies arcus Sc fagiccas. Nativitatis Dominicas
|^erv^gilio hoftis inconfpeftum venit ratus diei
elebritaci intento simparatos occupari poffe.
/erum longe aliter res cecidit nam continuo
;
riplici acie obviam itum, prima erat poft me-
idiem ciun pugnari coeptum , praelium quin-
[iie otnnin6 horas tenuit
,
donec illud nox
bpervenkns dirimerer multis hinc inde per-
,
•cDptis. In Lufitanos praecipuum adverfario-i-
um robur quinis infukibus adeo ferociter in-
'eililunc !ndi, ut eos, rtfiftentefque fortiter
Fupios , fervatis tamen ordinibus in montem
dcinura c5pulerint, ubi fc tumultuario opere
aptim munierunt. Duorum maxime gener o-
itas enituit,qui contempta globorum ftri-
lentium grandine, ftratis Iqva dextraque com-
pluribus ad ipfa ligna penetrantes,tantum non
eripuerunt , nec a iaceffendo hofte deftitere
lonec ucerque plumbta percuffus glande cor-
'uerit. Hoftis cum pr^lio defeflus,tum noflro-
‘um ardore ac pertinacia perculfus ubi fe ecia
|intra vallata caftra impeti cofpexjt, magnis ad
Dppugnances^vocibus inclamabat , recederent
ipfi
i
:|
!
luter s. dnnu&yL.T^C. XXXV.VI.&VIf^
ipfi ineoluraes & a praelio abftinerent, folos
Patres non indigenas a (e pcci. Ted inde magis
excitabantur unde placari poffe fperaveranc.
cum l^acram amantiffimorum falus vita ipsa
longe carior forer. Itaque ab oppugnandis
Bondeftitere donec tenebra; pugnandi pote-
ftacem ademerunt, e noftr is cecidere pauci, ex
adverfariis permulti inter quos Luficani com-i
plures promptiflTimi. Periit Dux ipfeTupio-
rum maximi inter fuos Lufitanofque nominis.
Rebus ita foelicirer geftis Patres cum exercitu
ad S. Annas redierunt tum uc vulnera cura-
,
rent, tuni ut ceterarum redudionum incolu-
mitati coniulerent; vel certe redintegratis vi-j
ribus infeftum hortem armis regione pelle-i
rent. fed ultro excedit veritus credo Indorumj
fortitudinem, ignibus templo Patrumque do-i
mui quae adhuc ftabant prius fubjedis. |
)
Sochtatis Xefu e VaraquarU. 17 f.
C A P V T XV.
"T^duflio S. tiAnn^^
Nter montanas redu(5Hones,vuIg6
de las Sierras e florencifljmis Aiit cui
a S>Anna nomen, amoena fertUiq,* ia
planitie mille crecetas familias nurae-
abat. geniis ingenium humanum ac tra<ftabile
aciliorem viam ad inferendam fidem fecerat,
neredibilis omnibus, adultis juxta ac puerulis
erum divinarum aviditas. Annii53S*
jftobritria fere Chriftianorum millia cenle-
janturcacechumeni p^ne innumeri. Ethnici
d fidem ardenter afpirabant.
IsJjophytomm fervor,
On Neophytos recenter a feritate retra-
<£los , fed perantiquas religionis Chriftia-
os dixiflTes. Inter c^eteros emicuit Barcholo-
ajsi cujufdam fervor agnomen illi Ayerobia
quod Indica lingua credo vel obedio fonat
lic canto flagrabat animoru zelo ut fi qqem-
iam nocaffec minus rei facr^ vel carechefis
vidum , eum peramice compellabat , blandis
a domum fuam lermonibus invitabat , epulis
f M
j
178’ thten annu£M Ttc.xxxv.VT.i^^ VlTj
pro tenuitate fua lautifllmis excipiebat, or-
nabat munufculis , ac tandeni fibi devinctos
vel Patribus fiftebat , vel divina myfteria e-
dofSlos ad falutis lavacrum prjeparabat. Quod
fic/ufmodi non fuppeterenc occupationes,
operam fuam lubens Patribus offerebat qui
,
non rar6 hominem revera optimum exor-
nandis altaribus addicebant , ingenti illius fo-
latio pietatifque fenfu fingulari. Comperto
hoftis adventu quem feiret magno fidei detri-
mento futurum ,abfque mora in Tesv Mariae
fe contulit , ubi peccata rite confdfus facro-
que refedus epulo , infignem hoftium edidit
ftragem^ ae tandem pro fide & patria generose
decertans , fortiter occubuit.
Nec filentio pratereundum quod de Al-
phonfoTaii primo hujus redudlionis Ch ifiia-
no feripfcrefoeii.vigin^tieirciterannorum ju-
venis perfpefti caftitatis pulchritudine de qua
Patrem pro concione diflerentem audierat,
Angelicse virtutis decore abreptus ad focios
venit, multilque cum lachrymis impense ro-
gavit ut fibi Veneris irritamenta adimerent,
ratus fe inter tot carnis illecebras & pericula
ad continentiiB apicem pertingere non pofle.
Obfiupuere juvenis fervorem Ibcii , dein ofte-
sSl petitionis abfurditate legi divina contraria,
fimulque cjcleftis gratia efficacia juvenem fpei
plenuml
Societatis lefu e VaraquarlS-
1enum dimifere. Divina liberalitas ixiorra*
iumliberalitate vinci non poteft« Multis te*
!taia eft prodigiis quam acceptus fibi forec
Heopbyrorum fervor, cumque magis ac
sis auxit & ftabilivit.
T^is Euch ariJlici Sacrificii
Hriftiani crus dente venenato vipera infe-
C cerat jquiillico ceu fulmine taftus conci-
lit exanimis, accurrunt comites & mortuo li-
nife domum deportat, caput dolore diffringe-^
)acur, dentes omnes fedibus emoti titutabant^
anguis copiofus per os , nates , oculos , caste-
lolque corporis meatus diffiliebat. Crus alte-
um quamvis nod Ijefum crtioris rivo difflue-
bat 5 totum denique corpus horrendis dolori-
bustorquebatur, defperaia vita ad animi res
:omponendasfe convertit,intermortuis voci-
bOsParrem ingeminatjpeccaia confeffione de-
ec facroque ad ukimam lod:am inundlus oleo
nagnutn prxfeferc audiendi facri defiderium
[uaodo a viatici perceptione fanguinis proflu-
io impediretur. Annuit Pacer, allatoqueal-
ari votivum de S. Gregorio Taumaturgo fa-
it. mirum didu perado facrificio moribun-
:
lus in pedes erigitur, liftic fanguinis proflu-
‘ium & fubic6 fanit^ci redditur
Ma Sjtcra-
i
iSo litters. annua M.DC XXXV.VI, & VIL
. Sacr ament alis confejjionis virtus.
A Lrer tacito inter confitendum fcelere
continuo gfavi morbo affligitur ; de vi-
ta conclamant omnes, hominem invifensPa-
ter 5 Ecquid hoc, inquit, fili, an non modo
de animi rebus una mecum agens valebas ?
num forte crimen aliquod fileniio cexifti ? ad
h^e mifer totus inlachrymas folvi, dc mani-
feftam Numinis vindiftam agnofcere. Ergo in
fpem eredlus denuo peccata fatetur, lenfim
remittit morbus , adeo ut abfolutionis for- I
mula prolata fanitati reftitutus fit duos men-
:
|
fes incolumis perftirit quamdiu ninmirum ad |
fordes non rediit, tum enim dc continu6 rediit
morbus, a quo deinceps eximi negatum ab-
foluiam quamvis numeris omnibus exomolo-
gefin multis eum laehrymis peregerit. Credi
poteft vitam illi mortalem ereptam ne rurfus
excideret immortali*
Et quando in hunc de confeffione facra fer-
moncm incidimus non abs re erit exponere
,
quid duobus ilis faftum qui in nupero pr^lio
adipfaufquehoftium figna penetrantes glan-:
dibus trajedi ceciderant. Vnus altero per-
foflus telo , tertio etiam acinacis eoque irn-|
mani vulnere accepto mortuus creditus eft : |
Societ AtU Tefu e Varaquarla. i2i
at ubi abfceffic hoftis refumptis fc nfim viribus
aegre oppidum verfus proreptavit fi forte Sa-
cerdotem confitendi gratia offendat. Pater
Auguftinus accurrit obviam , fed fupinura 6c
exanimem reperic. refpiravit ad illius vocem
apercifque femimomiis luminibus gaudium
ingens pr^efetulit. cumque expiallet animi ma-
culas repente convaluit inter gefianciurn ma-
nus. proximi pracedenti pellices
Iple anno
fuas ad patrem deduxerat , Sc cum una redjif-
fet viro relido 5 negavit fe pedem priuo illatu-
rum domum quam impudens muliercula ex”-
ceffiffet.
Alter item glande in ftomachurrs accepta
perfoflus luftrantern moribundos e fodis Sa-
cerdotem impense rogat a peccatis abfolva-
cur. abfolutus equo devehendus in oppidum
Chriftiano cuipiam committitur. Inter eua^
dum animi deliquio correptus in terram prq-
labitL*r : cumque nulla daret viventis indicia
a comite defericur. Sub auroram inTequencis
diei fibi redditus pedibus manibufque qua-
tuor ipfos dies proreptat , at }in oppidi limine
rurfus deficit, concurrunt cives dc feminecem
hianriaque late vulnera contemplantur de ef-
jftrendo muflicantes 5 fed eece fubito in pedes
erigitur, redeunt momento vires , fanum fe
exclamat, attonitis qui adftabant omnibus.
M I dolor
i8a littera annua M. OC. XXXV. vr.^ vrr.
dolor & languor abfcefferant fo!* cicatricei
prodigii teftes ea:qat: fublivids remanferant.
lufto volumine opus fit fi hujuf modi prc
digiofas curationes rtcenfere voluero. P, Ic
fep^s Oregiusredadionis prxles litteris ij,
Martii I«J 7 datis, dici non poteft, inquit,
.
quam multi facrorum myfteriorum beneficio!
Baptifmi, confeflionis dr olei fatri fanitateni
iive animi five corporis receperint, familian
fuit & prope quotidianum aquis luftrare mo-
ribundos oleove facro inungere ad mortem
qui luce poftcr4 incolumes cerncba ntur.
S ingularia divina clementia exempla.
M irabile eft quod de fene depontano nar-
rat, quadraginta & amplius leucarum
iter vir fenio gravis confecerat Numine haud
dubi^ protegente, licet enim Barbaros nece
Patris Chriftophori efferatos quique in ob-
vios nullo statis fexufve refpedu fsviebant
plus vice fimplici incurrifTet innoxius evafe-
rat. Hunc Pater intuitus demirari Tatis non
potuit divinam oeconomiam cuim prsfertim
itineris longi feriem variofque cafus bonus fe»
nex retexuit. Igitur nihil de illius vocatione
addubitans prscipua fidei myfteria exponit ac
sodem die Baptifmutn impertit poAulanti.’
poAre-
SocietatisJefueParaquaria. iZ$
poftretna fuic vit^ mortalis dks, luce infe-
^uenti corporis ergaftulo folatus ad immorta-
lem commigravit,
Sasva lues late regionem depafta ad non-
gentos in.hac una reduftione Chriftianos ab-
lumplit omnes facrorum myfteriorum pra^fi-
diis communitos. Ethnicos pr^cerea ducentos
quadraginta duos qui in parivicx diferimi^e
petito. accepfoqae baptifmaie :^rernam foeii-
citate m iniere.
Severitati^ nonnuUa.
Ndi conjuges Echniei ambo fic abhorre-
I bant a fide ut vei afpe£lum templi refuge-
rent. Habitabant in proximo multiqde
iornefticis frequentes itabant in teonrplum ^
ipfum illi aditum ignorabant. p€rdld‘2 rai: Pa-
ter oleum dc operam in emoilieodis indura-
tis pedloribus. Redeuntes lignatu ambo in
ipfa via gravem in morbum incidunt dere-
pente I advolat Pacer continuo , fed nulla
Dpevel induftria ullum fan^ mentis indicium
dicere potuit, quare poft pauld miferabilem
in modum periere ambo.
Alios item duos in ea mentis pervicacia pri^
pribus non abfimiles pofiquam aerterprum
Iconfortio monitores expfi feceiTiirenc inmiU
j
M 4 prorfus
iS 4 Ihfeu 4mu£ M. DCIXXXV VL dr VIU
prorTus forte peftis repentina fuftulit Quand(
hujus reduftionis fitus hoftiu pateret injurii
re cum fociis indifque prius agitati mutar
fcdes placuit : tutior vifa Mativitatis redu6H<
quippe fluvio difcreta , huc commigraCLini
Non latuere hoftem confilia, ad flumen ac
currit infeftusrat ubi tioftros in pugnam para
tos advertit nullo illato damno rciroetffic.
C A P V T XVI.
^du£Ho ISJ ativitat is Beatijjima
Plrginis^
NrrQyAM colonia hujus fedem mul
fa commendabant ; hanc etiam plu
ra, lucundi juxta ac fertiles rivui
terra in terfecant, prata pinguia fatis uberrimi
diftinguunrur , hinc colles fy Ivis virentes ind<
nionres pecoribus propagandis apti confur
gunr grato incolis fpedlaculo qui fuo fe foeli
ces exilio praedicant ; at longe fxHeiores Pa-
tris Alvarii pr^fentia qui e fociis hac in regio-
ne rora unicus eft, Nafcentis colonias curan
geflit Paulus Benavides vir falutis Barbaro
riim firiens quam qui maxime. Anni fparic
QUO apud illos fuit mille ducentas familias fla-
bilicai
Societatis lefu e faraquarlam
biHcas egregie numeravic , Chriftianos duo
millia quinquaginta , abfque illis qui ab anno
tanto concurrrere niiroero ut cenferi ne-
quiverint farviente vel bello vel peftilenria.
Qusb incerim contigere necdum in tabulas re-
llata ad annales fequeates remitto*
Fedices lahores PatfkTauli Bcna^'
vides.
i
Uiiis laboribus laus major debetur quacB
I propofita brevitas padator ; is pondus diei
Sc a:ftus portavit dum peftikntl^ aliorimique
morborum vis defeviit? innumeros Chrifto
conciliavit e quibus piures quingends fimul
pofthauftas falutares undas inca^lom praimi-
\€n.
1
Venit cum uxore ^ liberis quatoor Indus
j
multorum milliarium itinere impelientcmor-
]
tali nemine ut iefe exteris aggres?aret, Ipfo
adventus die foeminam morbus afFiixic. invi^
fentem Paulum intuita: gratus ades, inquit,
mi Pater, e longinquo tecom adlora adveni
ide6 ut me Dei filiam efficias, id unicum mihi
j
eft in votis idcirco patrios lares , commeatum
doroeftieom 8c rupelledtilem , amicos fami-
liares meos deferuL Edoftam breviter qux ad
tS& littera annu£ M.DC. XXXV.VL^vW
Baptifmum neceffam , luftravit Paulus, tun
ad virum converfus , nunquid dc tu, aic, Chri
fiam amplefti dtfideras? quorfum ego hu<
€um liberis , lubdit, nifi ut l. hriftum comple
£tar ? Hitis percepi qu^B modo uxorem mcaa
docuirti, eadem ipfe profiteor me fi lubet pa
,
riter initia quamvis xgrot^ret leviter acquic
vic Paulus I tantus erat poftalancis fervor, nec
fine Numine id facfium ; eadem inlequen
tisdiei hori e vivis exceffic uterque. paren-
tes mox fecuti liberi tres foelici fato,/uper-
fiirem quartum quadriennem tanta cura &
fiudio eduxit Pater ut Parentibus orbatum
Alterius item pueruli votum
fuiiTe profuerit.
precefqucde fufeipiendo baprifmate diuelu-
ferat ucerqiie parens, multorum animis per*
foafio infederatChriftianis facris mortem pr^-
properam parvulis acciri, forte domum ve-
niens Chrifiianus vociferantem flebili voce
pnerum Parremque inclamante de Baptirmo,|
foblarum in humeros fruftra reclamancibusi
parentibus ad focios defert tingiturque fyb|
vcfperom (nam catechefi quotidianus auditor
intererat ) diei infequentis man^ placide de-
cedens ad Superos abiit.
fdem exolet2Bvetute contigit qu^ oifoge-
fimum annum exceflerat. h^ccum diefiitaret
quo Deo frueretur!
fibi mortem in votis effe
S0cietatklefueVara0anL 187
)oftridie quam falotis undas haiiilt dormienti
imilis e vivis exctffir.
^ ^
Magni moliminis eft novis e rediidionlbus
nveteratas fuperftidones exiasere Barbaris in
)rcu obituque foomm familiares, anus aoti-
jui tenaces reliquos in errore fovent ceu cere-
noniamm magiftr^. ubi prodeunt in publi-
:um , comas laniant , humi rerupio^ procum-
unt , terram commordent , gemunt, ulolaot,
Fum bacchanribus fi miles quafi fi mortem
ifpexerint arcu correpto fagittas quaquavert
um fed in folem maxime co-ncorqoenr.
Caciquios nobilis Chriftum reeeh^^ profcf-
us ejufmodi vetulas complures inter idos mi*
.
nerabac. Is de vira periclitans co,vocaro>^ rub.—
iicos gravi oratione obteftatus eft ne obitum
uum fuperftitiofis ejulatibus & lamearispro»
equerentur. hinc magnum in^fuoerc fidentium
juamvis omnes domini morrenii acerbiffimam
ibi accidifTe uberibus lachry rois reflarentur.
Hlujusredudlionis convena vixdyrii CbrifHa-
lam pietatem edo£li facro fonre necdum ex-
piati fuere in pauperes qoofque proftifi, pere-
ijridos excipiebant humani ffi me , ^grosrau-
Imfcolis folatioque fublevabaiir. Qo^ libera-
litasdivinam haud dubie rounificeotiam inci-
:avit ad prxdara refundenda beneficia.
fpo Ihterx annu£ M. DC. XXXV.VL & Vll2
inhacredtiBiom gejla ad
arcendos
Ranllatis incolis redudliooum trium a«
Narivjtaris fedcnn ferio a Patribus adlur
de arcendo hofte fi forte fluvii tranfitum ten
taret. de communi fententia feminse
& piiei
cum reliqua imbelli plebe nec non qu.x incen
dio erepta templi fupellex in abditos mon
dum recefTus dedudi, Agnovifles Pcdefij
mfcenth imaginem : fic olim qu^fiti ad ne
cem Chriftiani tyrannidi cedentes latebra
quisritabant. periculo rubducla imbelli turb;
vafidum canoarum ( navigii genus eft ) pr^fi
dium in littore collocatimi , ftatufi fpecula
fores, exploratores quaqiiaverfum miffi, 6
pofira? locis opportunis infidis qin^ ex impro
vifo palabundos carperent, utili fane confi
Uo:ab jnfidiancibus f^pe intercepti hofles noi
parum imminuti.
interea circumvolante fama falfaqueut fii
mifcente veris omnia turbavit pavor, mulr
fuga elapfi vanum timorem quem ipfi temeri
conceperant circumtulere, fugientibus incoli:
redn{5iionurn de !as Sierras, dei Caaro Sc Can«
dekria qu^ procul erant a periculo delerraj
Societatis Jefu e VaraquariS. i9l
iflitn oppida tuguriaque abfumptacum an-
)t\x paite ne prodeflent hoftL in hac[pertur-
itione mira Dei providentia eluxit ^ qui 4
ndl© Caroli Sc Apoftolorum fugerant a Pa-
nenfibus Chriftianis fumma humanitate ex-
pci in Parana tutiori videlicet , fixere fe-
zm. qui e citeriore piaga magnam annona
im reperere ingens exiiiibus folatium. Adeo
^ro crevit cladis ob hoftibus accepit rumor
t:multi colonias omnes montanas deletas,
Dnvenasinlervitucem abduftos affirmarent,
^i Chnftianos cum Patribus iugulatos varia-
ue in illos exercita immanitatis indicia tan-
uam teftes oculati referebant.
Necd um fubftderat timor ab externo ho-
e cum a domeftico gravior incubuit, ubi
omperrum Veneficis fuit fortiffimum quem-
ue in fociorum auxilium abiiffe colleftis ra*
im copiis armatos circiter mille quingentos
ducunc cofiliurn fuit rcduc5Hones SS.Cofmas
<.
Damiani , Miehaelis itemThom^& lofe-
‘hi invadere roeiofq^ cum gregibus fuis quip-
e defenfcribus nudos opprimere.
I9i Ittteu amU£ M. DC. XXXV.VI.& Vll
Veneficorum immanitas.
G Sns nulla orbe toto crudelior, tygres vc
riytsquarn homines, doraus iilis rupiun
jfpela^a . cibus humanas carnes
,
quas fagaci na
re per avia & invia ceu feras indagant nullo
que acatis auc ftxusrefpeftu in epulas appo
liunC. Erouaca ex illis unus potenriorem alte
rum cum patre fugiens haud procul a S.Anna
in afpero monte conftiterat ^ cumque nonoc
curreret peregrina pr^da , fororcm fuam pri
mum ac deinde uxorem devoravit, tum in
terceptam cura puerulo Chriftiano matrem 5
fubinde puellam alteram, poftremara vix ju*
gularant cum Chriftiani tres ( xgros for
te conquirebant ) Barbarorum antro vicin
carnis nidore percepto helluones deprehen-
dunt & infequuntur fugientes, filius cibo far«
tusae diftentus comprehenfus , agilior patei
evafic« lacebant circum foed^ cribrum cxw
vix , crania offaque nuda hinc inde fparfa,m|
{tllx qu 2C pdftrema perierat caput, manus,
peddque contis affixa, reliqua abfumpta pras-
ter vifeerum partem quibus moloffos alebant,
ubi pervenit in oppidum omnis fe multitude
ad vifendum immanitatis monftrum effudit.
satus quorum effent offa qux Chriftiani re-
tulerant,
SocletatUTefulVaraquarlai i93
ilerant , ordine diftinxit fingula j faffufque
I alios prarterea redudlionis hujus incolas»
abfumptos quorum offa abfconderat. pue-
jH Chriftiani reliqui» in templo , esrerorum
libi jubente Patre Oregio tumulat» , Barba-
js licet omni fupplicio digttiflimuiin Para-
am relegatus neque enim pr»ter Oregiuns
:
acerdotem alius aderat judex qui reum vel
amnaret vel plederet quamvis ejufmcdt
lonftra tollere de medio expediat qu» nun-
uam immanitatem dedifcunt. Alter nihilo
umanior difcipuiorum Aipatus caterva vicu-
sscircumcurfans ad mimica rpe^^aeula con>
ocabat plebfem. in circulis artis ludicr» ma-
ie»que miranda, qualia torres ore mandere,
rdentes prunas innoxifc contre<ffare, corpus
ontorquere , inrer tripudiandum oftentabat
inguiorem e rpedatoribus oculo defignans
3 quem irrueret culcroque confoffum pro-
lerneret.tum difcipuli horrendo fubitcque
lamorc agebant Ipedatoresin fugam rei no-
itace attonitos , & tandem in pr»d» par-
em feralis inquam convivii veniebant. Cura
(liufmodi bdluis res erat imminebant redu-
:
iionibus quibus tutandis nullus ad arma ap-
fupercrat 5 nec linebant temporis anguftia
|iis
jtnbdlem turbam periculo fubduccre. qui fin-
j;uii in fingulis colouiis remahferant focii
,
J94 littera annua M. DC,XXXKFl.&VrC
quod unicum reftabac, ad preces & facrifici
eorporifque afBidaciones qua publicas qu;
privatas converti Superorum pacrocinium ex
perci funt: quippe immiisa divinitus formidi
ne adeo confternaci funt Barbari , ut Chriftia
nos quos omnes ad arma ineptos Icirentnoi
tantum non invadendos fedcontinub fugien
dos cenfuerint.
^cedunt "Brafilo Luftani.
Cades ^ facrilegia ah m per-
strata,
A CceptisdeErafilienfium invafione nun
tiis e Collegio Affumptionis quod lu
ftravera^n difcefli exrrad:a in annum Vruayen
fi ^ Paranenfi profediione quo Chriftianis fo
cii/q; afflidiis vel Iblatio vel auxilio adefletu
iter ingrelTus com cerciorade hoflium co
piis comperifTem Blafiinn Fernandez fociun
rogacurum auxilia ad AlTumpcionem remifii
nihil a prxfc<5lo urbis nihil a copiarum Dud
impecracum , negante utroque militem ad cu|
tandos fines miteeridum quando periculun
forec ne ad interiora penetraret hoftis. Hi|
slalque calvis excufationibus ddufus Fernatij
%
SocletatUlefue?araqtiaria^ I9j
dez iuneribus quam potuit maximis rediic.
Itaque querendum a cselitibus raii quod ab
hominibus negabatur auxilium, pofi preces &
facrificia patronus ddedlus eft S.Xaverius tn-
doru Apoftoius eo majori in illius patrocinio
collocata fiducia quo fpes minor in humanis
fupereflec. Interea prxmiflb e fociis quiineo-
!asa fuga contineret exploraretque quo de«-
mumres eflent loco , ad S^lgnatii coloniam
rc(fta contendi, Vbi ad portum de Atingui
/cncum res in deterius ruere comperi ex fo-
:iorum litteris quibus illata ab hofte damna
lec non reduitionum dd Caaro dc k andda-
excidium exponebant. Poft ab urbe de las
^orrietes P. loannes de Porras moerens adve*
lit unde fruftra fuppetias qu^fierac. commu-
i!catis confiliis Itapuam & Vruay pr^tervehi
)lacuit. mox adverfo flamine navigatibus oc-
mrric P. lofephus Domenechus imminentem
iigiens hortem comitantibus Indis, aliquot,
dolorem quem ex primo milerorum confipe-
rtu conceperam vehementer auxit mcefta Pa-
ris narratio qua reducrtionis fuas ftragerq ex-
j)ofuit Sc fugientium numerum qui ad miile
i|uingentos & amplius in altera fluminis ripa
larti cofederant. Aecertl cxulum turbam quam
>ocui citiffime ,
camque Itapuam cogitare
ognovifiTeoi tamifper lubfiftere jufli donec
,
N cuna
I
194’ l^tteu annu£ M.DC. XXXV.VT.&VTK
cum Itapuanis ducibus & Caciquiis egiffetn^
Nihil oracione opus ad fuadedum. profusa &
vere Chriftian^ liberalitate domicilia , anno»
na Sc quidquid recreandis gratiflimis hofpiti-
bus facere polTet ultri oblata.
Itaque fub lucis crepufculum renavigato
flumine his exules nuntiis non mediocriter ex-
hilaravi. tum divilo in capita commeatu &
munufculis verius las Sierras ubi conftiterat
hoftis progrcflus fum. progredienti nuntius
adfertur PP. Hieronymum de Porcel & Pa(-
chafiiim Gar 9 iam cum incolis de Caaro con-
flitiffe in proximo. Egi cum Caciquiis S. Igna-
tii Sc Corporis Domini comitibus meis inde
uQjue a portu Atinguenfi de deducendis in re-
dudiones fuas exulibus. affenfi funt perluben-
ter& operam in id fuam fortunafque omnes
obtulere quam humaniflime. commodius nuf-
quam excipi poterant 5 ucraque enim redu£Ho
Sc fertilis eft in paucis , Sc incolas habet ad hu-
manitate Chriftianamfados. Hisineum mo-
dum foelicicerperaftis ad unum milliare pro-i
ceffum adufque fluminis anguftias ubi mens
fuit nodem rranfigere ad apricum montis, fed
atygride late nemora ululatu horrendo com-
plente. quiefcere prohibiti ad ufque auroram
perreximus. Vixdum illuxerat cum ingens hoj
minum multitudo fefe nobis aperuit. Erant a|
Caaro
,
Societatis tefu e Varaquaria. ipy
Ca^ro profugi bis mille coq,- arrjplius. Recru-
duit animi mei mosror dum in omni rerum in«
opia defticucos afpexi qui fi pace frui licuiflec
foelicem prorfus vicam cum Ipe foelicioris Si
ternx \rixiffent, Qiiod reliquum erat a ffliftos
folari verbi? inftici quara numanitate ab Ya-
beberiisexiiles exciperentur expolui ad illos
porro bonis avibus concederent dtfuturum
,
omnino nihil, poft cemplexus & mandata da-
ta Patribus coloniis S. Nicolai Sc Conceptio*
nis in Vruay obverf^ proras, appulfus incolas
hortatus Ium ne fedes luas ddererent pro aris
& focis pro uxoribus liberifque fortiter pug-
naturi. Inde nuntii ad colonias reliquas mifli
qu^ fecundum fluminis oram fit^ ad convenas
afoga continendos, monui inprimis hoftiles
copias fama minores effe arceri ab oppidis
,
pofTc fi modo arma corriperent, fubfiftenti
mihi ad D. Nicolai adfuit P. FranciTcus Mo-
lina Nativitatis reduiiioni a vicino hofte
pe-
iditanti fuppetias petiturus. Indi felecaiores
continuo mifli. A S. Nicolai ad
^eptingenti
3aarum progreflusquarn dtiffime Apoftolo-
um & S, Caroli convenas cum Patribus Pa*
ermo 6c Crefpo fedibus fuis exadlos offendi
ijuos omnes paucis folatus montanas verfus
eduftiones itineribus quam potui maximis
ontendi,feptidui itinere non toto quatriduo
Na «onfe-
:
Lltterji annu£ M.DC.XXXV.VL& VI
c6fe<fto.ade6 incitabat fociorum in montanis
degentium periculum. lam Nativitati vicinus
exlcensa navi quod reliquum erat vi^ terreftri
compendio fadurus montis ardua fuperare
decrevi. Vix ad faftigium evaferamcum litte-
ras redduntur ab Antonio Ruy 2 quibus in ho-
ras cxpedtari hoftem nuntiabat. Quare ne fi-
lios fracrefque mihi cariflimos deftituifie vi-
derer in periculo eadem nofte montis defcen-
fum tentare conftitui. Obftitcre Patres qui
obviam venerant loannes Auguftinus Sc Mi-
chaei Sandoval.aiebant non abfque certo viix
difcrimine inter vafti montis prorupta coeca
omnino nocSIe erraturos. Ergo ad fpeluncam
itum ubi recondita fupellecSiilis facr^ reliqui^
lucis operiendas potius quam quietis causa
vetabat quippe quiefcere fratrum follicitudo.
latebant in horrida illa folitudine Chriftiani
permulti tepefiatis exitum prasftolanres. quam
apte tunc dixifles quod olim in fimili fcnptu-
ra : Egentes,angufiiati,affli(fii in folitudinibus
errantes in montibus & fpcluneis & in cavernis
tcrraj. primo diluculo in frequenti Chrifiiano-
rum exulum corona litatum , pofi per inaecef-
fos fere calles & prorupta montium ad Nativi-
tatis defcenfum,ubi magno animi fenfu P. An-
tonium Ruyz d: indigenas reliquos qui ad de-
fenfionem remanferant fumus amplexati* Co-
»
Societatis lefu e Paracjuana
197
a<3:o fiibinde Patrum & Caciquiorum conci-
lio deliberatum pr^ftarctne hortem ultr6 ag-
gredi an aggredientem amoliri, portremum
placuit 5 quippe tutius &
paternitatis tua: man-
dato conibnum magis. Ergo conftitutis qu^
adiociprajfidium ipedabant, copia: mittun-
tur q\3x ducibus ioanne Auguftino Sc Bartho-
lomasoCardenofafociisrcliquias I esv Ma-
ri ae & S. Chriftophori colligerent Candela-
riam verfus amittendas addito in commeatum
itineris boum numero. Inde exploratores
ad
S. Annx dimiffi, erat fententia cominus
adi-
re hoftem ut fi forte oftensa belliquod gere-
batur iniquitate intentatirque Dei vindicis mi-
nis moveretur^ a propofito deterrerem. At
co
perto moviffe ad defertam ftationem cum
copiis fociifque omnibus itum, ftrata paflitn
truncis corporibus compita cada vera revul-
,
fis cervicibus foeda omnia fepulchro donata
,
Chriftiano ritu, poftablnda muliere cogni-
tum idcirco tam atrociter in quacuor poftre-
mos fevitum quod prsertantibus forma puel-
lis aliquot libidini refervaris
fugam adornafi»
fent. Hinc ad S. Chriftophori progrefli
,
ubi
viginti Chriftianorum corpora qui in nupero
confliau ceciderant terra: mandata, Tuos a-
vexerat hortis cladis accepta teftes. progre»
occurrit fpeftaculum. Eth-
N } nica
198 lhter£ annu£ M.DC XXXV Vi. & VIL
nica puella horrendis^vulneribus totum con-
cifaeorpus jacebat, vulnera fcatebanc vermi-
bus ; fpirabat tamen mifella , atque ad adven-
tum noftrum oculos aperiens iis fe vulneribus
a Tupio velut animi causa deformaram ac pro
mortua relidam expofuit, moxque refum-
ptis viribus eo ufque proreprafle Sacerdotem
quajfiruram. obligatis vulneribus cum devita
periclitaretur facro fonte luftrata eft. poft
paulo triftius etiam fpedaculum occurrit,
foediflimis concifum undique vulneribus hia-
bat cadaver refed^ ab humeris cervices, bra-
,
chia pedefque revulfi , diffiffum pedus vilce-
aa fundebat, forte id ad terrorem ab hofte fa«
dum. Haud procul aNativiratis oppido Chri-
ftiana mulier ^gre animam trahens confeffio-
ne expiata ftatim ad Superos abiit. Inde ad lo-
ca qus hoftis infederat promota acies. laniati^
trunci, femiufti jacebant plurimi, vivos non
paucos igne crematos argumento eft, quod
uftulata mulier geminam prolem mortuam
mortua item ipfa inter ulnas ftringeret. habuir
quo nlfra progrederetur immaniflimorurn ho-
minum ( fi homines appellare fas ell ) impie-
tas. templa cum imaginibus redada in
cinereSj
direpta vafa , altare facrum fordibiis Sc huma-
no fanguine foedatum , ubique reiida crude-
iitatis veftigia. pofteaquam compertum fuil
- retw
Smetath lefut? ar^quarli. igj
retrocedere hoileoi , relido in hae redudione
viro drenuo ae Forti coadjutore Foeio eunt
copiis ad profugorum ptsfidium , exercitutii'
reducere placuit ad ftacionem priAinam. Inter,
eundum reperta eft vetula cui racies caputque
a Barbaris crudeliter contufa horrendum in
modum intumuerant, hoc feritatis genere
fruAra conatis vitam eripere conhlium fue«
rat flraminea conelufam casa cremare, Ctd
cum Fspius flammas rerpuiflet aridiflimn
quamvis materia re infeda abfceflerant ChriJ
itianorum copias jam imminentes veriti. Illa,
non fine admiratione de fuavi bTuminis pro-
videntia, volentem falutaribus aquis tinxi. Vc
primum a metu refpirare datum de communi
Patrum fententia Antonius Ruyz mifiionir
prsfes ad regium Senatum proregenrque,fub-
inde etiam in Europam ad Regem cum litte-
ris delegatus ut tanquam teflis oculatus po«'
fitaob oculos impiorum hominum imma-*
nitate Regis regiorumque adminiftrorum cle-
mentiam imploraret. Qaod ut fieret magis ef-’
ficaeiter miflus eft in Peruviam lacobus do
Alfaro in id a Senatu regio litteras petiturus,;
poft Antonio comes in Europam futurus.
Petrus Romero ad Apoftolorum , di^^ola ad
|Iesv Mariae, ad S. Annrc loannes A^uftinus
|4imifliqui dilEpatos colligerent afmdofque:
N4
‘
"
I
.
ifcoo lhter£ annui M. T>C, XXXVjn & vul
folarentur. Ego verfus Paranam fofv} ^ luflra*
tifque in tranfitu reduflionibus montanis de-
crevi ne quis abfque commeatu ex Vruay dif
cederet; refiduis veftes aliaqae munufcula
coloniis fingulis finguli Patres ( quod maxi
mum miferis folatium ) diftributi. Idem it
Candelaria & Caaro fa6lam, illic P.Palermo
bic Adrianus Crefpo & foiephus Oreeio ‘re-
Ii(5i:i. Supererat una ex montanis S. Nicola
reducflio. pr^erat Sylverius Paftor focins
cujus ftiidio Sc induftrii conftrudum affabn
templum ftarirri ab adventu meo coniecrav
folemniter, magna concurrentis undequaqu<
populi frequentia tutelari divo fecundin
Deum dicavi ex incolarum voto, c rcdudio*
nibus vicinis acciri rruifici , aiil^dr, fidicinei
habitTqiie ad mulritudinem oradones folem-
nitatem celebrarunt aucfla vehementer om-
nium I^ritia ubi feftivo mulicornm plaufi
collocatum in altari fummo Venerabile Sa
cramentum. collachrvmabantur pra» gai^d^c
plerique quod poft adeo f>vas rempeft^tes fc-
reno hoc fole& pacis tranquillitate frui con-
tingeret.
Solemnirare peradia dimidlfque in Para-
nam Antonio Rnyz Sc lacobode Alfaro itet
adornandi gratia naves confcendimus. ?n ipfq
fiuvH tranficu orca repente cempeftas , navicu-
lam
Societ atU le^u e faraqudrlSl i di
laWqua vehebamur flu£libu$ involvit , ingen-
temque arborem capicibus imminentem na-
ftris fumma vi evlillam a liriore in medium
flumen projecit, nullo ( qu» Numinis gratia
fuit ) naufragorum damno, inexptitara fudo
casIo procella haud dubie cacodaemonis invi-
dia frementis opus fuit Et vero in memoriam
continuo rediit idem olim evenifTe poft Fu-
chariftiam facram in S Mariae de Yguay tc-^
pio folemniter collocatam.
Ad S. Xaverii appulfus optatiffimos nun-
tios accepi de P.Ferrufini Procuratoris focio-
rumque adventu, continuo in S» Mariae dei
populo cantatura Eucharifticon folemne Te
Deum^ & virginis Deiparas inCgnis imago in
eodem templo Jocata.
Inveni in Parana Patres o£io. duo fefe ac-
cingebant ad iter in E uropam , reliqui fex me
excepturi convenerant, propofica de priorum
I
difee/ru confulrationecefuere omnes Jegatid-
I
nem P* Alf^roin Peruviam at<]ue indein Eu-
!
ropam difFerendamrneque enimii^^clinata jam
navigandi tempeftate ckffem aflequi poterat,
j
I
Itaque folus Amonius proficifei juffus. vifum
I
pr^rerea congregationem provincise trimeftri
I
fo o maturandam ; diesdiftaad 22. Iulii an*
ni quippe ad conftitutum antea tempus
jonfpeycrat j^ftlrirruaiperre quod fi fonS
;
ioi ihterx annui U. DClXXXV. VJ.&
ab^ncibus eontigiflcc adluai de red^’
JJbciis
Aionibus fuiffec.
Sub h«c inter fpem metutnque verfantibui
boni nuntii bajulus adfuit P. Xitnenes hofteni
Paulopolim recedere, una omnium vox fuit id
redudionum harum tutelari S. Xaverio preci-
bufque coram Venerabili EuehariAia ubii^ue
ad Deum fufis referendum.
Appetebat verni jejunii tempus , quo etkm
fociisvel in habendis ad populum verbis vel
excipiendis poenitentium peccatis utilis elTe
poflem fubfiiiendum mihi efle duxi. Ampla
laboris feges fuit , major laboris merces in-
gens animi voluptas ex petfpeifto Neophyto-
rum ardore doiorcquepoenitentium,plan e ut
cum Servatore fepius exclamarim: No» inveni
tantam fdemin l/rael. PoftChrifti refurgentis
folemnes ferias Cordubam verius foluturus
Patrem de Alfaro montanis reductionibus
profeci.
Societatis lefu e VaraquariL
C A P V T XVH.
^duBio S. Joachimi.
VoD nullum CU 03 aliis coloniis co-
h mercium habeat, Sc longiore quam
^ alibi intervallo habitent indigenas
icile omnium laboris feraciffima eft S. ioa-^
chimircdudiio.
A Dde gentis fl rirarem quam vel ex hac
unica confoetudine perfpicias. Si fortS
exconfanguineisaut affinibus quifpiam mor-
bo graviore tentetur , is etiamnum vivus inhu-
matur a fuis nullo patris matrifve refpeftu.
quodque mirandum magis li vires fuppetant
tumulum demittunt a^gricompo-
ipfi fefe in
nuntque defundi in modum tum propin-
:
quiores certarim humum congerunt fufFo-
cantque jacentem.
Inaudierat Suarius reducflionis pr^fes Eth-
nicam foeminam languere ex morbo, ad quam
i04 Ihteri amut M. DC. XXXr, Vh VI f, ^
ignarus loci in quo condita foret inter ambt
landum audire fibi vifus eft fufcam gementi
vocem, Comites interroga t nihil ne 3c ipfi pet
ceperint* aure fonum attentius explorat, in
audit rurfus & indicio fefe attollentis gemitn
ad fepulchrutn pergit viventemque effbdii
dixiffes illius prscfenfiffe adventum continu.
,
os oeuidfque aperit & Patrem qui fe Chriftia
no ritu abluat requirit, arcanorum fidei era
non omnino nidis;itaque fine mora Baptifiiu
& animum exhalat.
luftratur
Lufiuofm Ethnici contumacis ohitus
N On tam pr^clar^ cum alio a<5ium, quen
ut primum ^grotare inaudiit Suarius ali
qiiot miniarium itinere convenit; verum Bap
tifmum exofos latebras qu^efierat. Quid hi<
agat ftudiofus paftor l perditum conquirii!
qoaquaverfum ac tandem latentem depre-
hendit. Vrgec Pater, corporis animique pe-
riculum exponit, diflimulat ipfe morbum
negarque, nec jam Baptifmo opus effe ait.
contra Parer non obfcura morbi gravis
eia objiciens nihil non agit quo induratum
fruftra fuere conatus omnes quippe :
uno eodemque refponfo objefta eludebat
omnia : nihil jam Baptifmo opus ^ ad xdetvi
SocietatisTefueVaraquariA. 10$
poft iturum , nihil urgere modo , & ad ex-
2 mum alterius fe cffe mentis, vixdum e late-
is Pater mifer e vita exceflit.
Hujuimodi multa confuko praetereo ne vel
£l:ori faftidio fira vel dolori fociis, peritis
mirum animorum ^ftimatoribus quibus ea
(Sura non nili gravis effe poteft. habent ta-
en doloris lenimentum G. pauculorum ja(5lu-
m cum ingenti proborum multitudine com-
jnanc. argumento fit quod in hac una colo-
a non magno temporis fpatio fexcenta? fa-
i!i^ manluefa(S^ primum Sc flabiles deinde
iam conciliatas Chrilto cenfeantur , capita
us mille fepcingenta , candidati pasneinnu^
leri. Porro ad lui in fidem ac humanitatem^
limi indicium facr^ profan^eque sedes ele-
inti opere ac folido extmsSlx , fuUm pr^efidi
omicilium aflignatum^exculti diligenter agri
on fine fipe copiofae meflis quod permagni
\ ad ftabiliedos incolas momenti, licet trans
lontes lita fit redudio ab aliis bidui ut mini-
mm intervallojaufus u! qoe eo hoflis penetra-
i cum parte copiarum fed fuorum ftrage noti
jarva temeritatis (nx poenas dedit, poterat ea
lades ad vindi<5tam provocare hoftem fat
ponte fanguinis avidum itaque ne copiis au-
:
tus rediret murare fedes placuit ex prasfidura
Dnfilio. pars in S. Therefe, pars in divi Chri-
ftopho-
loS lltten annux M.Tyc.XXXV.Pl.d’ VIT^
ftophori colonias minus injuriis opportunas
feceflit.
C A P V T XVIII.
%eiuBio S.Therefta,
Erahq^ve' nihil ad redu<5bionun
ftabilitatem faeit ae annons copia
Gens h^c continuis agitata bellis eo
que ia pms coafta mutare fedes mirum quan
to aiBciatur gaudio fi terram colere fuoqui
fibi labore vidum parare pofiit. Sub hujus co
Ionis initiis mira eluxitNuminis providentia
quo tempore vidus alias deficiebat vel maxi
,
in hac frumenti , piforum, milii ac legu-
minum affatim fuit non incolis modo, veruti
etiam advenis qui e montibus Capyriis flu-
viirqne Tibiquario & Cariroy turmatim con-
fluebant.
S, loachimi reckidio plus mille Indorum
familiis efi frequens , Ghriftianis mille ducen-
tis, puerorum fchola capitibus lexcentis, l
quibus universe nongenti peftilentia fublati.
Societatis lefu i Taraquarii^ 2.07
Pharia divina pradeflinationis
exempla.
pauca , ue longior fim , ex litteris
^ Multis
i Xiraenii coloniae prsefidis fubcexo. In ani-
um ait , induco meum non minorem fuifle
,
udum laboribus quos dda^viens peftiknris
rus peperit hac iupremi Patrisfamilias mei-
; fuic. dici non poteft quot quibufque viis
:ulis hominum ignotis eleftorum manipulos
ingregarit. Innumeri funt qui fortuitOjfi hii-
ana Iptdes confilia , ad faJuris undas perdu-r-
fimul acabluii fuere vitam mortalem cum
;i
amortali fielici plane forte commutarunt*
Percrebuerar paternus amor q‘ 0 fb.iii ex-
piebant quollibet. egentibus alimenta lufE-
^re,in morborum mortirque adefle angufliis
|ima vulgaverat. Concurrere ad oppidumor-f
|ilcsinnumeri integra? turmatim familia?, non-
junquam etiam vici non infrequentes con-
iuere , e quibus permulti flatim atque faluta-
b aquas hauferanc excedebant in c«lum*
!
luvenis pefte correptus dum in oppidum
jergit a comitibus dcferitur. exacflo inter a-
jerbiflimos dolores triduano jejunio, alre-
jius tridui fpatio manibus pedibufque oppi-
I dum
*
ao8 lltterf mnu£ M DC. XXXV.VL ^ rJ7.’
duoi verfus proreptavit fufficiente vires qt
vocabat Deo. fexco demum die ab Indo fore
repertus eft & de re admonitus Ximenius. Ac
curritur illic6 eodem qui r^pererat dudlore
fed inter difficiles viarum anfractus node tot
aberratum , donec prims lucis beneficio in
ventus eft hum’i projedtus & pxne exanimi
abituriente fpiritu. recreatus tamen eft ign;
vinique calore &ufque eo detentus animi
dum Sl fidei arcana edoceri & Baptifmo es
piari potuerit, tum veluti accepto fymboh
ftatim ad Superos abiit.
Fuit qui peftilentix metu paterna domo rc
lifta in tthnicorum pagum fceederet. Verun
fruftra te fervaverii nsfi a Deo fervaris, i
mortem quam fugiebat incurrit, peftecorri
pitur ^ diffugiunt pagi convenx & ad S. The
refa: pars maxima veniunt, hic Chrifto pri
mum conciliati , fubinde etiam fieviente mor
bo de medio fublati cjclo inferti funt obir
Gbriftian^ vjta. ita hi veluti fortuito incurri
rc in vitam immonalcm dum temporanean
fugiunt mortem; ille temporaneam & immor
talem vitam perdidit dum. plus $quo timui
mortem.
Xime
Societatis lefu i FaraquarU
Ximeniuf in remotas redones w-
currit.
Nccrea dutn maxime furit peftilenti^ virut
t afpcra rupium iuga fluviofque p^ne inac-
:tffos perluftrabac Ximenius , nec parvo ope-
'X pretio, audiamus loquentein per litteras,
ertio idus lanuarias anm 16 iS» ex S. Therefias
n eas regiones profedus fum quas tua mi-
)i Iqftrandas mandaverat ad fidei facem infe-
endam. dies qiiacuor Sc viginti ea peregrina-
|io tenuit itineribus fanc difficillimis liue mo-
ium afperitatem denfitatemquc fylvarum, fi-
^e fluviorum fallacis alvei frequentiam Ipe-
ies. quinto die canoa quam Indi concites hu*«
neris attulerant navigari coeptum. Texto Im-
mcariroy flumen ingrcfli progreflique bidui
tinere ad Tibiquarium amnem ac inde triduo
d Imboaparim pervenimus^hlc canoa relidia»
||uippe exigua amnis altitudo navim refpue-
|‘at. Toto navigationis decorfu frequenter in
[icinas valles , fylvas
,
rupefque qu^ a Barba*
jis incoluntur excurri, familias reperi eirci-
|?r bis mille variis diftinftas viculis. Omnes
|eadventu meo admodum Ised divina legis
joftorem e fociis impense rogarunt qui &
i O com*
i
t
,
lo LitteM dnnU(Z M-VC.XXXV. VL^ VIU
ctmiodas colonia ducenda ledes legeret
^entem univerlam filiorum Dei albo inferibe-
rec. Ego quod per Reverentiam tuam aliud
Ii
ceret nihii, fpe au6ios bono animo efle iuffi
eorumque adverfus fidem animum quibus po
tui modis confirmavi. Hortatus Ium impri
mis ut fundatas legibus Chnftianis colonia
luftracuri redirent mecum , fociorumque ciin
Indis agendi morem coram inlpiceient. Noi
inefficax fuit oratio , continuo centum quin
quaginta in Vifitanonis reductionem impe
trata prius habitatione irar, flari ; trecem
San(St« Therefae coloniam cogitans ; reliqu
legisdivina magiftrum avidfe prasftolantur
Leniebant laborem meum infignis adverfun
sne humanitas & benevole nt^ie fignificatio
Non raro naviculas quadraginta veftoribu
ducentis^ amplius graves honoris ergo comi
tabanrur. incedebat dafljs ordine militari tan
quam ad pugnam ,
l^ro celeumate monte? <5
nemora rdonabanc. fuus cuique a*^cu$ & pha
retra, omnes verficoloribus criftis confpicui
grato oculis fpedtaeulo. Ex centum & quin
quaginta , quot in itinere luftrari , pars maxi
ma paucis poft diebus a Baprilmo ,
nonnull
aliquot poft horis vitam fceliciorcm iniere
hacfteniis Ximenius,
yarios montqs inter & flumina populos in
vifo
SocietatisXe fu e Var aquarii, '
ii|
vifospr^ceriit , fat habens gentium mores &
ingenia ( is quippe fuit miflionis fcopus ) rela-
tione cognovifle. ^
Prim^ nobilitatis Caciqiiius multo comi-
tatu occai I ens urlic etiam arque etiam dtfle-
fteret Pster tantillum , ^ fdttlandaj colonia
locum dcfcriberet. fubditi omnes aliique cir-
cum vici complures avide m^gvftrum expedla-
bantChrifti jugo fufcipiendo parati. Verum
id Ximenio per me non licebat , mihi vero per
operarum paucitatem, quare, quod reftabac
unicum , promiffis gravem Sc fpei plenum di-^
imific.
Multa contigere in itu redituque non inju-
cunda leitori leleftiora duo fubjungo, cete-
:
ra , quia anrediilis affinia pr^tereo.
,
Naviganti adverfo flamine obvia fit Indoru
navis. faluraros perhumaniter veftores,<^qu6,
qua, unde interrogatos dimittit. lam erane
progreffi plufculum,cam Patri in mentem ve-
nit indonatos pr^ter morem munufculis re-
ceffifle. Itaque ne id moiefte ferrent, revocan-
tur coofeftim 3c fingulis acicul^ fingulas cum
hamo dividuntur. Inter dividendum advertit
media in navi jacere quidpiam virentibus ra-
mis obtedlum adverfus flagrantem folem bfe-
feio quo ftudio du<aus Ximenius ramos atrol-
Iit, & mulieris fpirans cadaver confpicatur,
O z mor-
ili litterx annux. M. DC.XXXF.FI. & VW
mortuam haud dubie credidiflet nifi ubera
fuxiflet infantulus pallida & ipfe macie defor-
mis matre nihilo vegetior, fupra quam dici
poteftgavifuseft ftudiofus animorum merca-
tor iniperato quaftu. puerulum nihil moratiu
baptiaavit morkntemque quamprimum ctelc
inferuit. Mater in proximum viculum defer-
tur , ubi biduo edocfta lacroque poft lavacrc
tinfta corporis & animi fanicatem momeotc
obtinuit
Alium in Tibiquario vix trahentem ani-
mam vetabant parentes tingi.adhibita munuf
cula vix profuerant: furenti fimilis pater in’
clamabat : v« vas ne quod infantulo ad fcifcai
malum. Ratus Ximenius pia fraude utendum,
quafi aliud agens puerulum afpergit Chriftia-
no ritu & ocyus domo fe proripit. Mecduni
redierat ad fuos prasftolantcs in proximo ciita
puerulum vita fundum intelligit.
Societatis lefu e Paraquaria* zij
Status hujus KeduSHonis ante ^
pojl hojlium incurftonemin
Faraejuanam.
r T Vc ufque non penetravit hoflis ,
terruit
tamen univerfos crudelitatis fama Sc per
via diflipavit. Er^nt omnes in virtutem Sc hu-
lanitatem propenfi quam qui maxime, dixif-
2S non gentem Barbaram a feritate recens ad
umanitatem tradu6iam , fed avita? retro fidei
Ihriftianos, ita agnellis mitiores in Chriftia-
as virtutes ftudiose incumbebant qui paulo
nte leonibus ferociores nil nifi fanguinem &
irales humana carnis epulas ardebant, mod6
qu^ Dei eft gratia ) rediere omnes quos ho-
ilis metus terruerat, pacata funt omnia cre-
,
itque ex aliarum ruinis h^c colonia, multi ex
. loachimi, multi ex Vifitationis acceflTere.
mili^ numerantur plus mille 8c quingenta
,
jalbus omnibus hofti obfiftere fortiter efta-
limus. loco opportuno arx cum propugnacii-
} erefta , convefta annona, puteus alte efFof-
|s c^teraque omnia provifa ad obfidionem
!>Ierandani| dum auxiliares copi
O} CAP.
ii4 lltteu annu£ M.DClxxxv. n. & viu
C A P V T XIX.
%edu£iio SanBomm Cofma ^
T)amianu
B ipfis reduftionis hujus incunabilis
Neophytorum fervor infignis fuit.
Sub annum 1/552. initio dato fcelici-
ter. Barbari turmatim etiam. e remoriffimis
plagis concurrere, triennii intervallo reducSas
familia? ducenta fupra mille. Ghrifto concilia-
eorum vero qui exinde fid-^m
ti mille fexcenti.
amplexi funt iniri numerus non potuit hoftili
metu perturbante omnia-copiofam fuiffe mef-
fem conftat P. Adriani formofi teftimonio ,
cijm non raro die uno fexcentos , nonnun-
quim quadringentos, fa?piffime centum vt
quadraginta facro fonte expiaret. Quo magu
crefcebat Chriftianorum fervor, eo etiam ma-
gis crefcebat cacoda?monis invidia, ufus efl
prsefercirrt maleficorum pr^eftigiis quibus ab-
dudbi complures periere infoelicicer in morbh
omni fnbfidio deftitnti. Minor hic mult^
quam alibi neftilenti^ ftrages, fandiorum haud
dubie pra?fidum patrocinio ; utinam terricibe-
cundicas major. Nihil ex antecedenti meffi
!
Societatis Tefu e Vdraquaria!^ llf
bpererat , fpes nulla pr^ftntis , fatis incle-
nencia c^li vitiatis. Indi omnes per diverfos
ate monces fylvafque pabulum qu^rebant,
dIus Adrianus cum pauculis adolefctnribus
emanferat. Atque ne redeuntes fub ^ftatem
onvenas femina deficerent , ipfe a prima luce
ti no 6i:e labore maximo excolebat agros, ap-
abatqueexcipiendg (ementi expensa in id do-,
neftici p~nus parte pars altera orbis puerulis
edic , quos pacer lumnio ftudio 8c amore c5-
lexus enutrivit Collegit quem pociffimum
ptabat laboris frudlutn, obi fama vulgavit
[uam munifica caritate egenos exciperet, con-
luxere turmatim Ethnici quos Parer paterne
cceptos ope ac bbcralitare fovit , fidei arcana
docuit , baptifniate tinxit cxloque partem
baximam morientes inferuit. O pr^claram
aboris mercedem immortales animos noh
lio pretio quam Chrifti Iesv Sanguinis asfti-
nanti
^arhari fumfla mors.
Oeminam pefte laborantem dum invific
F Adrianus ex paterno citroqne compe-
variis ultro fermo-
libus in pellicatu diu vixilTe
ic prole etiam fufcepta, inaudito inter Indos
celere 5 qui quamvis cum affinibus & confan-
O 4 guineis
iis pttertannui M.T>c.xxxv.Vl.<^vn,
guineis nullo refpe<au jungantur a filiis &
, fi.
liabus abfiinenc. Agnovit cum lachrymis fx-
ditatem luam , audivit dc divinis difierentem,
expetiit Baptifmum ardenter ac poft pauli
,
^uam acceperat fiio & Adriani folatio maxi-
mo i vivis exceffit. Pellicis ja(5lura incettun:
parentem velut in furias egit, domo confeftim
relifia aliquandiu per faltus vagatus eft do-
j
nec a filio comite quem qusrebat ad necem
& lanienam , ut erat juvenis manu promptui
ac fortis , humi porreftus ac madatus eft fud<
In caput impadL
Trodigiofa divina praordinationis
exempla.
Vellis duabus ftipe donatis largiorem in
P craftinum promifit Pater eo ut ad fidem
prqpararet redeuntes. Abiere in vicinum mon-
tem ad colligendas radices : fed longa fame
debilitatis corporibus redire negatum. Cum
poftridie non com parerent ex condiifto fub- ,
veritus Pater infortunium adolelcentes prs-
roittitqui mifellas conquirant mox (ecuturus
ipfe. lacebant ad exiguum focurn fine viribus
& voce, revocatus tamen eft vino modico fpi-
dtiu & fidei arcana propofita. afrenfs ambas
.
.
fingu:
SodetatislefueVara^uarU. tif
finguHs Baptifmoque quem flagitabant luftra-
XX eontinu6 ^xceflere vita*
;
Hujurmodi fexcenta pmereo ne taedium
afFeram fimiruim narratione, alterius generis
cft quod fubjicio.
paritas adoUfcentis T^eophyti.
Ethnici favities infcdix
exitus.
LIo ufus eft Deus ad falutem multorum,
I hocdajraonad perniciem. Neophyti frater
jBtace major in remoto procul faltii jacebat
inedia vicftus. provolavit quantocyus & in hu«
meros fubiatura deportavit ad focios , Ghri-
fto (
quod unicum erat aegrotantis votum )
conciliandum. Conciliatus eftabfque mora,
& cum infolenti l^titia , non obfcuro foeli-
citatis mox adipifcend« indicio continuo e
vivis excedit. Idem officii genus Matri (ux
j
procul in fylva decumbenti , idem compluri-^
bus aliis notis ignotis nullo refpedu , fuc-
I
ceflu pari pr^ftitit. Vnicum illius a mane ad
I
I
vefpcrum ftudiurn , unus labor ^gros inve-
i
ftigare , repertos in oppidum humeris defer-
j
re , ne Chriftianis prasfidiis deftituti decede-
I
rent. Multorum vox erat non poffe abfquc
I
Numi-
ai8 iltterx mm£ M. DC. XXXV.VI.& vtt2
Numinis auxilio peculiari corpora morbis &
astate gravia a tenero adoldeente per didita
locorum (patia difEcilefque viarum anfra<au$
deportari.
Longe didimilis alter jBgros domeftxos
ceu pecudes negligebat, ut prsfeftinata morte
raperentur abfque bapcifmo. Barbarum ho-
minis ingenium delinire ac demereri modis
omn bus ftiiduit Adrianus. fiMoIi duo vefte
primum donati fubinde etiam alendi domi
iuicepti. domeftica Tupellex penufque autSi.
nihil promotum. Poftquam omnem movit la-
pidem ut filios abduceret clam cum uxore fe
rubduxit. Veritus Adrianus ne fe perditum
irent fuis ipfe manibus ipforum agrum exco-
luit Tevirque &
per nuntios admonuit reverte-
rent domum. R evertere ambo fed non nifi ad-
ulta mede quam ubi collegerunt, abiere ite-
,
rum relida domi matre morti proxima qua:
infeliciter obiit Chrjftianis expers prafidiis.
Exitum haud didimilem fortiti funt immites
in parentem fidi, uterque coniux uno eodem-
que tempore pede correptus una eadem que
hora interiit.
Nihilo mitiorem Dei vindi^ara experti
plures alii qui paftoris optimi vocem exoli
procul ab ejus confpedu abierant, hi enim
nequidquam expetito quod concempferanc
Societ Atis Te fu e Var aquaria^ 'n>
_
)aptifmate miftrabilicer periere. Diffipatis fa-
ne convenis ancipites erant locii effetne in
jroxima rreflis itmpus divorem tutelarium
blemniras extrahenda. Evicere qui negabant,
lec fine Numine. Quippe ubi feftivitatis fama
sercrebuit ingens mortalium fadlus eft con-
Eurfus, quibus Pater epulum appofuit carne
milioque in capita diftribiuis. Eiant inter il-
los Ethnici complures a;gri quorum odlogin-
ca , Chriftianis primum , fubinde etiam beatis
interveniente foelici morte adfcripti.
Exafta meffis ubertate inedia hoftilis ter-
jror reverfos incolas iterum compulit in mon-
iies. fed reddita poft tempeftatem pacis
fereni-
jtate reverfi omnes cum gaudio in excolendos
jagros alacriter incubuere.
j
C A P V T XX.
*B^duBiofanBi MichaUts*
Nter Tapias prima fuir. fidem pri-
mus intulit Pater Chriftophorus de
Mendosa morte pro Chrifto obiti
illuftris Atque uti lingulari prorfus
1
gratia valebat in fundandis coloniis , brevi
j
mille ducentos , Chriflianos vero bis mille re-
{
cenfuic qui omnes frequenti
”
Sacramentorum ^
1 uftt
a2o llttert anmt U. DC. XXXV. VL^ VIT^
uAi & virtutum Chiftianarum exercitio pro-
fecere ad fti.porem. foelicem hunc
rerum cur-
fum abrumpere aut faltem retardare
tentavii
eacodsmon , verum infeftilfimi hoftis tela
it
alleclarum ejus perniciem recidere,
quippe
hiqusreduaionirChriftiani Patris fui amam
tiliimi nece exacerbati non
perculfi, fumptis
unanimiter armis prsclaram de Veneficis vi-
aoriam reportarunt , atque adc6 de ipfo
fec’
Ieris authore infigniter
triumpharunt.
Chrifli ‘patientis *Deipaf^ nec non
S.P, Jgnatii imagines prodigiofo
fudore dijjluunt,
Vere hsc prodigia pronuntia impendert-
F tium calamitatu. Revertens peregr^ Chri-
ftophorus imaginem qax Servatorem ad co-
lumnam flagris concifum coloribus exprime-
bat copiofo fudore diffluere advertit. Exter-
fit femel iterum ac tertii reverenter
linteo-
que humorem excepit. Quidni optimus lesvs
tot animorum fui fanguinis pretio emptorum
jaduram prafenferit? Et vero mox defeviens
virus & immaniflimi hoftis furor heu quan-
tam in hoc ejus ovili ftragem edidit i Ac ne
dubi»
Societ AtUJefu i T/traqaarii. i%i
labio fupereiTet locus , fub idem tepus( quod
icollatis temporibus compertum)in S.Spiritus
iBrafiiis urbe Virginis Deipara & S.P- (gnatii
leiEgks dus prodigiofo humore perfundi vifc
magna populi ad fpefiaeulum concurrentis
admiratione.
Ohfervantia Qhriflianorum erga Pa-
tres erga res JacrasfraJertm
Synaxin reverentia*
j
!t Ncredibilem amorem & obfervantiam in
|X todoi haAenus teftati fune /an6li Miebaelis
jChrlftiani. argumento fit quod & eorum juffa
|nutuique fuperftitiose propemodum obfer-
jvenc, & in aperta mortis pericula ad Patres
jfuos tuendos alacriter proruat. lam vero quod
lattinet ad reverentiam erga res facras , nihil
jin illis defideres
; adeo in excipienda cate*
jchefi , concionibus frequentandis , iifurpan-
jdoconfeffionis Sacramento aflidui funt. Elu-
jcet in plerifque Euchariflise ardor eximius*
Quotquot ad casleftes epulas primum ad-
Imiffi omnes animi recefTus diligentiffime per-
ferutantur &
vitas totius maculas per exo-
mologefim purgant cum lachrymis. poft quo-
jciesrepetendaSy naxis triduano quot hebdo*
madic
I
i
&
Sai litteu annuat U De. 3TXXF.F7 nr.”
.
madis jejunio & flagris ter in corpora As
vientes vel minimas labeculas expiant dign
excipiendo horpiti canto. Quid dicam de Dei
para cultu quotidianum ferti Mariani pen
fum rdigiofiffime perfolvunt ncgledio citiu
cibo fomnoque quam ut ab ea confuetudin
vel latum unguem recedant Quid de fidlici
in tutelares genios ? longior fim fi fingula per
fequar ; pra-rermiflls qua ante didtis affini
funt , prselariora qusdaui fubtexo.
t^Piagutn injignem Chrijlo concilia
tum in morte graviter oppugnat
cacodismon , fedfrujlrd.
Vitis Patris Caftillicruore foedus , focio
F rum hoftis infenfiflimus ; quos proinde u
audiit in Tape penetrafle continu6 folum ver
tit,atque haud procul alesv Mabiae fubfiftc
multos artibus| fuis a fide avertit. Cpnven
tum P. Chriftophorus ea qua valebar dicend
facundia in oppidum pertraxit perfecitqui
,
tandem ut dilcuflis tenebris oculos pandere
ad fidei jubar & dsmone ejuraret. Poft Chri
ftophori necem affixus lefto de conf fliom
generali agens cum redudlionis pr?fidt;ciipio
aiebat
Societatis JeCu e varaquarU: 2a|
liebat , animum mtum moleftiis liberare quas
liacod^mon exeicat atque in id ferio incumbe**
•e ut ea qua Chriftianuin Deique filium de-
:et morte defungar, incitabat daemon ut ad
irtes magicas rediret, longofque vira: dies fi
nodo annueret promirrebat Rifit veteratoris
Taudes & inania promifia generose contepfit,
iccepcoque fupremx undlionis oleo animi pa-
rem vel potius inducias obtinuit, tribus poft
loris acrior pugna extitit. hoftis fpecie hor**
“enda vifibilis intentare minas, fpirare fiam-
nas ftalciciam aecufare quod inungi fe ritu
Chriftiano permififlet. expofuii ^ger omnia
?atri qui adftabat ficque hoftem fugavit . Re-
iiit tamen & grave animi deliquium patien-
rem aggreffus eft. Atrox eonflidus fuit 5 exfu-
iabat corpus a capite ad calcem dt horrore
concutiebatur, iterabat languenti voce iden-
tidem ; 6 mi Deus, bone Deus miferere, parce
Deus optime, mifero peccatori, heu me quam
Foedus & flagiciolbs fui tu tamen Deus opti-
1
me malitiam omnem bonitate fuperas , parce
poenitenti. Subinde adfocium converfus cre-
bro cum fingulcueia,mi Pater, obfecro teetia
atque etiam dc obteftor pro me Deo fupplica ,
fceleradeprecare uc ad^mone liberer, volo
volo Oei filius vivere dr mori, tum oblatam
crucem , in qua fpes collocaret luas , cum im*^
pet^
22 4 litteu annu£ M. DC XXXV VL & VW
pecu arripiens & conftringens , 6 bona crux
aiebat, fac a mabo ut malus me genius deferat
hoftem tuum vince Sc procere, per fandajcru
cis merita , mi Deus miferere. Denique ad cir
cumftances clara voce 5 eia fratres uti Chriftia
nos , hoc eft Oei filios decet , vivite conftan
ter , nulla vos dies videat infideles ingratos
O fcirecis quam fevere puniantur qui fiden
fi
Deo fallunt diu colludatus eft donec can
1
,
dem Deo miferance animi tranquillitas rediit
tum ab adftancibus petita fcelerum gratia
omnes hortatus eft acriter ad fidem in Deun
Patrefque. Poft virtutum adlibus horas ali
quot extraxit cum Chrifto ejufque Matre
quali adelTent , colloquens ; ac tandem l^t(
ore infolens gaudium prodente, vidiicem ani
mam aftrisimmifit,
LuBuofjiS Ethniciprvicacis ohitm.
BrafiUac finibus venerat incertum que
E confilio , nam Chriftus illi fapuic nun-
quam. Invifit Pater ex morbo decumbenten:
fuavicerque invitavit ad Baptifenum cumqui :
nihil prodefsec verba humanitatis officiis mu-
nufcuiifquediu Barbarum tencavit } fed exa-
cerbabat magis 5 unguem dixiffes in ulcere
Quin monitorem , ut aiebat, importununa
Smetath Tefu e TaraquarUi iif
l^fumque adeo ^ris campani fbnum exofiis
ab oppido feie deportandum curat,
•roeul
primum Caciquios aliquot quos
dittic Pater
ofe probris oneratos indignabundus repellit
liulta in Chriftum deblaterans. fecutus eft ipfe
aunuiculis cupediilque inftrudlus , & cum ni-
magis benefacientia: amorifque fignifi-
ilo
|adonibus proficeret ad ludicis futiimi cerro*»
jem xternaque igniuni (bpplicia inculcanda
onvertitur. furdo canit. Ergo ne quid incen-
atum relinquat , node rota qua: fupremafuic
loribundo aififtit ; ied induratum erat cor
Ijus ne audiret & fanaretur 5 quippe vel ipfuni
IJapcifmi nomen 6c Chriftum Chriftianpfquc
jxcerans animum infcelicem expuit.
I
I
tyilU tpatuor morU re^entm^
! tolluntur,
H Orribilius eft quod fequitur. Barbarus
fenio gravis quod /uvenculaptllieem ab-
icare nollet, fufeeptum de Baptilmo cofiliuta
.
epent^ ab)icit,He^t ex forraa proflati con juge
beros haberet plures Chi iftu complexos. Pa-
srqub remotis illecebris frigefeat fenilis ar-,
jor muliercula per vim abftrahit. Redit illa ad
jduIteruEn abitque furtim in villam comitante
i
ix< thterji 4ttnus M.T>’^,XXXV.VI.^VTTj
ienecufn conjugt & e liberis uno. mittunt
luce poftera qui fugientes reducant; fed on>c
^motte fubiticxtindos reperiunt.Tantieft v
canti Deo reiudari.
C A P V T XXL
^dufiiofandi Jofephi.
wdBTissiMA inicia xgr} per Aerilita
8c morborum tempeftates adole^
re. Anno p«en?j integro nil nifi fur
’rum imagines &exefa lenta fame corpora^
potius cadavera cernebantur/ Erant Chrifl
norum tria millia, multis ad immortalitati
mors janua fuit»
Tn^na ChrijUanos inter ^ f
C Hriftophori Mendo^jc colonia fundai
ris nece vulgata , communi confilio ul
decernitur; quoi quot ad arma habiles , an
corripiunt. Cohibuit P. Bertonius aliqua
diu , dum fcilicet S. Thom^ incolas jam rt
viffe compertum fuit. Monuit Pater abeun
utad reliquas Chriftianorum copias accei
rent! Verum ut erat ingens uhionis ardoi
^u6d fic ab hofte longius defledferent i
compt
Societatis Jefu e Varaquaria'‘ 'izf
impendio progredi ftacuunt. Non latuere
mfilia. pofita variis iri locis infidis, fed cau-
!& ordinati iiicedencibus damni nihil illa»
|m. In viculum progrdlis Indi quinquaginta
regie inftrudli armis occurrunt qui licet ab
,
)fte ftarent auxilio veniffe fe mentiuntur
,
ittuntque prspropere qui hoftem admo»
ant. Advexerant proditores vini fadi co-^
im a quo continuere le noftri Caciq[uiorum
creto , ne vel temulcncis>J^perveniret hoflis
I certe ab his quos fufpeelos habebant inva-
rentur. No^le tota in armis ftatum non in-
i metu fiquidem mox per cxpiorarorem
:
gSicum cum exercitu adventare hoftem,
:rculic quorudam animos inexpeiftatus nun-
is paucitatem luam cum adverfariorum
nu-
ero metientium. Confirmavit lofephus A-
indao Caeiquius fociorum oiirainGuayra
tmnus, ac in certam virftoris fpem, fi mod6
eo fiderent, erexit. Ipfe luftrato diligenter
infiruOucesduos fortes ac ftrenuqsiin infi-
is coiloeavic cum reliquis acie inftrucfta’ fe-
turuS. Interea proditores noftris’ permixti
:uutn funes feindere aggrediuntur ,>atquc
li deteifta fraus id eo fe facere ‘iilfi molantuc
Ii dimicantes totam vidloris laudem’ repor-
Haud dubia erar proditio fempracum
nt.
;
mena esde,’ conftitucisqui eos ftwdios^ob-
P a fervarent.
izt iltterdannu£UDC:xxXV.Vf.&Vir:
fervarent. Sub auroraon prima adverfariore
acies ad infidias pervenit , non mineis fortit
quam fcelieiter res gefta. nullo in conferti
multitudinem irrito i6lu , tota pasn^ acies p
sna profligata priufquam luce confpicul c*
nerentur noftri , quos fibi tela defecere, citj
remearunt ad fuos innoxii. Continu6 in pi
nam ordinatse copi® , proditores primo for
excipiendo a fronte pofiti. hoftis triplici a
gradiebatur, qui in prima flabant pugnat
ex adverfo inconditis aera clamoribus gei
more complebant. ali^ du^ Glentio inecdeb
a tergo invafur®. inane fuit confllium : qui|
eum acies prjma impetum non ferret , fte«
obicuia luce Chriftianorum paucitatem
prehenderent conglobati ex adverfo om
pugnam redintegrant. Atrox utrimque p
lium ; pr®cipua proditorum flrages, qui
cum Chrifliani a tergo inflarent , aut in hc
les cuneos penetrandum aut moriendum f
Aliud prstereanon parum contulit ad vi<
riam. Vetuerant Duces ne quis inter pugn
dum faltibus de more gentis vel ejamore
importuni corporis agitatione fe fatigaret
porrb faceret hoflis , ipG denfatis ordini
conGflerenr , ab integris ac veluti recenti
laflatum faltationibus hoflem de facili d<
pofle. venit uti providerant: nam ubi fal
'SoetetAtIslefaeVaraquitrU! 3.19 :
effa^ere impetum fereque difcurrendo fa-^
arunt advcrfarii.tum demum acriter inve di
iriftiani perrupere ordines & in fugam egere
rcipites d noftris I?fi non amplius o<So,defi-
ratus nemo.ex hoftibus czfi la:five permulti
floriie fplendor crudelitate non parum ob •
iratus. continu6 ^ captivis aliquem ex ar-
re lufpendunt , fefeque in vicos & oppida
mica ferociter effundunt, non fexui non
iti parcitum. Adeo facili redeunt ad ferita-
n Barbari quam cum lacfte fuxerunt. Ma-
n , ut folet , io bonum convertit Deus. Vbi
fatiatac^dibus crudelitas , fexcenta circiter
minum capita velut id triumphi fplendo-
n colligunt. Elapfi in via fere trecenti , re-
|ui itineris longi diffiicultatibus ac {emine**
s in oppidum pertra6li. Commovit Bertonii
cera milerorum calamitas , cibos pro renui-
te fua in fingulosdiftribuit; parvuli duo to-
lemque fenes facro fonte luffrati luce pofte-
ad fuperos amiffi , reliqui in Chriftianoruta
iroos divifi, magna amoris fignificacione ac-
pri funt. Compenfaflentaliquantenus inju«
im beneficii diuturnitate nili deficiente bre*
annona plerifque abeundum fuiffet. f ne-
am fecuti morbi & crebra funera quodque ;
gendum magis lat^ diffipacis ovibus unicus
.ftoradelTenon potej-at
ajo Lhterj^ annu^ M.T)C. XXXV\^J*& vrK
Peropportune adfaitP. Dianius cotnbocji
grege , quos quidem ad propagandam iob»
:
lem ufufque rufticanos adduxerat , ac ubi m
ferorum inopiam advertit mutato xonfilio
gentibus addixit, fie multi reduitiinoppidu
ad corporis animiqUe remedia, Excelluit I
Forniofi caritas in educandis orphanis.^ qu
bus omnibus unus ipfepro ftudibuflima 1V|
trefuit. In praegrandi lebete quot diebus C(
quebac carnes, ex jufeulo palmarumque f
rina parabat pultes quas propria.manu in c
,
pica dividebat.
Efficacia (^akjlis gratia,
Tbnicus cum uxore & tribus puellu
E dum palmarum gemmas in fylvis coquii
mortuus derepente concidit. Eo calu actoni
mulier afTumptis in ulnas pignoribus , eam^
inquit, onar^, eamus in oppidum ut prie
quam mors nos occupet a Patre in Dei fiH
adoptemur, fed inter eundum miferam m
trem rpiritus dc vita defecic. quid hic aga
puellula ? aerate maxima oftennis in gremiu
ut potuit fublata minima, fororem altera
manu prehendit 8c oppidum verfus progred
tur.Gumque tenella foror pedibus ultra nci
conflfteret,nec ucrique fimul fercndajpar efl|
T \ ^
vir;
SocietatUTefu}Vdrd(juarla.
*cs & induftUam fugg<:ffic Deuf. /viciffitn
ramque portat , ac tandem poft refquidieni
m fororculis ad oppidum pertingit. Verum
intulit pedem in compita fame fimul ac Ia-
>revi<5la p«ne exaniods concidit, Forti id
vertit Ghiiftianus qui omnes in Patris do-
m deportat, ubi recreat^ primam cjbo fub-
dc etiain catechefi jnftrud^ iacro fonte Iti-*
antur. Diu non diftuHt adventum caeleftis
onfus. mane infequenti eodem temporis
omento ad agni nuptias evocatae omnes,
unc exclamare libet cura Apoftolo ,
gentis neque currentis fed mifcrentisDek
Pietas Neophytorum in Dei-
param.
}
T Ix e famis tempeftate gravi emerferant;’
V hujus rdu^Hpnis convenae cum gravior
)hofte fupervenir , qui lick hucufquearma’
Dn intulerit, certe crudelitatis fu^ fama ar-
orumque terrore qui eundo crefcit ,
prori-
um nocumenti attulit Squalluitaliq^^amdiii
ppidum defertum ab incolis , fed brevi eon-
afpemad fplendotem rediit, tranqoiliitat^
icis patrocinio , ut putamus. Virginis Dii-
ar^ reddita. Viget enim hic illius cultus qpW
Y
ijt tmefA dnnm M. d cl t xr vi. & mr
iDarime- privatos intra parietes quotidie do-
meftic! pariter, Sabbatis in templo piblicJ
omnes fetri Mariani fph^rulas pii admodiiai
ac conftanter pervolvunt , ficaniifque coocen-
tu mu/ico decantatis interfunt. Idem nec mi-
/ «ori ftudio ufurpatur in fchofis a pueris. Atque
ut verbo abfolvam , mirabilis eft omnium ar-
dor in quibufvis pietatis exercitiis patrandis»
V Trumque ad pr^fentera hifioriam perti-
nent primum eft hujufmodi- P.lofephuJ
Cathaldinus (txSc fexaginti annorum lenes
gnaviffimus hujus vineae cultor inde ufqoc ab
ejus exordio fub anni millefimi fexcentefimi
feptimi initium, dum ad Thomasam reducSio-
nem ex S loftphi pergit fpiritalibus exerciriij
de Societatis more exculturus animum , ju-
mento fufpicaci & pr^crepido excutitur hx-
rente tenaciter in ephippio pede, ficque die
per filices pr^acutos &afpcra montium ra-
ptatur. Contufum plane ac elTfum non dubi-
tavit P. EmmanueI qui fequebacur , cura pr«-
ferrim crebras equi furentis calces in caput pe-
ilu^que excepiflet.
Rumpuntur tandem mole corporis ephip^
& quem mortuum
pii lora, accurrit focius,
credi
SetietatiffefueTataquarii.
trediderat valentem reperit adeo ut ne laeviffi-
msl^fionis veftigium appareret. Agnovit u»
terque baiid dubiam Numinis opem, atqu*
inde refta in terapi mcontendit pro fervati
vird Euchariftiam folutprus Quidni credamus
tutelares hujus Ecelefi® genios ,
periclitanti
fuppofuiffe manum & vit* hominis confuluiP-
fe, quippe de fe, quia, de clientibus fuis, optimi
meriti ?
Alterum paucis expono. Quo tempore graf-
fabaatur morbi,S.P. Ignatii effigies continen-
ter erat apud praegnantes quae ut plurimum
periclitabantur in partu. Enixs ffint omnes
faliciter quotquot antidoto, hoc eft,effigf«
faera , praemunita. Qusfivit illam nonnemo
parturient! cum praefentiffimo periculo con-
jugi. domi id temporis non erat. Dedit Toeius
Alphonfi Rodriguez imaginem , quam firoui
venerata eft mulier , fimul puerulum bellulum
ac incolumem abfque dolore effudit , experta
vicariam opem filii,dum deficeret Patris.
GAP;
»34 titterAdtttttti M.DC.IX1CV.VI.& ni;
C A P V T xxir.
l^duBio S. T!horna y4poJloli,
^
E 4atnnis(ju«rames&pefttsitrtu!e*
renibi! dicam, nihif deprodigiofis.
II
i' ad f^dem vocatioaibus , nihil de Ibf
Ciorum pro Chrifto laboribus, ili»
at antediftii utaffinibus, bos ex NJeophyto-
fum muhUudine «ftimari pofle txiftimo. fa*
miliJE funt in boc oppido centum fupra mille,
’ •
Chriftiani verb fex millia.
Tygrides regionem infeflant- T^otls .
ac ^recihiit peUuntur y vitiis
revocantur,
Oft exemptam meffis ubertate famem ^
P luftandum cum beiluis fuit.Tygridcsgre-
gatim graffantesnon in agris tanlum fylvif-
que laniare fdlitarios , werum etiam velut ex
^ot.,Aiiao in vicos & oppida i|rrucre. Fnit cum
pagi alicujus incois a feralieXercitu cindii fe-
feraptim tumultuario fuddto communire co-
jdiifint, neque-seabu erat tffbgiodoeus bel-
SoclemkJef% e VaraquArW zjf
luiidiu no(9;uqueobieflQscifcu^^
ttior ipfos dies obfidio tenuit; cumque fpes
nulla fubfidii in humanis affulgeret , ad Supe*
ros conYerff fqmus. decreta noyem dierum ce-
lebritas in DeiJ>aras honorerdecantatis mufico
concentu faerisdn fingulosdie^ (blemnis. Fuit
non inatie votum, nono foleranitatis die folli-
ta obfidio , difparuere ultro venere ad
S, Thom^ obfeffi ,
ubi veruna Deum vnx fux
Servatore Baptifmi perceptione profeffi funt.
Qui ver6 ante perceperant pfrkulo dodiores
cffeCH mutaverunt mores in meiius.
- Nondiutuoa pax fuit : relapfis in vitia non
paucis.recruduit iilicb bellum, obfefla a tygri-
dibus itinera , infeftaci agri , tentari oppida,
eGhriftianis aliquot Ethnici complures ab-
fumpti. Agnovere omnes Dei vindiciam pri- :
marii quique Ducefve palam A? canfcionabon-
di admonere plebem, vitia carpere, abfterrere
afceleribus. indi^l^e precationes fl?pp!rcarIo-
nefque publica per triduum , qpibos irerffm
averfum eft malum & fugati belloarum exer-
citus. Verum eum aliqui priQipas fuperftitio-^
nes & artes rnagicas clanculum uforparent,
rurfus Sc continuo vifi bdluarom greges nu-
mero dc ferocitate au£ii. Et quo darius fieret
idnonnaturx aut fortis opus effe, nulla ex
omnibus yel figi telo , vel p#icis irretiri po-
^
tuic 5
‘xis’^ittterA 4tmm M Dc: xxmrr. ^
tuif, licct inter retia vocarent UlecebrjE & dtt»
eenraf ut minimum pofitat effent locis maximi
opportunis. Qua: omnia invitos &peivicaces
ad execranda iceltra impulere.Itaque cum
publice omnes & finguli privata txomologtfi
purgallent animos magicalque ineptias feri6
abdicaflent a ferali terrore exempti funt. No-
tatum deinde illos tantum k feris laniatos qui
vel intra te^a srgre contineri poterant, vel ra-
riores in a:de facra apparerent, hinc magna re-
ligio do meftica: ftabilitatis, hinc templi fre-
quentatio major etiam feriatis diebus, hine
Veneficorum contemptus qui hoc, quem refe-
ro, eventu mirabili vehementer accrevit.
/
Magui arte fu^morhumpUertten^
tans agro mortem accerjit.
Verum forma & ingemo artifque periti!
P nobilem optabant parentes magicis arci-
bus liberare morbo. Abnuit ^ger conftantif-
^ mulca in magos ut fathanas miniftros
probra congerens parentum fcelus acriter red-
arguit. Perftitere nihilominus in contilio ,
ca-
ptatacjue dum quiefceret occafione Venefi^
cum inducunt filenter ad leiiulum ,
ubi non
fua de-
interrupto dormientis (bmno carmina
‘ proroplic.
SmernU lefu i fauquMl %f7
Srdmpfit. Expemilus haud diu poft puer
inulto fibi pejus cffe fenfit} atque ut a fratre
didicit quse geffiflet prseftigiator, tum demum
inlachrymas folvi, fuas lugere vices, &pa-
Tentes velut fu^ necis authores &
parricidas
increpare : Vos, 6 miftri, aiebat, vos mihi per
{ummum fcelus mortem acciviftis,veftra haud
dubie culpa pereundum eft mihi , m que enim
tam enorme flagitium impune erit. T um quaft
fi nihil de morte dubitaret
Patrem accerfiri
mandat , rem geftam cum lachrymis exponit
Jkidcirc6 fibi certo certius moriendum affir-
mat. Credidit Pater , & magno animi fenfu
totius vita? noxas confeffura reliquis Ecclefi^
armis, quod poftulabat, munivit, vix ceremo-
niis finem fecerat cum puer magnum pr^fefe-
rens videndi Numinis defiderium , ingenti
gaudio exultare coepit , ftetiiquc defixo in cx-
Ium oculorum obtutu , Ixtk fropte ac vultu
donec squiffimo animo obdormivit in Do-
mino.
Re toti ad Senatum delati in vincula pri-
mum conjeflus eft depulfor fcilicec morbO’»
rum egregius , dein plagis mulftatus fcholafti-
corum ludibriis permiffus eft magno magifte-
tii & magica; artis difpendio.
ij8 Litterae DC.XXJF. ViV
Excenti arr^^ti Chriflianis auxilio luiffi
S fortes feae ftrenuos prasbaerunc in pugna
cumBrafilis ad D* Chriftophori pagum.Dum
ferverer prxliiina incerto aurhore fpargicur
c^fos ad internecionem CHriftianos Sc vi<flo-
ria elatum hoftem magnis pailibus huc recSa
tendere- Perculit univerfos fataiis nuntius &
communi ftacim confiiio decreta fuga. Faei-
Jiserat fecundo flumine Buenos-ayres verfus.
quippe Vbicuiti colonia pr^terfluens in Vruay
devolvitur , hic vero in magnam flumen quod
Boni aeris muros alluit, pararis navigiis , te-
6iisne hoftibus ufui forent, fubjedlse faces,
oppidum totum ,
^edes facra , ’& qu^e avehi ne-
quibat annona redada incineres, pr^prope-
rum confilum fmr:nam priaiijuam naves con-
fcendiflenc adfuit boni nuntii bajulus , mox-
,
que fubfeciui vigores. Gaudium de parta vi-
ftoria temperavit miferanda rerum facies , 6c
multorum animos perturbavit, fed facile ab
AmoMo paftore fuo pacati non tantum ac-
quieve^re interno Numinis confiiio, verum etia
infalutatisuxoribusac liberis alacriter move-
re iterum in hqftem Nativitati imminentem.
.
Societatis tefu} TaraquarU 259
niWI opus fuit fponte retroceflerat hoflif.
Itaque in pacriam reduces manum operi £tie
mora admovcnt,reftauratxa:de$ facra^ & pro-
fanae. mira celeritate furrexit opus , brevique
elegandus & commodius quam ante oppidum
ftede. annonae vero |a£|uram fecuta mox mef-
cum foenore farcivit. Nunc io
fis f ecundicas
omnium rerum affluenda verfantur , in huma*
nitacis & virtutum ftudio nullis inferiores*
Traclara (^ajlimonia Bxem^la.
Ormo^m juvenem pnella formofior in-
F vitarac frequenter ad flagitium. Vlyffem
dixiffes adeo flabat ad fy renis cantum immo»
bilis, quin Vlyffe multo fortior auluscft ver-
bis redarguere impudentiam ,'dein etiam ciim
non pateret efFugiqJocus vim inferente lupa ,
fufte quem fors obtulit impedit , l^fitqueni-
bilo minus infiftentem ne graviori vulnere fas-
deretur. Illud ad virilem fexum facinus fpe-
€lat 5 hoc ad muliebrem
Adolefcentulam importunus leno diu qi>^-
fierac ad libidinem,marmor impeti dixifles*
Sed ut erat in omnem fceleris opportunitatem
intentus aliquando folkariam reperic. cumque
contemptis illecebris & lenociniis foeditatem
fceleris
I
i 4e titferx amu£ M.DC XXXt^ Vj, dr VUl
Ieris objiceret conftancer vi aggreditor Obll^
fiit fortiter dum potuit : at ubi f bperari fe fen-
fic, videGs , ait , mortalium infoeliciffime^
Tide 3i pondera rae ad Synaxin facram acce-
dere confueiTe; perpende c«!i terr^que Do-
minum hoc pt(ftusfua facraffe pr^fentiarquod
fi per fumraum fcelus profanare audeas, nae
tu dignas audacise poenas dabis, hifce verbis
ardore maximo prolatis adeo petculfus eft ju-
venis , ut vincente libidinem metu continui
dimiferic illibatam. Accurrit pavitans ad Pa*
trem dc reum fceleris accufat Vocatus ipfe in
JUS faffus eft tantopere fe perterritum adob-
jjedam Synaxeos reverentiam ut fibi iilus ful-
mine videretur. Quis tantam in tam fragili fe*«
xu fortitudinem , in ^catetam lubrica purita-
tem , in teneris plantis tantam conftanciam
non admirecur
2kBuntur duo posna temporam^m in
atemam incurrant.
Aeiqufus Chrifto daturus nomen k dua-
C bus pellicibus feniorem duxerat juniore
amifsa Verum , ut inflabile eft hominis inge-
nium tribus poft annis adolefcentularo revo-.
«at ^ quod diceret duxifle fe ad tempus fenio*
rettt’
;
‘
WcindU Te fu e Par aquaria
ttti dbriec altera adolefffitt* plufcufumii
drk Pater, ut par eratVatilie rdi6la d
iroFugfc iciim pdlice ad^^thnicof redit
equidcjuarn aliquoties miiTr |fi it qui
cicuiiijuiu miieratus panico umore rugientes
ompltffec. quocumque pergebant quseri fii
i videbantur ^ iniequences audire. R ati ita-
uefingulps latere carius poffe abeunt in di-
arium, ficgreffus dirigente Deoutfibi mu-
io deinVeps odeurrere rron potuerint. Pater
cerea nondum depofira de filiis follicitudine
ios atque alios amittit quaqitaverfurn 3c u-
umque eandem recuperat, non longo inter^
|Ilo jacentes ambo Sc p^ne exanimes re-
?rci, rnorbiis idem puftul^ peftilemes, pudiag
^fertim corpus foedum vif u totum fcabie in-
uftatum, retibus ambo reportati dooriu Dei
nJi£l^ in exemplum fingulare. Sedula Patris
ira brevi corporibus fanicas non item animis
ftituca. Secundo & cercio fugeruc,fecund6 &
rtio deprehenjfi, poenaque in ucrumqiie
Fcna-
s confulto decreta. Neque fie tamen pacatus
Deus paulo poft ex partu pueIIa:Caciquius
plombeae glandis vulnere in poftremocon-
flu periit ucerque cum magnis ^ternajfalu^
a^rgurnentis, Addo alterum divina bonita’”
opus,
Q Ai
2^4: annu£M.Dc.xx:xnri.d* nr;
fius forma fpedlabils l^ecoque vultu apparens
jacentem afFarur: nunc demurfe earus^mihi efle
occoepjfti, fic fic agendum deinceps, videfis
o im ne c canto fcclerc commacules. Quibus
benigni (Ii mi Domini verbis dici non poceft
quanto gaudio perfulus fic & ad fandle vive«i^
dura Incitatus, tutus exinde in oratione eft . .,
E^uchariitia: & panitenti* myftcria cum
chry mis frequenter ufurpat , foe^s ad idem-
prieftandum im/kat ac trahit, omnibus virtu-
tibus animum excolit, denique nihil itj eo>,
qjj( d integerrirnte vits Chtiftianmn decet, de-
fiderarepoffis.
VemjicMS in[ocios conjurat- (um om*
t mhtdconjciismijcre ferit,
NJ alto monte commorantium Barbaroruni
I ciirbam a Chriftianorum ufu atque adeo 4
capeffenda fide fuis prseftigiis ac fraudibus a-!
vocabat , incicabatque quotidianis fermoni- ^
bus ut focios e medio tollerent. Ego licet ma-^
chinationis non ignarus , divina ope fretus P*”|
Palermum in vicum rupi proxinaum proficifet ‘j
juffi ut per viciniorum quippe mitiorum com-
j
mercium aditum ad alios tentaret. Acceptus
Pater perquata honorifice ieg^m in mon-j
Sdliefatis lefu e Varaquarta
tcm mifit qui Barbaris adventum Tuum huWi-
ciaf4Jt* Magus c^terique omnes honGrlfi^a”W^
gadone exhilarati Caciquios duos remitttir^
gfai:idaturas adventum. Alii pt^terea^^-plebfe
prbgrtffi obviam, alii ad levadam
ratem ad fluvios ponticulis fternendd^vdirRir*
Si^Primo a pago lapide magus infignirif fll^ai^
r^shofpitem operiri conftrtuit. Ad venientia
ronlpe<5tun:t magnam qua verbis qim
3gni$ teftacus , demilTo corpore dexre?iM ad
fcdlum pedit. Ducem imitati c^terk ibicrpy*
}o reliqua convenarum turba viri
drciter, quadringenti gratulabundi ac^£id6re.
?ater concionis oppor conirate uf us di?iy tratr-
Is adventas £bi, deque fiddl myftedit’#
:e exorfus oftendit nuilacleilucri
,
pii poffiderent nihil
) adveniffe / fed eodotn-
axat ut divinam legemidoiStosin Dti^C^ri^^
litoris filios admicterer. parafas jam omnJbus
ffc in colonia domos, paratos affines* & ami-^
os qui venientes ;rebi2s ad viram meVefi^iis
umularenc. dixit &.per&^ d veftigio ftfe
d iter accingdnt omjaesiidnrerea ad adoTeA
entem mojibundurn ducitur, jrdtroxftum p^
emporis arrguftiis baptizat ,ra: fta^tt?T>:eiTio^
lentem ad Superos mittit. Hfjir d? alib qnin-
jue non amplius utiliisfuit miffio. Nam ;c
i
,
ut moxdicflmiis , brevfcapropofitodefece-
Q3
titteu annud Ml^c.xxxy,VT.& viu
te. Vbt venere in oppidum Palerma Duce , 4
Chriliianis certatum quis omnium lauciflim^
borpices exciperet, unares brevi mal^ habuit
magum: nempe focios Colos in pretio faabjei:i,|J
Ver6 ab ea quam obtinebat authoritate fenfim
deturbari. Ergo clanculum hortari fuos ad
fe^ione , follicieare aliorum Ethnicorum an&
mos, fuifque,ut rebatur, aemulis machinari no
Cc.PlebecuI? fuaderepaflim Patres non homi«
nes cfle fed phancarmaca,qu^ imbae vocat, noii
alio iine penetrallein Indiam quam ut indiges»
nas a majorum inftituto volupcatibufque pri<
ftinis atque adeo ab animi pace avocarenCi
Longe melius fore G fublatis quietis perturba*
toribus libere pellicibus utantur. E6 dedud&i
res erat utquamplurimi in fociorum exitiunj
confpirarent. lam perpetrando facinori difta
dies , qua nempe Ghriftianorom promptiC
fimi quique in aliorum auxilium abiifTenc :
ttfm quippe nudos defenforibus & armis Pa*
tres abfque periculo opprimi poffe. Alior-
fum res evafit quam fpera verant. Vitro abf-
cefljt hoftis , nullus oppido Chriftianus ex*
cedit. Quare ftimulanre fceleris conlcienti^;
ne fi machinatio innotefceret , in graves pne^
nas incurrerent , nofteintempefti eum fami*
liis aufugere. Securus eft a tergo Deus : a Lu-
fiunis ad unum omnes fervitum abdudi. pan
7 icinc-
Smietdtu lefu Varaquarld* i47
lineris lottgi (Emi molefliis pars inec!IS’& cru-*
lelicace LuEcariorum peri6re; pauci a^mo*
jdttin Paulopotith tenuere incolumes. ’
j
Diviua clementia cum hominis ,
vicaci^ certat.
j
Nkus remanferat in oppido vir centena^
V rius mulciplici pellicatu in id ^tark im-
>licitus at> adolefcencia Eum Paiermo («piul
nvitavic ad fidem , effecit ratitum ut momto-
‘is peri aefus cum mulierculis iois in villam' ftf
;ederet. Apparuit illi rure cacod^men huc^a-
ia,(i pauca demas, rpecie; eic^uc perUiafit red#
et in patriarii , ubi tuto fqis, amoribus potire-
ur, Retradluseft a fuga jubente Patre dlf om-
IIofHcioruni genere cumtdatus. irrita fueiie
)mnia; adeo libidine inveterari obduruerat
inimus, fugit fecundo ac tertio , toties repre-
tenfuseft. Quarti demum vice adeo callidi
em geffic fuam ut nufquam reperiri potuerit.
!iu6 (e vertat ftudiolilEmus paftor ? fpe nulla
n humana induftria relidi , animorum noxas
gtie purgantium folatio facrificiorum nove-
lam devovet, dt voti fit compos. Nam lic^i
nulti per aviadt invia long^ lat^quedimiffi ad
»rasdam perdidiffenc operam , ab Indo venatu
Q4 redeun-
;,
lht-r£ annu^ii.DCt XXXV.Vf^ VU,'
Itede^qte fortuit6 deprehenfi
funt& redu^li. Paucis poft di^bWi/vale
re lentatus fenex^iponte ad vpc^^t animi
cutn , manantibus lachrymis rce’era dettfta-
tur , Si Baptifmi medicinam t ffkgitat goo ;
otaithat , in Dei ‘firium renaWis’,’’ Tdtif fbe fa-
Jutis a;rcTna: mGrercti>r Voto differri fort^ dc’
buerat ad tempus, nifi & prsceps xtas, & prx
fercim animi ver^ dolentis figna luttrandugn
Tuadereot. uno eodem que die fidei areanii
imbutus , baptifmate tin<^its Sc vira d<‘fun(ftui
ed. ludicta tuA riomin.!’ aby^us mult ! Alteriuj
generis eft quod requitur. , ,
%AJioUfcms weretricnlam MaridienuA
verherihus excipit…
Rat hxc corpore pr$ftans , ille, Sc corpore
E Sc animo, provocatus nriultGtiesad fl^gi;
tium fuerat , & omne illecebrarum genu^,^
omnia Veneris irritamenta ceu totidem
chinx admota oppofuit ille aliquoties verba
quibus impudentiam retundi pofTe fperabat,
Verum CU TI nihil proficeret ; ftatuic fi rediret
verbis verbera addere f ocl icit er cdfit con fi-
lium ; nam dolore vi£^a eft qu^ pudore vinci
Hfq!iiverat,eamq; deinceps foeda libido pror-
fusdefiituiu
CAft
1
1 : $$cietdtisf^fu0 FauquMii^_ "
I
C A P V t XX V.
cL l^duBmJanflommM arSyrUMy
’
’
r“’
P Vsi;vM'Vo;Iumen expleat hu|iis redii-
dliopis biftoria : lanaen ne a propofi;
ra brevitate diicedaa), cx multis pau-
cula 4eIsbabo,..
Jmmenftlahor£sPatmldieronytni
. Torcel.
T T Oc ar^uqjLcnto ad me fcribit. Venti k
.X J exprti cetram adeo inipirarunt lue
ut meritb dubites ficne illa nacurse opus an caf
cpda:gioni$ initium morbidolor capitis poc-
1ne intolerandus,/ recedebant introrluih
oculi Aratio turbabatur, dein diffundente fc
dolore per collum edendi loquendique facul-
tas adempta^ppft foeda in gUttiire ulcera fic in-
ficiebant fpiritum ut vei leipfum ^ger non fer-
ret. Ad haec lepra: fimilis fcabies corpore toto,
in vifecribas pilofi vermes afpeifu fcediflifnj
acabiflimgs cruciatus procreabant. Ad extre-
muai
lhtef£ annu£ M.DClX^W n. & VJf.
mum facies horrendi inturoefcens in plaga*
hiabat ftrumis fimiles, fcapeftis oiliduo non
integro incolas omnes cujufvis aetatis ac/exu*
mifcrabilircr affluit Steti ego unus cum ado*
lefcente unico. Non liberi parentibus, non
conjuges conjngibus adeffe poterant, quo-
cumque me verterem nil nifi liventes plaga:,
fcaturicntia fanie & vermibus ulcera , mortiP’
‘^ue imago obverfabaniur oculis Vnus ego
cum eo quem dixi adolefcenre, ad quacuor
«grorum millia curanda ( tot enim fuere unO
tepore > fiipereram. Monuere aliqui optimum
ad valetudinem fore G fanguinein mitterent,
cumque nullus adeffet chirurgia peritus ,“ego
ignotum opus aggreffus incidendis diu noftu-
qtie venis diftineb3r^ cibos irrequietus appa
rabam»aquam, ligna, falcias meimet frequeter
oblitus comportabam* Mirari fatis nonpof-
/ufT) divina? g*‘atia? ^^im,
qua? corpuTcuIurn hoc
quatuor ipfas nocSes fbmni non raro expers^
renui refecamr^ farina aqua macerata? pulmen^
to. vegetum femper ac indefelTum
ad corpora
pars
aDirnofcfue curandos confervavit laboris
magna fuit ne in frequenti a?grorantium mur
Herum abortu infacium aliquis inexpiaius pe-
riret , quod Dei Gngulari auxilio ,
& improbq
labore evici folatio animi mei maximo. Ha-
&enus Hieronymus. At^uc ut opcimi Patri»
bores clarius innotdcanc , odio deccve quot
icbus ohierc moneda^ qaos ofitinec tinus ipfe
jm adolefcente Focio efferebat. Certe ad
dlingetos quibqusgmrk duos tumulafle cfpni-
at , quos inter infantuli quinquaginta duo
ipra trecentos ad carleftes delicias re(^a couf-
sflere. iniracalo fimile eft irtter tot parentuol
aroruoique funera nullius gemitus aut com-
iorationes ai^itas , quod ejufmodi queffu§
tlachrymas genti olim in fuorom obitu fai-
liliares , fuperftitiofas elTe & defundlis inuti’-
-s Pater monaiffeCi iam tero quanto fe flar»-
io ad mortem* Gbriftiane obeundam compar-
abant ? prima fuicdeconfellione cara:quam;
Iforte noxsquamtis Jeviffjmx exeidiffenc *,
aagno animi feiafu i^crabant^ N onnulli ftatini
b accepto fupremar undlionis oleo , alii poft
xpiata exomologefi fcelera , poft fumptam
iiiLEuchariftiarn prodigiosi fanabantur. Patri
inex immenfos labores tnaximom erat fola-
iuni contemplari mprientes qui tot tantift
|ne falutis asterne indiciis decedebanf e vita
ir omnes excedere in caelum merito pra^fa^
jirec.
a f.2 Vituu, anmi M. viL
Cacic^uii mors praclara.
Vit Is olim alter Saulus
F P. Rochi Gon^alez & Alphonfi Rpdx
guez fanguine cruentus, Poft ubi fidei luce
,
fidelium hofif
arpexit,alrer Paulus, Nam uc erat acris ingen
vir, cum verbis tum exemplo rem v hriftianaj
vehementer auxit. Contagium haulit fub ink:
peftilentis morbi dum operam fuam Hieronj
mo accommodat in curandis ^gris. Advertet
mortis periculum follicite admodum fed ire
perterrite animi negotia compoluit repetit
noxarum omnium confeflione fiimpto^uetc
ligiose Chrifti corpore, facentem vidtfTes i
lachrymas & fingultus folvi audiffes Dei cie
:
menriam & Martyrum , quos necarat ypacr^
cinium inclamantem Sum , aiebat , nec diffi
:
teor Venia indignifiimus 5 fcd eaeft mi Deus ,
miftratio tua , ut a poenirente averti noh pof
l!s, heu me poeniret ah poenitet, mi Deus
!
Ecclefiam tuam vexaffe* feio, Sc pudet fet leri
quoin fervos tuos aufus fum manus cruenrai
injicere ; at tunc caecus eram & lumine tiiojdq-
ftftutus Eia fratres , amabo , vos pro me tans
clementem ‘Dominum obfecrate, perftate ir
fide conflantes ,
nulla vos dies videat Dec
infideles, qui vos ad flii cognitionem vocare
^octetitUlefn e Varaquaria. Iff
fgndtus eft. Hkc& iioiilia identidem iterans
in dmnidm virtutuiii exercitio ad extfemu
uritum perfcveras, placidiffiin^ obdormivit.
latius P. Kochi QotJ^ale-^ Martym
ad heri vitd funSU nomen iUa-
chrymatur ^ ingemijcit,
^ Em adhuc occultam ante
prodidit Cacjquius,
^ obicum diebus^
de quo jam , paucis
lonfirmarunc jurejurando plures alii oculati
sftes nec interrogati Sublatis morte violenta
Kocho & Alpbonfo Rodriguez , Caciquio
Notatum a do-
liu$ equus in prajdam ctflk.
lefticis quoties de Roch’ morte incidiflet fer-
ao , jumentum in lachrymas fltbileique ge-
[litusfolvi. Id ubi fparfum in vulgus, turma-
im accurrebant Barbari ad fpedtaculum, & ex
nduftria Rochi nomen iterabant, tum illa-
hrymance jumento admirabundi illi Roqul :
joureidri teh’i $nen’?ardy , quam ^grS fert, aie-
j>ant, Rochi mirerrimi heri interitum ! Quod
|iquis vefiem Martyris ad ludibrium indutus
(lorfo infideret , tum vel maximi gemitos in»
endere folitum & collachrymari uberius, non
tulere diu animalis exprobrationem , telorum
i|mbre confoffum in epulas Candew appofitum
4 Vttterit. /mtuu M.HC:XX^,FI.S’ Vij’
Clarueae Chrifti pugiles prodigiis falii
eft.
&
noa paucis qux alibi loco tempore profe
rcntur.
puella dmietmis matm fcilm redar
guit ^ mortmfuam fradkit ,
Lagiciutn admiferat prsfenre filia , negu
F euiraj quidquata cavendum abeaatate re
batur At ipfa illachrymans : Siccine , ait , in
foelixmater irritare fceleribus Numen noi
perborrefcis ? Dei eunda fpedantis ultricen
manum non extimefeis ? at mihi profedo mo
ri Tatius eft quam ejufmodi fcelera in matri
fpedare ; fummis ergo votis a Deo conten
dam ut me ex hac terumnofa vita ad beatan
transferat quantoeyus quq fcilicet eificaeio
,
re inter colites prece tantum a te feelus aver.
ta. Nec vota nec promifla irrita fuere, quipp
lie^t belli^ valeret puella, continu6 in eum qu«
ferevi extinda eft morbum incidit , mater ve-
r6 ad Sacerdotis pedes fiagitium cum lachry^
Ad*
SeeUmiiUfueVaraqMrW tff
\AdoUfcentis amor in cajlitatem,
A Vditrat differentem ad populum Ora*?
tortm de his Euangelii verbis: Si eeulm
fuiis fcandali farte ^ erue eum. Cumque foedam
ndeio quid in afpcftum incurreret , oracionia
meuiorfic oculos Isefic immitibus digitis ut, esc
doiorc morbinii contraxerit. Rogatus cur ita
in leiprura la^viiffet ; rdpondit , ne turpe ali-
quid oculis ufurpartm: atque utinam prius ms
utriufq; luminis & lucis ufura deftituat, quam
ut in Deum flagirium admittam. Solenne ill|
fuit acicula alte infixa brachia & artus fodica-
re quo carnis petulantiam acri doloris fenfu
reprimeret Miramur e j ^modi facinora in re-
ligiofis viris , quanto magis in adolefcente vix
barbariem egreffo
^^eofhytm Ecchfaffka practftM
parvipendens horrendi mortt
txtinputtur.
R Ofas inter enafeuntur fuime, rfirlftiantii
nomine tenus facnficii Eucharifttci fefti-
!|tis diebus incurius diu Hieronymi monitioq
r iicf
litte amm Af. T>C XXWvf.hr VI f.
neseluferaC ’ bcurn primo verni jejunii Sab-
baciio ferihat^ ederet intempefia ooile , dor-
mit nunc, inquit^ Oeui^, nec me modo obfcurl
node deprehender. Die infeqoenti velut ia re-
ligionis ludibrium ferina reliquum abfumpfit
iS: peccata peccatis accumulatis iterum faciurii
fteglexic Poftremum Pacretn non latuit djas
mores ftudiose obfervantem. Mittuntur qdi
ad dicendam caufam hominem rapiant. Venii
valens ac vegetus; ae ubi pedem in domum in-
tulit , lubico corruit & difrupto ventre ani*
mum cum vifetribus efFudit. Terruit iiniverfbs
infolens cafus,evuIgato pr^ierrim quod node
prsterita geftum tuerac. Nullus non agnovit
ultricem Numinis manum , nullus non accur-
rit ad rpedaculum , nulli non profuit luduofa
miferandi hominis caraftrophe :
loelix quem fMiunt diena fericula cautum.
Fervorfodalium in agris curandis,
Eftem dy (enteria excepit. Eredum eft Se-
P natus voluntate nofocomium ^ cura fer-
ventioribus commiiTa ut partito in pluresone-
re paftoris labor minueretur. Enituit in eo
munere fodalium fervor virorum ftudium le-
dos fternere, forbitinnculas deferrre , atgns
noduque adftare. f ocminaruni lo-
jjnterdia
cum
Societatis lefu eVaracfuaria
:utn everrere , exportare fordes , latices & re-
iquamiupelledilem expurgare , & alia id gc-j
IUS qu$ non minori fuo fol^tio quam admi-
‘acione fpedancium pr^eftabant.Ea mancipio-
um Virginis fodalitas , uti coepta eft applaufn
naximo ita in dies^ maxima capit incrementa.’
i^uotquot ineam adle6H c^teris(qii^ Deiparf
jratia eft ) acri funt ad virtutem incitamento.^
Sacramenta frequentant diligentilTime,diebuis
iabbathis quippe magn^ Matri dicatis, facro
olemnilitaniifquead unum omnes interfunt,’
[aocidieverb ferti Mariani globas conftanter
tfb vefperam volvunt quamvis diurno labore
Va£li redierint domum. Non ingrata fibi ac-
idere h^c pietatis officia Dei mater fepius
iftendic. teftimonium omni exceptione ma-
ius fubjicio.
Oeipara Virgo puellulam quin<fueunem
rofartum volverefolttam in ulnas ac*
I
cipitj ^ cum puerulo Iesv deamhi^
|:
latum defert,
i,
n Ororem habebat triennem, parentem ver5
|J i^ita: integerrima fodalem a quo «dem fa-
fram frequentare affiduead imaginem Virgi-
i-
i — R nis,^
jtjS ilttert amite, M.T>C.XXW.Vl.ir Vu2
lijs rofarium percurrere didicerant. Facile
fuerat Marianum amorem infpirare teneris
mentibus, quem ade6 copiose haufic e duabus
major , ut vel in templo continenter vel domi
Deiparte imaginem ad parietem fixam geni-
bus flexis veneraretur. & quamvis huftc mor
t,em ejus avia impatienter argueret nihil un-
,
quam remifit de conflantia. Dum federet ali-
quando prs foribus & Virginis fertum cum
Ibrore percurreret , adfuit regia fpecie matro-
na. Illi veflis fulgida nive candidior , in capi-
te aureum diadema , in finu puerulus bellulus.
Acceflit blande &minori fubridens Ne ti- :
mueris , inquit , ego mox fororem tuam redu-
xero. dixit & quinquennem in ulnas fuflulit.
Advertens triennis fororem ab ignota efferri,
domum confeflim regreffa matrem admonet»
Egreditur mater continuo , fed cum nec par-
vulam nec alium quempiam afpiceret, filiam
inclamat quaquaverfum refponfi nihil. Do-
:
mum interim revertitur parens , atque ubi in-
telltgit ablatam prolem, omnes oppidi domos
fingillatim , angiportus vicofque ad multam
noeflem cum uxore perluflrat. nihil ufpiam de
filia inauditum, felli 8c moerentes tedierant ,
cum cece fores ingreditur parvula gaudio ex-
ultans. hePere attoniti parentes; tum illa, 6
me, exclamat, ubinam fui 1 quam amoenus lo-
SodemU Te fu e ?df aquarii.
cps I quam fpedofa matrona qua? meambur
fatum circumtulit! qualis illifacievl quim
Fulgida: veftc;.! rofarium illi pendebat e rollo^
fedquam illuftre addic fe carmen ab ea edo-
1
fltam in catechilmo decantari folitum , quod
nihil hajfitans argute modulata tft , licd antJs
didiciflet nunquam. Iterabat identidem , ma-
trona illa longe ceteris abfimilis'eft , facies illj .
pulcherrima, veftes fole lucidiores, quam a-
nice mihi blandiebatur! quam formofuserat,'
]uam blandus quem una mecum geftabat in
Snu filiolus ! ndcio hercle cur me huc retule-
•ic
,
ftiaviffimurn erat eum tam amabili pueru-
d colludere. Quidquid modo afpicio foedum
rft pra? illis Sc oculis ingratum^ducite me qua-
‘ocy^s ad patre ut reni illi totam aperiam. vix
jjiis animulus fefe capiebat pra: gaudio ; nihil
Hi cum cibo , nihil cum fomno , repetebat a(^
[idue : ducite me, amabo , ad patrem ut ha?c
Hi omn^a exponam, hujufmodi coIJbquia in
lucem extra<ff aortam parentes ftupor,fiiiam iri-
|b!ens l^ritia dormire vetabant. Ergo primo
jnanead Patrem in templum delata, rem to-
latii diftindiltime expofuir. narrantem renta*^
idt Patet modis omnibus fi forte expifearetur
libfonum aliquid aut fomnio fimile. cortfticic
ipfa fibi fertiper dc appofite rcfponditad Gh-
|;ula. Dedudatandeni ad Virginis altare ubi
I
Kz filiutu
i5o Lkteu annun M.DC.XXXV.VL^ vilj
filium geftantis Deipara: fimulacrum afpexitjl
hsc ipfa eft , ait , qua me in linum fullulic lu-
fumque deportavit , nifi quod imagine illa
mult6 lucidior foret & pulchrior. Ob hac &
alia indicia non inane fomnium fed Deipara
beneficium creditum , quo innocentem fer>-
vulam ejufque parentum in le fiudia compen-
fiivit.
^Animarum igne crimina -purgan
tium interventu incendium in-
gens rejlinguitur,
Vit hoc prodigiu lingularis pietatis mcr-
F ces , qua Neophyti in defunftorum ani-
mos feruntur. Fortuitum cafe unius incediura
concitantibus ventis adeo exarfit ut domibus
p^ne omnibus , qu^ ftramineas funt , correp-
tis , oppidum totum abiturum in cineres cre-
deretur. fpes nulla in humanis fupererat cref-
eentibus in immenfum flammis. Itaque quse-
rWum rati ab immortalibus auxilium, defun-
ctorum fidelium folatio facrificiorum nove-
nam devovimus 6c ecce eodem quo editum
:
votum temporis momento pofuere venti , in-
cendium quantum quantum adnitence nemi-
jjg
Societatis lefu e Var aquaria^ l6i
ne lentefcit nulloque ultra illato damno re-
ftinguituir.
Solenne Chriftianis eft fexta quaque feria
flagris in terga fevire aliaque pietatisobire
exercitia , ut fpontaneis fuppliciis defunfto-^
rura tormenta leniantur. Is erat hujus Eccle-
fix flatus ,
fic novellx Chrifti plantationes
adolefcebant ; cum perlatis de Brafilorum ad-
ventu nuntiis exulare magis placuit quam ira-
maniffimi hoflis furorem operiri. Ergo reli-
domibus in Paranam tranlmigratum Iter
<flis .
longum juxta ac difficile Patrum Hieronymi
PorceI 8c Pafchalis Garci^ vigilantia foeliciter
pera(5lum. Exules ab Yabebirienfibus Chri-
ftianis perhumaniter accepti 8c rebus omnibus
ad vita necefTariis cumulati. Ea liorpitum hu-
rnanitas folique ubertas effecit, ut abjefto pa-
trite deliderio domicilium fixerint in Parana.
C A P V T XXVI.
KednBio Candelaria in Vruay.
Ra s s A N T E hic Ut alibi peftilentia
quinde^m aut etiam viginti funera
diebus fingulis elata. Indigente om-
nes fimul morbo tentati. hinc max-
imus fociorum labor in frequentifliraa po-
I
ist lltter^tannut M DC. XXV.VT.^r VTT.
pulo colonia, familias fexcentas , Chri-
ftianos ver6 ad quinque millia numerat, per
mefes omnino quinqne duravit ftrsges , etiam
diutius duratura niii ftitiflet turebris recens
adbfti patrocinium. !pfo D Sebaftlani Mar-
tyris die fefto vismorbi plan^ remific. Refla-
bant tamen a?gri complures quibus commo-
dius curandis nofocomium extruftum aegro-
rum ducentorum capax. Obiere Duces duo
primarii, inferioris nota? Taciquii quindecim,
€ p!ebe reliqui , omnes ( fl tres quatuorve er-
rones excipias) fidei prcfidib communiri. C5-
gregatio mancipiorum Virginis magna cele-
britate hic inftituta. In eam pauci ex optimis
adle fl:i qui ^aeramentorum frequentatione dc
fan6l:a vivendi confuerudine reliquis in exem’-
plum pr^Iucerent. Valuere ad augendum fer-
vorem miracula duo , aut certe miraculis non
abfimiles eventus.
'!b^eophytt ad fuperflitjones relapjt
a Deo puniuntur.
Q Voddam herb^ genus in remotis rupibus
co!Ie<fl:uri
gint.i,
abierant Chriftiani quinqua-
Frat non procul a via Axum enormcj
hominis figuram aliquatenus referens. Barba^
ris
Societatis lefu e ParaquarUi^
•
ris ana ciba , hoeeft , frons dasmonis
nuncupa
tur, huic faxco monftro offerunt Ethnici ah^-
nera iter profperum exoraturi. Idem a viginti
de quibus ante clam eseteris fadtudi. At caro
ftetit impietas. Omnes omnino aliis Intaftis
acer invafit morbus , plurcs fuftulit , Sc fii af-
fecit reliduos ut iter dierum viginti quatuor
ipfis menfibur a:gre admodum confecerint,
-
Funeftius eft quod fequitur.
Juvenisfaerum diefejio negUgens
tygride devoratur.
Ontineri domi non poterat inconftads
C animi Neophytus , tot-userac in venatio-
ne, rarus in templo etiam fefiivis diebus; Ni-
hil illata: aliquoties poena: obftabant qu6 mi-
nus alios ad idem audendum incitaret. fotSe
fefti pervigilio rufticatum abiit cum focio,qui
inclinata in verperam die ; heus tu , inquit, re-
vertamur in oppidum , cras audiendum eft fa-
crum. Irrific monentem procaciter, tum fo-
eius , fac quod libuerit , ego fane domum mc
refero. Progrefliiserat ad paffus non amplius
decem , cum tygridem pernici eurfu redla ad-
volantem confpieatur. Expavit ad bellua: fe-
jrocientisafpeftunt, at obi non ie peti advertit
R
4 oppi-
zltterx annut M. DC, xxxr.rr.f^»' vrr.
oppidum verfus recurrit periclitanti focio fun
petias petiturus. Concurritur illieo ab
arma
tis, Ccd in femiruta casa nil nifi fcede
laniat
hominis, reliquis reperta, quas inccemeterit
tumulandas moefti retulere. Iliorum veftigiii
bellua dum telis confoffa occubuerit
inftitit
Placuit exfuccam pellem oppleri fceno&ac
rei memoriam pofterorumque exemplum it
sedis atrio collocari.
Prscepsfuga pavorque incolarum del Ca
aro Candelaris excidium attulit, quippe per-
territis civibus teais fubjeas faces, &oppi
dum totum cum templi parte ( quod in paucii
elegans fuit)exuftum. Excepti a Paranenfi-
busdeltapuatoto trimeftri hofpitio com- <!(:
meatu commodatis ufi funt, dum fcilicet con-
firuais in Apageyo domibus novum oppi-
dum ereftum.Nunc procul ab armorum inju-
riis alta pace perfruuntur.
CAP.
,
Societatis lefu e faraquaria. ^6$
CAPVT XXV IL
l^duBioms ‘provincia Vmay.
KeduBio Conceptionis*
Chr iflianorumfervor.
K Ti fidei profeffione antiquior, ita
profedii in virtutibus illuftrior prae-
clariora ad fcribendum fuppeditat.
O nncs in majoris hebdomada feriis jejuniif-
que cardinalibus Eucharifticis epulis accum-
bunt , facroque tribunali frequentius le fir
ftunt. volupe eft audire confitetes. Errores qui
perfeAifiimorum Afeetarum oculos fugiant
fatentur cum lachry mis^graves e fBagitant poe-
nas & non raro lolas noxarum umbras addu»
eunt qu^ abfolutionem non requirant, profe-
ro nunc aliquor ceu eorum fandimoni^ teftes.
fexra quaque feria Chrifti patientis memo-
,riam abfque dolore renfibi!i recolere ; minus
frequentes pro vita fun€iis preces fundere , le-
ves contumelias , quamvis ab alio illatas , non
amoliri 5 inferentes non carpere ; aliaque ejuf-
modi fexcenta. Is eft profecfto Meophytorum
ardor, ut vel incicatiffimis religious ftimulo
j
25 ff thterii annux M. DCl yxxF. Vi. <ir Vih
im6 & rubori effe poflint. Nullam hic pravan
confuetudinem , vitium nullum deprehendas
una omnibus cura quotidianos in virtute pro
grelTus facere.
Cuidam repetenti idem in eonfeffione mul-
toties , mitte illud, ait judex , an nefcis id jam
fepius repetitum ? fcio , fubdit poenitens , ve-
rum utrum dimiffum fheri? nefcio. at fuerh
fane ; quidni ad majorem animi demillionen]
& placandum magis ac magis Deum repetere
,
juvet ? Quod ii tu animi mei reftor ‘omitten-
dum cenfes impofterum parebo lubens ut ju-
benti Deo.
ffcerit fodalts quidam con-‘
fejjionisfrequmtationem.
S adulta jam nofteconfeflionisergoad fo-
I cios venit; fuTpicatus principio Pater gra-
vioris nox^ confcientia |>remi confitentem au-
diit , at ubimox vix abiblvenda deprehendit;
quid eft , inquit , quamobrem tempore ram
importuno venias fi nihil praeterea eft quod
confitearis : rogatus, fub/ecit ille, a fodalium
fiormemine quamditi eflet quod peccata con-
fefljone nonexpiaffem refpddi dies efle quin-
decim , tum ille graviter me increpuit quod
«quo
Societdtif Tefu ^ P^TMUartJ. XSf
•quo diurius ab hoc Sacramento abftiruif-
em. cnimvtro , mi Pater , quanti pudoris fuic
le re tana gravi ab alio eooimoneri ?
atris in filti obitu a^uanimitas.
i
M
loris
Atri filiolum unicum bellum in pau-
cis mors rapuerat : cumque nullum do-
indicium proderet rogata a quapiam
qui fieri polTet ut filium tam Icitum tau que
elegantem non lugeret quando qux mattr non
effec ejus graviter lenfiiret mortem : refpondic
fcnfiffe fe quidem initio,at poftquam non tam
fibiquam humanae vita? periculis ereptom re-
putavit moerore in l^titiam verfo exultaffe.
Sodales paldm defici ambiunt,
M Afevblus nefeio quis Sodali magnum
crimen affinxerat, is autem impoftori
adeo non fuccenfuit ut potius hac Chrifli imi-
tandi opportunitate l^tus tacere omnino fta-
tuerit squo ,inquiebat, tanquam flagitiofus
I
defpiciar ab aliis , tibique , mi ielu , fiam fi-
1
miiior. at tacentis cauiara egit Deus eoque il-
luftriorem fecit quo latere cupiebat cbrcu-
I
j
rior. Multos praterea invenire efl: qui Parreqi
I
clam
!
I
littera annua M.DC, XXXV.VT.&VW
clamefflagiretut fefe palam carpat vcrbifquc
acriter caftiget. unico paflim angi folent Tcru.
pulo ne fcilicet plufculum vocanti ad fidenj
Deo refticerint vel debito cum animi dolore
peccata non fuerint confeffi aut etiam ne divi-
nis infpirationibus aures oecluferint. videat
Paternitas tua quantum ex tanto frudtu fola-
tium, quantam ex familiari eogrefTu cum adeo
puris fincerifque hominibus filii tui l^titianx
percipiant quantumque iidem ejufmodi ex-
emplis ad virtutum ftudium ftimulentur.
^arharum S .P.Jgnatluf per vifum
de cOfife^wm admonet^ac damo- |
nemfugat, j
j
Q Vibufdam vifionum fpeciem pr^feferen-
^bus certam omnin6 fide non habemus
ob ingenitam genti levitatem, quidni tamen
j
j
i
ut vero fimilia referamus quando Deus cum
fimplicibus agere & fermocinari gaudet. Bar- j
j
barus aliquis fepius areduftione magorum
fraudibus abduiius poftquam ferio animum
ad fidem adjecit Sacerdotem linteatum dextra j
librum proferentem (qualem pidores S.PJg- |
natium exprimere folent ) adefle fibidecum- j
benti confpexit , qui ciim blande monuiflet ut I
abfolu-
.. Md
SocletatislefueVaraquarl^^
)folutam exomologefim inftituererj ccce tibi
Drribilem moloffum flammas ore oculifque
3mentem;fed monftrum Sacerdos abegit^re-
2 ticifq;iterum iteriimque prioribus moniti»
^anuit. Egregia hominis virtus ac conflantia
n inane fuifle vifum vehementer fuadent.
Lius Ecdefi^ Sacramentis munitus quia
brevi, ut pucabatur,moriturus 5 ignotum
e facie hominem cubiculum ingredietem vi-
ferico pileus , orna-
it, illi in vertice e viridi
ns omnis Bpifeopum indicabat; hle ad ?grum
onverfus, nequaquam, ait, ex ifto morbo mo-
iere, ubi revalueris focios admone ar<Sam &
lifEcilem effe ad caelum viam , hortare tem-
plum diligenter frequentent nec non de divinis
ebus aflSdu^ colloquantur , faceflant porr6
)mnes illi de d^mone ejufque afleclis fermo-
ie$. Patri fub bxc advocato vifum refert Sc
lerepente flupentibus qui adftabant conva-
efeit. quod juffus fuerat fociis edixit ipfequc
nonentis mandata examuflim perfecit.
270 litterx anttux U. DC.XXXF. VI. & VW
CAPVT XXVIU.
^duSBo B. Virginis in Yapiyu <pua
d Kegtbus nuncupatur.
»
ras inter
Mnivm provinciae redudlionum e,
faeile eft d ifEcilliraa cum quod a cx
ieris longius abfit, tum quod Yar
& Char.ruas (ita gentes plane Barba
ras 8c immanes qux quia pifcacui ac venation
concinenter vacant a^gre admodum rcducun
tur. Familias trecentas numerat h^ee ftario,op
pormnifllma alioqui icerB num Aerem ver-
ius habentibus quippe quod antehac latrcci
,
niis ae c^dibus fylveftrium
infcftabatur.
Barbarorum manus Chrijliani mi
raculo evadunt.
Auci menles fune cum Chriftianoruoda*
P ginta ad errantes vaccas^ pasne jam feraj
profe<fti ab Yarrarum multitudine circumven-
ti fune praterquam arcubus Yarr^ fundis pu-
gnant quibus praeacutos filices ade6 fcitecoa*
corquenc ut certo iilu &
longo intervallo fco-
I
Societatis Tefu eVaraquarW %ji
|mm attingant fenfere Chriftiani ab hoc ar-
norutn genere quod longius quam tela fer-
ur, damnum fibi ingens Itaque mu-
inferri.
iua acclamatione animati fidenter in adver-
am aciem penetrant , cominus prsclium ca-
|>effentes ingetem edunt ftragem. Verum cuini
tbhofte circumcingi fe propius adverterent in
fperum afcenfu montem ac pa:nfc inacceflum
oncentocurfu fe recipiunt, non aufi hoftes
breiter ex alto refiftentes aperto marte aggre-
K luculentos in gyrum ignes accendunt ut fu-
no &
calore vincerentur 5 & viciflent haud
lubie ni fuis adfuiflet Deus : fiquidem repen-
inatempeftas ignes reftinguens viam fuga? a-
>eruit , dc nox ipfa fpatium opportunum de-
tit. plurimi hoftium eo confliilu casfi, l^fi
iirope innumeri , at Chriftianorum non plures
{uadraginra defiderati qui omnes antequam
nviam fe darent animum exomologefi pur-
gaverant.
!
Prelium proxime infecuta lues. Vniverfos
|>r<^cer duodennem virginem afflavit.& tantil-
a quidem incolumitas non fine miracuIo,cer-
non abfque precibus folebat enim puellula
ijuot diebus mane poftquam fe facrocrucis
igno munierat Deum precari fe ut a peftis c5-
agiofervaretimmunem. Adultorum ducen-
pOs triginta ofto fuftulit virus, puerulorum
oGt&
I
»7i lltteri amui M.DC XXXV.VI.(^ VlT,’
0^0 & fexagmta. Conjugati non plures du^
centis fuperfunt ; & quoniam magni interefl
ad aliarum incolumitatem ea redudiio P. Ia’
eobus Salazar agros late circumfevit ne quem
fort 8 penuria a communi vita deterreat.
JMiferationis divini^ injice exemplum
Vsrenti P, lacobo omnefne de familh
eonvaluiflent , refpondit Pater- familia:
unicum fupereffe jam peccata confelTum fed
qui votis Qtnnibus expeteret aur^ puriori ad-
fpirandse rus deferri, vetuit Pacer antequam
adiifTec ipfe, & adiit poftridie cumque ho-
minem propius abefle a morte haud obfcuri:
indiciis conjiceret rogat nihilne fit fuper quod
angat animdm. negat ille, itaque animatum
ad eventum quemlibet deferit. limen egreflui
motu quodam interiore adigi fe fentit ad ‘mo-
ribundi eonfeientiara diligentius excutien-
dam. nec rriora; domum regreditur agrum-
que per varias ambages eo deducit ut fateatur
fe a verno jejunio Sacerdotem non acceflifle
confeffionis gratia, multa autem fe ex illo gra-
viora fcelera perpetraffe. Igitur magna cum
dolentis animi fighifieacione totam confeien-
tiam aperit, fam Pater domo exierat eum la-
menta & ejulatus percipieris quid finjftri ac-
cjide-
SoQtetatis fefu e ?ar aquariam zji
[liderit rpgat , & seg?utn yiisc fun^ium cog-
lofcii;.
C A P V T XXIX-
KeduBioS. l^icolai Viratininga.
V 1 hanc incolant Neophyti egre-
gios adhuc fecere in virtutibus pro-
cfreflus.
S okmnis ad ^lacandutp> T?cum
fup^licatio.
IL T Ihilo minus hic quam alibi peftilentl4
laboratum, at morbos ejufmodi diyinse
ufticiasadminiiiros efle a Patre audierant*
^uare ad eum adeunt rogantque placando
siumini fupplieationem folenem indicat* Pia-
et confilium. dies dicitur, diem vis ingens
ppuU celebravit, pars maxima faces prstferc^
olus quadringenti praegrandes humeris
5, unicam pl ures fed ingentem geftabanc
le qui oppido imminet erigedam Lugu-
|iri muiicorum tono Pfalmus redeean-
atus, viri complures in terga flagellis fa»vien-
ps compita cmentabanc foeminis & parvulis
S lamenta^
274 littem amta M.DC. XXXV.VL(^ vn2
lamentabili voce mifericordiam identidem in-
geminantibus. hic fupplicationis ordo, ubi re-
ditum in templum dimifsa mulierum ac pue-
rorum turba acrius multo quam ant^ redinte-
grata flagellatio , donec a Facre flniendi Ag-
num datum
Et quamvis lues nihil de violentia remiferit
probavit evetus ab amantiflim i Patris cajleftis
manu hanc correptionem immiflam effe nihil
omnibus id temporis antiquius quam ut ne
quis falutis orbatus prsfidiis decederet.
procurat.
IlHcili admodum partu obftetricante ne*
LJ mine pepererac, nullus erat qui patrem
advocaret , nullus qui auxilio folaciove dolo-
res leniret, quid hic agat generofa mulier ? vi-
cit periculi metum falutis infantuli amor, ip-
famec ftatim a partu ad Patrem filiolum de-
fert Baptifmi gratia quo fimul ut expiatus eft
vivere defiit. Idem frequenter nonaGhriftia-
nis mod6 fed Bthnicis faeSitatum. Vtpri-
mum contagionis !periculum adierant conti-
nuo generali antead® vit^ inftituta confeffio-
ae in omnem /efe eventam comparabant er-
S§cktdtisTefueVaraquarla. l7f
rarorum veniam a Deo hominiburquepalatn
Ree fine iachrymis depofeentes. hk
quoque
mancipiorum fcdalitas erefta ^ atque ftabilira
non minore quam alibi animoriini bono, fub
annii<? 3 ^. exitum novum templum confecra-
tum ritu folenni. id ingentiChrifiianorum fre-’
quencia ob Chrifti ifthic in Euchariftia
kncis maieftarem ailidue celebratur. Templi
& facrarii fi regionis codirionem fpe<2:es ftru-
<Sura perelegans , quo: nec parum conducit ad
ingenerandam Barbaris fidei noftris exifticna-
tionem,
C A P V T XXX.
^duBio S, Maria Majoris.
Ertii.1 amoenaque in planitie ad
Vruayenfe littus ficaeft h^ec colonia,»
fed in primis c^lo falubri ubi etiam
pifeofi fontes & flumina, feraces goflipii triti-
cique campos circumfluunt, paicoa infiigljer
pinguia rivis frequentibus interfeita , ut
Ille quod ad vit^ commoda , rurifque delicias
faciat defideres. colonorum trecentos 6: qua^,
draginta abftulit lues , nullum abfque Sacra-
mentorum prasfidio vetula umica& infantulo
ejccpcis; atque illa quidem non aliam ob cau-
$ 2 X. fam
1
a7<? litters anna* U.DC.XXV.VI.& vn’.
fatn quam quod in oppidum deportari noluc-,»
rit , hic autem quia ante mortuus quam natus^l»
Ad lubilaeum^ S. Sede coneeflum nemo fuic
qui fe non fedulo comparavit , quod proin- v
de folemnitate ingenti, parique Fru^u cele** ;
bratum.
‘PneUafortitudo fro tuenda cajlimonia^
ximiam forma virginem verborum leno- |
E ciniis non femel ad flagicium juvenis in vi- 5
tarac, cumque fruftra ellenc verba blanditiis ^
vim addendam racus procul ab arbitris depre- ,
henfam aggreditur, verbis illa primum perditi r
furorem raulcere, tum monere caveret feri6
cantum in prsBrentem Deum fcclus admittere^ ^
fluxam eite quam qu^rebat voluptatem , poe- ^
nam voluptatis asternam ; at cum nihilo mi- >
nus infaniret , dc vim pararet , Dei hominum-
que opem denique inclamare: & ecce fu bito
cafuinterram attonito fimilis totifque con- r
tremifeens artibus leno corruit, fic virgini fpa-^^
tiuj^ad fugam datum. Ipfe vero infolenti c-f
vetitu perculfus e veftigio tremebundus advo-J|
lat ad Patrem , /celuique cum lachrymis de-/
ceftatus vitam deinde in melius commutavit. /
Alius puellas pudicitia variis artibus fruflra
^
eentaca ^ infpncem ad Patrem deferc canquana^
Societatis Jefu e Varaquaria. 277
Caclquii alicujus proftibulumrfed fraude mox
retefta meritis fuppliciis mul£latus eft.
Viget 6c hk Mariana fodalitas fi alibi uf-
piam. compendium hiftori^ fecero fi dicam
eos omnes qui fe Virgini Deiparae mancipa-
runt , non mod6 Chriftianis , fed etiam reli-
giofis dignam hominibus vitam traducere.
a multis pro miraculo fuit. Viderat par-
E vulus necdum rationis compos frequentes
in templo exequias , a quibusdomum rever-
fus in defundi modum corpufculum humi c5-
ponebac,pacremque fuiim rogabat ut morien-
di poteftacem fibi faceret, \^urpavit id/re-
quenter puerulus , donec pater repetitis toties
precibus commotus 5 fi te^ait^fili amantiffime,
evocare Deus voluerit , ego fane non inficior,
quippe qui illius nutum obfervare in omnibus
ac revereri ftudeam. morere , fili mi , morere
fi te Deus mori voluerit, hoc patris accepto
refponfo exurgit puer valens ae vegetus, atque
ubi fe morientis in morem in ledulo eompo-
fuit continuo emoritur,
i.
3 CAP.
278 lltteY£ annu£ M,DC.XXXV:Fh & VII,’
C A P V T XXXL
Kedu^fw S,Francij^ci ICavcrH in
Fohatiu.
Mno r^? 4 placidam huius Ecclefias
.
cranquillicatem turbareVenefici ten*-
tarunt Qui bic Chi*iftianos ementiri
degebant fathan^ difcipuH magum |piigrfeni
nomine Chenombe inde ufqueab ora mariri-
nia clam advocarunt qui fparfi? magiftri fui
,
2izanii5 e6 pf oceflit audacias :iit complures e
,
fuis ad necem P. Francifco Cefpedes inferen-
dam incitant. Et ver6 intuliffenr haud dubie,
nr^fi fe pater eorum machinationibus
fuga cri-
puifTer, Latendum fecundo fuit donec conve-
niflent Chrjfiiani qui audaciam armis repri-
merent. mprimum fenfere pacefaSa fua con-
filia adolefcentcm fcholafticum k quo fc pro-
ditos arbitrabantur clava immani percuffum
tantum non occiderunt, tu veriti ne brevi cum
If
cum Chenombe in montes profugere, alii dif-
iimulato fcelere in oppido remanfere. Ea fu-
gitivorum /actura ciim graviflima Patri acci-
difltt
^ e latebris profiliens cum fido romica-
tu
SocktatisIefueParaqudrta. ^
J*79
&fu»
rediuxt ,
tu Illos convenit jChriftianos
affecutus li-
giencem cum paucis Chenombe
gatum ad oppidum pertrahit. Captivorum
alii
Laurentanani jeduftionem
in itapuam alii
,
in
viverent
relegati ubi inter veteres Chriftianos
poft
abfque ullius periculo. Vnus paulo
me comparatus ad mortem diem ibi >
csteri poft fefquianni exilium ,
cum fpbnde-
Periculum^
rent meliora , in patriam remifli*
’
nonfuit ne ad ingenium redirent : nam brevi
poft reditum ad unum omnes variolar
um pe-
ftilens virus afflavit ne vel unica
aliorum fami-
adfuit Pater
lia contadla. Omnibus in morbo
& quo potuit auxilio cum animis tum corpo-
ribus fuccurrit* ^
.
Non plures viginti quatuor e fervennffimis
adietfti in recens Virginis
fodalitium , ut eo
pluris beneficium fiat quo paucioribus
conce-
ditur» Conciliati funtChrifto in
hac unaco-^
Ionia adulti ter mille quingenti ,
parvulijqua-
dringenti fupra mille , quorum trecenti esio
|am potiti agnum fine macula fequuntur quo-
cumque ierit. Neophytorum fervor nulli eft
inferior : reriim copia vix ulli fecunda.
$4 CAP.
xxxF.FT.&rri.
XXXII.
Nnvs agebarur 155^. cufti gravi dy-
fenteria , qu^ quingentos rite com-
paratos extioxit , redudlionis de A-
caragua incota; liberati mox in gravius malum
prolabantur, fub iniequencis exordium con-
tagiofis variolis adeo laboratum ut mille tre-
centi morbo fuccubuerinc , reliquis omnibus
periculose tentacis. Immenlus fuit labor Cfari-
ftophori Altamirani , cum folus unicus folan-
dfs aninfiandirque tot i^ris fapereflet. die Uno
vjginri tumulare, quorum animos c^Iopr®-
paraffet ufiratum illi fuit , donec Sc ipfc gravi
morbo rentaricGBpit. Neque tum a propofit^o
defticit. ftabat in afFe(£lo corpore ereftus ani-
mus quo gregi fuo fuccurrerec. Aliquoties de-
ieflis in opere caritatis viribus deportari do-
mum 3c fcrtiimortuum oportuit, fed DcO tan-
dem placuit inter graviflimos labores invi-
Sdtkmis lefu \ VmaquarlL i8l
P, Chfijlofhortis Altdf)iiran&
prodigiose fanatur.
Pfemet aeger ac languidus lue laborantes;
I fexaginta viatico, fexdecim unftione fupre*
mi uno die munierat ,
fepultura donaratvi-
ginri quatuor ^ undeviginti cibo refecerat , ve-
nam pluribus inciderat; cum ilfum puer ad
matris moribunda confeffionem excipiendam
advocat. Aura erat perquam difficilis, copio-
fis imbribusc^ium depluebat , tumultuaban-
tur immites venti , robufiiflimis vix ferenda
tempeftas. Pater nihil invaietodinem , nihil
rempeftatem moratuscontinuo inviam fedac
ne Icilicet ovicula: jafturam faciat. Ter inter
eundum elanguit^ ter furrexir , & quo potuit
modo perrepta n^s ad fcopum pertigit, ubi mo-
rientis confeflionem excepit ,animavit ad lu-
elam , ac deinde majori quam venerat labore
O
domum reverfas eft. bftupuit fodus ad juror
ut illum adeo languidum aedefedum viribus
Afpexit. At multo rragis cum exploratam vix
micare venam & quidem inaequali tenore pul-
fuque intermittere deprehendit. Ulum admo-
net videri fibi vix ad oTque mane fuperfutu-
tutn. adftipulatus eft ^ger monenti tanta erat
virium
i2z Littera annu^ M.DClxy:xv,Vr.& vif.
virium dtfedUo.Ergo in paupere lettlo fe com-
ponit mortem opericurus , nifi aliter c^litibti!
vifum. lacerem illic6 fomnus occupar,ad foli
©rmm placidi quiefcit & evigilans valemem f(
ae vegetum miratur , quin Sc ipfa qu^ ‘^efpen
eruperant peflis veftigia prorfus evanuerant
Nullum omnin6 illo excepto morbus non at
trivit? quoties tamen fublata in humeros pe-
fiifera cadavera ad fepulchrum propria ma
nu efFoffimi deportavit ? quoties die uno cem
renis Sacramenta impertiit ? innumeris aqoanr
ad potum 5 ligna ad focum, aliaqueidgenuj
cotnporravit. Dici non poteft quantam ea ca-
ritas iSdei noftr^exiftimationemapud Barba-
ros pepereric. Nunc demum , aiebant , exper-
ti ipfi didicimus longe aliam elTedn Chriftia-
nis atque in Ethnicis caritatem, Enimvero fi
inter hosquernpiam afflaverit lues, diffugiunt
contfnu6 parentes ipfi ,
patrem matremque
deftieuunt filii , maritos conjuges , ira ut fame
Enque potius quam morbo conrabefeant. Vo-
lupe fuit cernere quanta eum reverentia ani-
mique fenfu Sacramenta pr^fertim Ruchari-
fti^ fufeiperent moribundi, quorum beneficio
complures fubito valetudini reftiiuti.
Conatur
Societatis Jefu e VaraquariL 19}
Conatur damon in dejerationem
juvenem adigere^ JDeipara in
jem erigit*
LIum in fpeciem non malum re aurem vera
I peflimum lues fic affecit
,
ut ab ipfis morbi
iriiciis le propius abefleab interitu crederet.
Totus ergo febri Sc fceleru confciencil^ftuans
exurgit e itdtulo ut animum confeflione exo-
inerec. Familiaris qui adftabat eum fedare mo-
jliens
y
nunc, inquit, alta nox eft 8i pater(fic fo-
jcium pr^fidem colonia: vocitant ) a diurno la-
ibore quiefcit. Nolo ,
(ubdic a:ger , ut ipfe ad
me ego ad illum ibo. ‘venit hora noSis deci-
,
ma & fimul ac domum eft ingreffus , adfum,
,
inquit 5mi pater pereunti animo medelana
qn^Cturns , quam fi renuis, proiinus ad in-
feros devolvar. Veritus pater ne fmt<^ vis a;-
!
ftus illum mente emoviffet , qua:ftionibus va-
Iriis tempus excraherecoepir& hominem per-
itenrare, Saniflimi erat judicii 5 iterabatque
1 identidem interrumpente vocem fingultu, heii
’
me miferum ! obfecro te , mi Pater , infcelict
fuccurre I amabo ab irato Numine fcclerum
,
meorum veniam deprecare. Rogatus unde tam
I
fubita mutatio, refpondit, fibi in ftrato jacen-
ti
iS4 titterx annujiM.DC.XXXV,VL^vn2
ti horrendum adftitiffe fpeftrum , a quo hz
diftincfte audierat non eft quod indulgentiar
:
. fperes mortalium infeliciffi me, nihil tibi prc
derit|confefliOjferius eft iacfta eft alea, nimis e
normia funt qua? admififti fcelera. Propendci
in defperationem adfuit augufta fpecie matre
na , quiP compofito ad commiferationem vul
tu; fume animos, dixit, fili mi, fume animos
Deus meus 8c natus meus tibi noxas remitte
eas fi mod6 Sacerdoti rite fatearis. TumPa
ter ad fiduciam in Dei ejufque Matris clemen
tia collocandam excitatum confitentem au
diit , auditum in fipem valetudinis cum corpo
rfs tum animi erexit Sc exultantem dimifit
Nee vana fpes fuit, die infequenti corporii
animique aegritudo prorfus abfcefferat. IncM
mis ex illo medullis infixa erga Deiparam de-
votio inhxfit. Et quoniam ejus ipfe opem fen-
fi^ primum ipfius ftudium eft afflidlos omnes
,
excitare ad implorandum Virginis patroci-!
n5um quod quia prasftare nequeunt infantuli,
; |
eos ipfe in Acarium defert p«ne quotidie ubi'
Dei parentis imago prodigiis celeberrima co-i
litor. Illa eft quam fiidore maduiffe in annuis
praecedentibus retulimus,qua!que ab illo tem-
pore ob quotidiana miracula magis ac magis
celebrari pergitmullus a munificcntiflimaVir-|
gine vacuis manibus revertitur,Inullus viciffirn'
inter
SoeUtatU lefui Par aquaria
ter Neophytos qui illam fingulariter non
nec^ paucos admodum videas’ qui ad Jlliui
am coronam non percurraiK quotidie , om>
:s quamvis diurno labore fatigati fiatim ati>
je redeunt domum politis oneribus redfa ad
mplum indeque ad Virginis imaginem tur«
latim convolant.
Peftis qu£ partem incolarum mediam ad
lUle & o^ingentos abflulit, hoftem fugienti*
us non importuna accidit
:
quippe Sc domos
iquilinorum morte vacuefa^as & colledlam
leffem reperere,, magnaque a fuperffitibus
enevolenti^ accepti funt.
Hxc redu(ftio poflrema occurrit fluvium
ruay afeendentibus. Vicinos habet varios
thnieorum populos, qui quod foeiis & Chrj-
ianis utuntur familiariter & fenfim inefean-
irmunufculis , brevi latiflimam Euangelio
inuam apertum iri fperamus. 2d prsfagiens
tcodsmon omnes aditus obftruere nititur,
onftituit non procul Nc§u quempiam c dif-
iplina fua prxfligiatorem nobiliflimum qui
,
‘ibus patribus in Caaro trucidatis in hafee
lagas feceffit.
zSs T^tterjt annu^ M.BC. XXXV.VL&VH2
C A P V T xxxiir.
KeduSfiones ma^i fluminis Farana
Hptbm vifuntur adParan^ ripas, prc
v^incix cotius anciquifiim^, Fems a
,pfo miflionum exordio coept^ in
coluntur ab indigenis fluvii Paranenfis^eco
Iis. Reliquae a peregrinis , qui Brafilo Lulita
num hoftem fugientes Mc fixere fedem, O
Caaro dc Candelaria adium fuperius. Ali^ it
du^ Guayranos incolas habent , de quibu
curn nihil perfcriptum fuerit inde ufque ab an
no \S^u nunc interruptam toto feptennio nax
lationem breviter perfequemur.
T^duBio J.P. Jgnatii in Farana^
Ea five retn familiarem five
qu6 antiquior
fpe(£les eo inftrudlior eft
Convenx omnes optimi veftiti. Pars magn
fpiricaler]
boves aliquot alunt , quibus ad convehend
onera fubigendamque humum belle utuntux
Agri uberes in paucis,tritici copiam, leticula
piforum, goflipii, 6c alia id genus humam
vitS2 commoda fappedicant. Nihilo fleriliore
^nimorum fruilus qui ex frequenti Sacramen
Societatis Jefu e Paraquaria. ^87
:orum ufu , concionibus & aliis pietatis exer-
dtacionibus plena, ut aiunt, colliguntur tnanu«
^anti jiat Dei Matris fodalitas.
Vit li^c omnium prima , neque antiquita-
F eam quin tanto pafliin in pretio eft
te vilcfcit»
ut in admitti beneficii futnmi loco du-
cant, ejici ver6 fummi fupplicii. Et fane ea fuit
Dei parentis in dientes fuos liberalitas , ut vel
invitos ad cultum fuum pertrahere potuerit.
E coctu Mariano juvenis de feduda aliena co-
juge falso accufatus in carcerem primum con-
jedus eft, dein e fodaliiim albo expundus.
Poftremum adeo graviter tulit ut dedecoris
impatiens violentas manus fibi afferre decre-
veric. Et vero id tetitavit ftepius , fed manica
pedic^eque ferrea quibus ardle ftringebatur
obfticere. Acrius agitatus aliquando his animi
iinocibus fubiturn inaudic murmur & ergaftuli
fores veluti fi pandantur ftrepere : poft ftadm
|ignocum Societatis homine illuftri vultu con-
jfpexit
,
qui propius accedens ; Deus ce prote-
Igat, inquit, Deus ce falvet,fili mi. dixit & eva-
inuic.Exclamat juvenis perterritus ( coneur-
|runt vicini (ed occlufas fores comperiunt.
,
Ipft mox ex&uflis importunis furiis pacatoque
animo caufx cognitores petit quod adhuc re-
cufarac
a8S LkterA mnu u.i>c^xxxv.vi.& rir,
eufarat peninaeircr. probs^vit innocentiam
Ibacn , & peraAa generali confeiRone inorei
correxit cuoi fpiritali commodo lingulari.
Neunte anno trigefimo fexto tanta hic erat
I aquarum penuria ut fementes plane conta-
befcerent, licet|in adjacentibus late regioni-
bus copiose pluiflet. impendebat ^malorum
psen^ omnium maximum fteriiitas. Qui redu-
dlioaem regebat fqcius (acrOlanftum Corpo-
ris Dominici facrifieium promiflp fplemniin
Dei parentis honorem peragendum devovet.
Eliam orairedixiffes. quippe eo^em temporis
momento innube antea catlum tegi , glomera-
ri nubes , & uno poft quadrante adeb cppioli
imbres ruere , »t frugibut abundi fufFecerint.
3iiraculum ^ S,P-J^»atio patratum,
V Ariis claruit apud clientes (uos. Vnutn
inftar plurium lubjicio , cujus iple redu-
ctionis prsfes teftis oculatus extitic.
In grave animi deliquium qupd duas hor^ij
€*nuU inciderat mulier, nullum ioeavitj« in
Societatis Tefu e Par 4<juarU 2 ?^
iie!um:mortua(n lugebant dotneftici. Vocatus
adfuit Pater, aeque ubi vidit anima; aliquid u«
f
pereffe S, (gnatii tffigictn moritntis pexiori
idenovec. Mirum didu’ad primum confaftuin
egra oculot aperit , manu prehendit effigiem
& olcuIatur:dein eontinu6 cib^m petit, lanam
fetlTe exclamat, & erat.
Taceo prsgnantes ejuldem patrocinio pc’^
iculo ereptas , abfque numero funt , & nimist
migare illud fandi Parentis beneficium;
Chriftianorum caritas in adjuvandis mile**
is prolixam laudem & encomium meretur
ingulare : ne tamen a propofira brevitate de-
ledam , dixilTe fufficiat Paranenfem S. Jgna*
ii coloniam afflidorum afylum effe» adeS
lon indigenis tantum & profugis qoibuflibet,
erum etiam crebrb commeantibus opitulari
;eftiunt. Peregrinis pallim holpitium , ciba-
ia, commeatum & tegendis corporibus golfi-
lium liberaliter offerunt , nudofque nullo pa-
rite aut confanguinitatis refpedu indumentis
iftruunt a capite a;d calcem.
Nihilo mitior ad verius mitiffimam gentem’
uam ergacsteraspeftilenria fuit Caciqmoru
Hquot prims nota: interitus grav ter focios
ffecitjat mult6 graviffim^ muficoru pcritilli-
porum qua vocis qua fidium jadu*‘3, cum ab
brum arte
” rudiorum
’ ’
pietati multum accedat.
T’ T ,
CAP;
S$6 Litteu aunu* M. DC; XXJfr.W.d’ VH2
C A P V T XXXIV.
KeduBio ItafUaria in Tarana,
S V6duridres hi initio adfufcipiett*
dam iidem , to fe poft molliores ad
omnem virtutem pr^bticre.id amo-
ti quo in Oei parentem feruntur adleribimus
cujus beneficio adamantina pedtora inceres
commutata. Non fodalium mod6 , verfini
!
etiam ceterorum paffim fiudium , folemnci
magn? Matris ferias noxarum confcffione JEu
charifliscque participatione celebrare, Maria
fium quotidie fertum pervolvere , & id genu
exercitia frequentare. At quanto pietatis pre
tio? exempla aliquot in argumentum adduco
tAdmirahilis afnor cajlimoni^^
infodalihus,
V iri complures antei foeditatis ccenoim
tnerfi multoque impliciti pellicatu, rc
gati inter confitendum nullane prasteritorut
Icelerum fpecies recurrat} attonitis & pavent
bus fimiles quonam id padfo fiat , mi Pater
;
peipat£ mod6 fbdales fumus • Bx quo in i
^
SoclttAtUlefueVduqmrt^'.
fluscIIentelainconeefliaHis, faccisivcre Vcnc-
iris imporcuns cogitationes & foeda libidinis
irritamenta : nihil illorum animo fubit, nihif
modo nobis eum turpitudine^ quippe qui
prof fus alii jam fumus.
Muliebris fortitudo folo nomine inferior
eft 5 imd cnm c«cera fit par eo nomine fupe-)
, ,
rior. MultJB provocat» ad flagitium, im6&
mortis metu adaifl» animo plufquam virili fie
lenonem irritant. En caput, cn peplus, feri
fode, fcmtare ferro vifeera, mifellum hoc cor-
pus perde , dilania : melius ell abfque opere
incidere in manus vellras quam peccare ia
,
sonfpedlu Domini.
Alia interroganti proto foIaneelTet; mini-’
mefola , refpondit, Deus enim meus mecuni
ft , qui me eonfpicit 8c tuetur, urgenti nihilo-
minus importune j infcelix , fubdidir perdes
,
oleum 8c operam, difrumpar cici iis quam prai ‘5
ftntem Deum offendam.
Ali» lenoni rofaria objicientes:advcrte mP
fer, aiebant, me Dei parentis & cseli Reginas
mancipium effe. Ade6ne fine fronte fis ut hoe-
ee corpus toties Venerabilis Sacramenti atta-
flii confecratum profanare & inquinare non
perhorfefcas ?
X i Stadiui^
Litteu »nnu£ M,DC,XXXV.VI .& Flli
Studium mortificationis,
D eonfervandum pudicitia: nitorem va-
luere plurimam fpontane* corporis af-
flidationes. Viri ter quot hebdomadis qua-
dragellma; , ali4s fexta quaque fcria in templo
publice; foeminae privatos intra parietes flagris
in corpora defxviunt. Quin puellis ipfis tantus
ineft ardor ut rure revertentes abditos quae-
,
rant receflus , ubi procul ab arbitris fefe Ube-
rius diverberent.
Cura recitandi quotidie rofarii,
Q Vanta fit vel ex hoc uno exemplo colligi
poteft.
E fociis quifpiam a S.fidei urbe rediens curn
Indorum turba , notavit fodales quotidie a
eoena in angulum fecedere ut ferti Mariani
globulos de genibus una pervolverent. Cor-
porum defatigatio pia confuetudini nihil ob-
liabat , quamvis a prima luce in vefpcrum re-
rois incumbentes gravem veftoribus&farci-
nis navem adverfo flumine propellerent. For-
e-
tS aliquis inter preces fomno fuccubuerat.
dormienti fub mediam no£tem rediit in me-
moriam
Societatis lefu e Varaqi “nai
iaomm non perfolutum roiitn penHim. Ita-
que rufpenfo gradu fub arborem vicinam fe
transfert. Infequitur Pater & hominem repe-
tit poficishumi genibus erc<Siifque in ca;Ium
-inanibus rofarium percurrentem. Quid dicitis
adhiec Europsi fodales, qui accepta recr6a
Majoribus fide pietatem cum !adlefuxiftis?an
tanta Barbarorum pietas vobis ruborem non
incutit ? an non tacii^ negligentiam veftrani
redarguit ? prsciariora fubjicio.
, Sodales duo conjuges cafUtatis amore
d mutuo contaHu abjlinent.
Rant ambo praftanti forma &
E vegeto
corpore , ambo vix adolefcentiam egreffi.
Ipfo nuptiarum die fponfam juvenis interpel-
lat in hunc modum : Magnum me tenet fer-
vand® puritatis defiderium ; Angelica virtus
& Dcipar® matrique noftr® opti-
eft cafiitas
ma cariflimajfoed? & fluxa funt carnis volup^
tates. Si defiderio meo annueris , na tu Deo ,
Dei parenti , fuperifque omnibus rem gratif-
firoam feceris. Non tanthm annuit fiponla,
led collaudato viri confilio idem fibi in vo-
tis eflTe refpondit. Ergo utriufque voluntate
i corporum acta^u abftinere decretum ad
X3
5^4 annu^M.pc XXXV VL VI f.&
urque mprcern ^ qna duobus poft annis virutgr
eripuit* Viduam juvenculam Parer interrogat
nutn ad fecundas nuptias convolare iiolit(cum
enim prona fir inVenereni Indorum indoles
paflicn a fociis proponuntor dk fuadentur con-
nubta ) refpondic virgo nihil addubitans ab-
horrere fe a nuptiis, quando ha<5l;enus corporis
pudicitiam tanrS cum animi voluptate ferva-
rit : ftatum lixprnque e0^c virginitatis floreoi
caflefti Spotifo illibatum offerre, qrgenti am-
plius Si gratis fbrmasque pericula objicienti
iubdidit illa ; ea , mi liarer , fedet menti fen-
rentia^, id unicum eftdefiderium meum quod
fi nubere jufferis , ur potes , animi mei
moderator & arbiter , parebo, verum te etiana
^tque etiam rogo Sr ob^eftor ut ferio rem tan-
ti momenti Deo commandes efufque volun-
tatem inter precandam quanta poteris folUci-
tudine exquiras Quis in ea secate inter rudes
^ Barbaras gentes cantam conftantiam , tan^
heroicum facinus ^ tam fingularem cum virtu-
te fundSam prudcnifam f^on admirerur ? mircff
ego minus juvenes in fornace Babylonica il-
lacfos & inraftum a leonibus Dani^em
propendent in libidinem Barbarb
a(llia4
'siehMklefuiPaiaqudrW 2;p|
^liud pudiicaflimon^a argumen*
re.
ltne fuperipriinuftrmsle^^pri ftatuen<lugi
S relinquo;
Pueli* quinque peradil exomologefi nou
prqcul 4 tribunali expcdtarunt dum receflif-
fent cq;teri ; tum fimul ad Patrem amabo, mi
:
Pater, quid agendum cenfes, ut nos Oco Dei-
que Matri gratiflimas pr®l|emu$ ? diu nos urit
puripacis Oep confecrand® defiderium > tu , fi
iubet modum ediffere. Hc4c humi cubationes -y
perpetuas , quotidianas flagellationes & jeju-
pia, atque his duriora luaferis ,ad atpufliro,
dum vita ruppeeet,exequeraur omnia, paucif
animatas ad virtutem tentavit Pater dimitte-
re , at ili*
,
ne putes haee a nobis tumultuari^
dici; jam dudum familiares funtejulmodi cor-
poris af?li<5ationes atque ufu ipfo faciles , af*
perior^ fi fiiafcris , fient itidem aniore Ipon^
fuavia.
T 4 S.Pat^
tkteuanmxM.DC.XXXV.VT.&rir^i
S. P. Jgnatim partumntihuf
jubvenitt,
“V *T Efcio qiio demiinn inforrumo fieret 6t
omnes eniterentur infoeliciter vir
ulla abfque fuo foetufque periculo peribant
omnes fere parvuli; ac
,
proh dolor ! non
pauci priufquam falutaies bibiffcnc aquas.
/It poftquam communi praegnantium voto
patronus adleiius S P Ignatios nulla omnind
infoeliciter peperit. Nec immemores fuere be-
neficii. Ex illo fosmin^ omnes feftivum patro-
ni diem lacrorum myfteriorura ufu concele-
jbrant & fingulariprorfus amore in beneficum
fuum feruntur.
Partus diiBcuIras mulierem adduxerat in
fupremum difcrimen accurrit conjux ad fq-
;
cios moeftiflimus, ratus iconis facr^e remedium
adcfle tempori non poffe. Addit fe comitem
Parer & ajgram fupremos trahentem anhelitui
rcpeiit. Aperuit ad illius vocem oculos , aC’
ceptaque magno animi fenfu Divi imagine ^
ah, inquit, patronorum optime , fuccurrc
pereunti I verba vix protulerat cum infantU’
Ium foeliciter effudit^ cui ex parentis utriufque
|rpto Ignacii not^en inditum. Vivit etiamnum
SaCfetHtulefife'^araciUMtS^ 197
jncofumiscum marre filiolus Hujus redu&io-
nis convena macurucre c^lo eo potiflimuai
ardore caritatis qua ab hofle profugos fufce-
pcre. Nullus inter innumeros mortem obiit
tion ^qni(Gmo animo , fed omnes eaprotfus
qui Chriftianos decet generefitate*
C A P V T XXX v;
lum qu^ rrigt fimo quinto contigere delibabo
quippe cum lupradidlls affinia.
Recurrentibus anno^toro Dominicis pars
civium magna ad poenitentia tribunal & epu-
las facras accedunt Omnes erga Venerabile
Sacramentum afficiuntur tenerrimi hinc an«
tequam mane rus abeant facro Miffa? facrifi-
,
cio quot diebus non incereffe grande piacu*
Jum. pr^ter ha?c pietatis exercitia funt & alia
Virginis Deiparae fodalibus comunia. Rudio-
res fidei myfteriis erudire, liberalitate profusi
fubvenire egentibus , folari ^grotos quotidia-
na funt. S^vientc vcr6 ptftilentia , veluti den-
jl node fidera ^ illufiriusfplcnduere^^
prsieh*
»©8 litterx annua Mi1>cr.xxw’,Vl”S’Vlt’!
prsfentiflimutn mortis difcfimen nihil morat][
pefte laborantibus adftare eontinencer, edulia
fubtniniftrare , ftcrnere leAqs , animare mo^
rientes ^ mortuos condere fodalium erant de-
licia:. At caritas qu^ exules Guayrani excepti
univerfis communis fuit, illis aemulatione vcr^
Chriftiana oblata certatim te<fta,veftes, anno-
na ; fic ut illi/uo fe foelices exilio diflirarenr*
Neq; fe Deus liberalitate vinci paffus eft, om-
nibus cum foenore duplicato repeufis, rebus ad
bumanam vitam neceiTariis adhuc abudatutn.
C A P V T XXXVI.
tones D Vir^nis "Lauretetna^
S, Ignatii in Guayra. '
Trivsqve hiftoriam eventuum affi? |
nitate conjunctam unica narrationp I
compleCtar, Eas in annalibus ante- j
is hoftem fugientes ad novas Yabe- i
birii (edes comitati (limus. Exilio nihil per-
!
fcriptum, nondum perlatis commentariis.qusB j
nunc referemus in compendium ad u(que an-
num trigefimum fcptimum fupplemento c;
runc.
Statuf
societ Mis Tefu l Zfijf
StatM utriuf^ue reduBlonis ante
kojiium advmtum*
Ntcr ttedecim nobiliflimas Guayra? coTo-
I Ilias, h^uci anuqufflimajitaflorennffimas.
Templa habebant totius Paraquaris elegan-
tiffiroa , fiveIndorum fine Hifpanorum oppi-
da fpcftcs. In utroque pronaum triplex cum.
cotidem altaribus infigni pidiura confipicuisJ
Columna: ordine duplici cum bafibus fuis,
capitellis periftiliis , c^renfque ornamentii
,
affabre fa(5lis mofern fuftincrt pone operi*
c/ufdem tribunalia , fiiis quodque locis col-j
locata, totum opus quantum quantum , cc*
drinum. utrobique luftralis pifcina , facrCi^
rium, fcamna,&c}uffi5odi fupellex, omnia
fndufiria & arte tingulari concinnata. Oppida
sn quadrum extruda.plate^ omnes re£la: & ae-
quales, domus cotinentes neeelegantes minuif
quam commod^e.fu^ fiogulis cortes,in quibus
gallin^, anferes, aiiique volncrum domefti-
carum greges alebantur. Agri granorum om-
tiisgcneris Sc goflipii feraces in paucis ; unde
sion tantum pannorum commercia agitabant
sncolsc, verum etiam peregrinorum omniunx
§ui Indigenarum qua £urop«orum nuditati
”
‘goo Littera annu£ M,DC, XXXV.VL& VlK
liberaliffime prorpiaebant. Cernebantur in
raoncibus ovium & caprarum greges , mulo-
rum Sc boum armenta in pafcuis uberibus quas
pifcofi amnes 8c rivuli incerfecant.
Hisaliifque humana vica? commodis foeli-
ces erant incola , at multo fane foelicioresco
ftudio quo in omnem virrutem alacriter in-
cumbebant. Inde ufque ab anno if»o9- quo
tempore colonia fundata , fecere Chriftiani
magna in dies incrementa, at longe majo-
ra fub annum i5?i. cumftabilita re domeftn
€a,liberiiis animi negotia procurare datum.
Tanti certe exilio fadi funt progreflTus ut In-
dis& Europ^is proponi poffent in exemplum,
pr^fertim cum hos 8c illos moribus , verbis ac
praeceptionibus frequenter ad pietatem infor-
marent.
Jmmanitas Incolarum S. 'Pauli.
H Os rei Chriftiana: progreflus Brafilorura
f(jva crudelitas abrupit. Illi contra gen-
tium jus cum exercitu penetrantes in provin-
ciam ferro & flammis vaftarunt omnia , ipfos
luropsorum pagos defolarunt incolis in fu-
gam aut in fervitutem abadis. Non ejufdem
fidei quam profitentur fanditas non regii
,
nominis reverentia a popularium fuorum
fan-
SocietatisJefueParaquaflL joi>
guine & injuriis continuere. Aufi funt Villari-
cam urbem ir> qua tunc Epilcopus aperto mar-
te tentare > fed eum magna clade Sc ignominia
repulfi fefe ia vicinos agros efFud^re.Eo veluti
furoris torrente undecim florentiffima redu-
ftiones fociorum curaj commiffas funditus e-
verfar. Nonie^ui, non astati, non locis auc
perfonis factis parcitumi Vbique eruor , ubi-
que casdes , & inaudita fcelera quas vel imma-
niffimi horreant antropohagi. qu« crudelita-
tis veftigia fatis fuperque oftendunt feram il-
lam gentem cum Dei B egumque contempta
immanicateoi & impietatem a teneris haufiffe.
Certe auchoris candidi litteris comprobatum
in S, Pauli civitate verius immanitatis arce tres
fupra o 61:oginfa Hifpanos , Indos innumeros
fervituci refervatos feritate plufquam Barbara
trucidatos. Hos pro bombardarum fcopo co-
ftituunt , illos velut animi causa & ad explo-
randam acinacis aciem difccrpunt , vivos alios
igne , alios undis prasfqcant. Quid mirum fi
illorum terror Indos fedes mutare compellat
relidis domibus ac fortunis ? ne fcilicet fuam
& liberorum vitam, conjugumque pudicitiam
hominum perditiffimorum furori ac libidini
exponant*
I
I
Vtriuf-
|
lUterii mu M.DC. xxxr.VT.'& Vlll
P^triufqm redutiionk conveni
in Yakbmum migrant i,
/A D pritiium feoftilis ad<rehtuJ ruilioreia
Jt. qaifque fu4tti fibi fuifque canoani fabri-
earat io omnem cvcnnim ex P, Francifei Va(-
^uezanteeefforis mdeotifilio^ quiquxinS.
Xaverii gefta fuerant prsfens fpe(5larat. ubi
nuntiatum eft appropinquare hoftcm , quod
defenfionem deiperarent , infticere apud fo*
eios , ut fe eum liberis & uxoribus recipere it|
tutum permitterent. A’uxere timorem litteras
4 civitate, quam Regiam vocant, quibus pro-
pius abeflefioftem rturttiabatur. Ergo decreta
eonfeftim profeilione incolae Ortines ad duo-
decim millia in feptingentas canoas & ballat
impoliti cum commeatu , fuam foeii ingrefli
eum fupelledile facra, imaginibus & domefti-
eo apparatu. Quis ad tam trifte fpeiflacuium
iaehrymas teneat ? Infontes ad vincula ad ea-
dem queri , patriis fedibus expelli, adebflo-
j-encem lesvChrifti vineam ab iis convelli qui
iHSvChrifti legibus gloriantur, fedChriftum
|am ant^ exuifle oportuit qui humanitatem
exuerant. Rebus omnibus ad iter comparati*
^beundi fignum depoAremum vile cum la-;
chrymif
SockmUtefuel^aYdquanL j6|
ibi-y mis patria datum.Navigari coeptfi fecun-
do Parapafie qui in Paranam devolvicur. n6«
fuit pr^propera fuga quippe cercio poft pro-
:
fedlionem die defercarti ftationcm occupavit
hoftis» Agnovere exules haud dubiam Nu-
minis pr6videntiam & exukarunt pr^ gaudio
ubi fe ade6 oppoi^tun^ ereptos periculo con-
fpexere. Mox tamen temperata eft mifero-
rum laetitia triftibus & inexpcftatis nuntiis,
Regiie civitatis in ©uayra convenas cremio
ad anguftias fluminis propugnaculo tranfi-
cum incerdudere moliebantur. Mens erat ex-’
Ules per vim infuburbana abdudos fervituti
fubjicere.Horruere primum focii ad ejufmoda
nuntios : cumque vix adduci poflent ut crede-
rent , Antonius Ruyz ad propugnaculi pr«-
fldiarios adire conftituit, vel uc deterreret a
confilio, vel rem planius exploraret. Fruflra
fuere Patris monitiones excoecaris avaritia a-
nimis ; adeo nihil profecit ut potius inten-
tato ferro necem minarentur fi ad fuos redi-
tum tencaret. Evafit tamen ,
& cl4m rever-
fus ad focios non inanem fuiffe proditionis
metum admonuit^ Conflernati funr princi-
pio Indij mox tamen timore in defperationenti
yerfo uno ore exclamarunt omnes certum eflc
iter quoquo modo pcrfequi.fi vim parent Hif-
pani fe prq libertate pugnaturos ad mortem
|©4 titters Amtu M.DC.XXr,PT.c^ VUl
Itaque dii-eiflis ip certainen naribus , elaffis ad
propugnaculi radices fidenter admota 3t fu-
turi praiii Ipecies fa£ia. Viris omnibus qui
voce q id nutu lefe cohortantibus jam jam op-
puguanda valla videbantur. Tenuit Hifpanos
audacia, quare collatis paulifper capitibus
tranficum per.uittere vifum. Vbiad prjBcipi-
tium Guayranum pervenit claffis, pedibus per
montis ardua ituri leucarum viginti itinere,
navibus exfcendunt. canos prius trecents a-
quis permifls , ut fi forte evafiiTent aliqus in-
Kgrs a prolaplu ,
navigationi qus lupererat
utiles forent, inutile fuit confilium: nam tanto
impetu per rupes & rupium afpetas Ipecus a-
qusprscipirant ut ftatim in frufia dsflilircnt.
Diebus omninb quinque dcfcenrum fjresfue-^
rat ad montis radices qua
fluvius navigabilis
«ft naves reperiendas , fcd
Paranenfes focii ad
provincis congregationem profeci cum va-
rio indigenaru m co micatu fere
omnes avexe-
rant. Adfuere fub hsc Petrus de Elpinofa &
«steri e Guayra Patres cum reiiquiis colonis
Angelorum in Tayoba. Dici non poceft quan-
tus fuerit fociorum dolor, cum
florenti flimaixi
Ecclefiam excifam penitus a (pexere. Deficien-
navigiis
te paulatim commeatu derpcratilque
pars magna per montes diflipati. Alii fubigere
raptim
’ ^
tertam fparaendo Icmini, aliicanoas
moliri
SocUtdtis lefueTardqHarVl fof
tneliri coeperunt, fcd deficientibus crafliori»
bus arborum truncis naultorum labor inutilis
fuit. Non pauci fuperato iterum monte iter
relegentes in hofiium manus incurrere. Ab>
fumptis ad extremum cibariis morbi omne ge*
nus incubuere : Quibus ut fe eriperent mald
eompa<f);is truncorum vel arundinum tabulis
vitam credentes nonnulli in pratfentius difcri-
men fe con/ccere. Hujufmodi crates aliquot
in omnium oculis fluxibus haufix,abfque ve>
tuorum quidem damno non abfque prodigio.
I
tJ^ater mm filiis natifragio erigitur
opt Virginis*
Vit inter naufi’agos mulier gemellos par<3
F vulos in ulrisgeftas; quacciim caram pro-
lem non dimitteret lerael ac iterum vorticibus
jabrepta{>erii(re credebatur: fed cum aliquo-
ities emergeret tandem peritifiimorum urina-
,
Itorum ope longo intervallo fub undis retraria
|per crines incolumis evafit. Erepti periculo
ipufiones blande continu6 fubrifere, velutifi
inihil incommodi paffi FuilTent. Prodigium
Virgini adferiptum cujus patrocinio pcricli-
clantem cum prole matrem focU commenda7
s
,
litteu annua M, DC. -XXKV.VTi&vn:
^
-h Afirrfton p>er2Bqu^ foeIidteT ieflic.^
tulr ejuftttodi rate frdgili quinque fupra vigin-i
ci,i^qiMrbus pueriiund<cim ^ invalidiores ali-
qci6c fllnftibus involuti, reliqui natando
cv$fo»euqiiantumvis^^ tt agna caritas focioruni
qui in vicinis agebant reduftidnibus multitu-
^arpweffe non potiiir. fex aut ofto boves ab
Hs fubmiffi caedebantur in dies 5 fed^quid hi
ihcer cantosfvix ad producendum languorem^
neduti^ad tolerandam vitam fat erant. Ade6
fames itivaluic ut nec a venenatiis ferpentibus
nec obduratis boum pellibus, aut frasnis equo-
rum^^aqtii maceratis abftineretar, Acceflif poe-
ne gravius malum peftilentia , qua fupra mille
Sc quingentos abfumpti 5 nec abfque Numine
fadlum , ut nemo unus Ecclefi^ prapfidiis noii
pia^mcmitus. iEqui^- prodigibPutrfeft nbllos in
tamis rerum anguftiis auditds queftus ; quin
ona omnium vox fuir miferias inter maxima
1
Deirbbneficia reponendas , cim il!^ gradus
fim ad beatitudinem , Sc long^ melius fuerit in
exilio moti eum fpefoelicitatis aeternas quam
,
}ncer^ho(i:ium ludibria captivos vivere, ac fub-
Inde more pecudum proculab omni tath ani-
mi quam corporis fubfidio interite*
Chriftia*
^
SocUutuJefueVaraquarU’. ‘vli
Chripianos exules fame laborantei
Deus e faftit.
M Ovcric Dei clementiam invjila io a4-*
verfis conftancia
I
Sc ad revocanda anti^
qua retro prodigia exciraric.Rcdaai erant ex-
Ules ad excremara famem, exhauftas ar^^enys
omnes circum redudliones , bpves conftimpti
ad duodecim fer^ millia, longo intervallp ab-
erat mc&is nulla fpes pfbducend^ ultra vk,«
,
fijpererat cum ecce ingens herbarum cppi^
j
in flumine lubito enafcitur antea nunquarri
,
nec. deinceps in.YbabenQ vifa. Illa m iodig^n^
Tgaii appeltant’:Cibus efl: afibllis & fapcMris
timi. Atqaeqiib maniftftius fieret
ficium poft colleftam fub Ibiis ortum fingulis
familiis portionem , nihil omnino fupererat;
f^quenti ver6mane ade6 copiose recreverac
abundaret omnibus, quotidianum pro,di-
iit
gmm ad ufquc adultam ^ftatem nec diutiua
perduravit fiquidem ftatim arque maturuic
copiplameflis, defiic, pofth^^
’
quippe inutilis futura.
Praecipuus foeiorum labor fub hjecadverft
tempora in alendis orbatis parentum ope pue-
Icj^lis
,
pafccndifqiic pecoribus. Neque enim i
:
}o8 titter£/imttitU.iyC.XXXV.Vl.&VIU
bubulci vel etiam lanionis olficio abhorrebanc
omnibus omnia fa^i ut omnes Chrifto lucri>
facerent.
Triplices illecebra: ad commorandum in
Ybabcrioexulcs allexere, foli foecunditasca;<^
lique dementia, fecuriras ab hofte , &aceo«
larum humanitas, dum hsc feribo in omnium
rerum affluentia verfantur. flngulis domi par
boum ad aratra , in menfas pecorum greges
equi in palcuis propagantur inllgniier. Quae
& alia id genus com.iioda faciunt ut inter Dei
beneficia numerent ezulare a patria , quippe
valde opportuni hoflium immaniffimorum
injuriis.
a Barharti fro *Peo hahitM
Chrijlo conciliatur ^foelicij^m^
morte defungitur,
N Omen illi Caquarari informe corpus 9c
,
foeda facies , ingenium optimum ; caput
ingens nulla colli diftinftione humeris adha;-
rebat , manuum pedumque digiti ertrorfum.
,.4iftorti, erus utrumque exile admodum, vires
vix ull?. Marus eft in provincia quamNuatingi
appellant , ubi montis in vertice habitans vix
fui copiam faciebat , nimirum nc fada eorpo-
'Soctetatis'!efu}'P 4 raqu.trtai ii>9
Hs (peeies conteqsptui foret. CoHuebant Eth’
Ilici undequaque eum muneribus, vel oracula
ex ejus ore, vel corporum fapitatem agrorum*
ve ubertatem exoraturi. Gravis erat ^ mole*
fta lociis harc fidei remora ubi prarlertim fama
vulgavit agitari ab Ethnicis de templo mon*
firo huic erigendo. Ergo legatos eum muneri-
bus ad magum mittunt in oppidum invitatu*
ros ad patres , quippe qui magna ejus eonfor-
cii cupiditate tenerentur. Ltetus ipfe honoris
ceftificatione gratiflimum fibiaecidiffe relpp-
dit humanitatis officium. Nec mora legatos
fequitur 8c infigni comitatu ad redu^ionem
venit. Admirati fpnt fociiEarbarorumcoeei-
tatem , qui a tam infprmi monftto fibi illudi
paterentur. Acceptus perquam benevole &
immanitate muneribulque devin^us redire
permiffuseft. Appetente folemnitate percele-
bri , ad quam Indorum magna multitudo pe-
regre confluebat , nunquam magis opportuni
hoc fuperftitionis monftrum atteri poffe judi-
catum a fociis. Igitur miffis iterum legatis qui
ad feftivitatem fu4 prsfentia celebrandam
hortarentur , facile alledlus eft honoris fpecie.
Atque uc hominem authoritate dejedium ridi-
culum| plebi redderent; fuafere Patres ut fibi
velari oculos, & pellem eoioribus variis depin»
|i pateretur > Quod fi ita perfonatus i pueri,
VI fchola.
,
^\6 iAtt^^$ anm£ M.T>r:rxxvru(^ m: ^
fcholaftici^ circurncurfancibus aliquam appr^-
hendiifet egregio donandum prsemio fpopon-
dere. nbh abnuit fraudis ignarus. Itaque ad
fpt dieidum coneurritur. ftabat in ccrona lar-
vatus egi^cgie ad ludibrium , pueri non rudes
rei bene gerenda , palmarum i£libus , caehin»
iTiis fartalmaris ineptum ad curfum homi-
nem prxclarum fcilicet Deum
, ,
ludificaban-
tur.HinceflF ifus rpe^tanrium rbus Sc magnum
aurhoritatis , quam apud Ibos obtinuerat , de-
trimenturn. Donatus eft tamen pr^mio dic &
infequenti domiciliim , veftes , vi£lulque ob-
lata a fociis quippe qui ejus familiaritatem
ambirent. Cum lubenter acquieviffet ad ttrw
pus in noft rorum contubernium ad miffus eft
& fenfim fidei veritatem haufic. Atque uc erat
acri ingenio agnovit brevi vefaniam qua im-
plicitus vixerat ,
artes magicas ultro Sc palam
abjuravit , Bapti/inum ardenter expetiic , at«e
^ueexinfigni pr^eftig^atore inexirnium divi-
na legis praeconem evafir. Certe tant^ valebat
dicendi facultate ut ^arres ipfos in admiratio-
nem , Barbatos veto raperer quo vellet Con-
fultus ab Ethnicis de arte priftina Sc eventi-
bus fururis , eo^ acriter excitare folitus fuit ad
amplecft-ndam fidem Non is fum modo, aie-
:
bat qui fui daemonis olim mancipium cum
,
:
effem & difcipulus, malis magiftri mei artibus
^
’
» vobis
,
S,0chtatu
, 4,§c
fobJs inijdcbain , & pr*ftigii& ceu .itlec^bf
veftra captabam mune^ ; a'f, nunc Dei
mi & exU terrzque Conditoris Elius ef|edm
«ertum iter ad cslum & beatam ima)ort,alita-
jtew oftend^ro;j cavebo iopofterum.& .fe* j6.ca!“
vebo ne ad inianiam redeam. Duobus annis ^
fufeepto baptifmate. correptus morbo , quem
pr2ragiebat;poftrernum, ad nos deferri yoluii^
ut vitam hauf mortalem apud illos relinque;-
ireefecurius , a quibus imhiortalis femina fu,ij-
eeperat. Pri na illius curaconfeflionc generali
aliquoties iterata animo profpicere &..ar,jmis
cotbmuniiri j qUibus hoEilia tela repelleret.
Quotquot yenritabant invifendi gratia eos ,
cum frmftu hortabatur ad vitam Chriftiand
traducendam.Noile qus Cuprema exrjtit^wm
inftare mortem pr^fentiret j advocato e. foc i«
alicui nihil , iriquit , jni Pater , nihil pfiprbjp
animum meum excruciat ; laetitia gefUo quci^
artes cacodemopis exeeratus. vixeripi Chrjf
iftianus & moriar, Iterum atque iterum d^mo^
nem deteftor Iesvm Chriftum verum Depm
,
ac hominem agnofeo , revereor , & ex animo
diligo. Quod mihi exciderat rem alienam »e-
Ettuo. Tum e finu thecam deponens ,. iu^,ua
prster reculas facras xtis fruftulum erat acus
I & aeicula ; accipe , ait, mi Pater, hanc thepam
q,uamreperi nuperrime, tnea
V4 domi-
I
,
§ii lttteuafmu/iM^DC’.XX[^.Vl’.d’^tTl
^
donamo reddito , ne quidem ieeleris umbraiii
in me fupereflTe velim , ciini ut Dei filium ad-
decet , ^ vita migrare percupiam. Vix loqui
defierat ciim luifiari cura morte eospit & pau-
!6 poft vultu gaudium prasferens placidilfitu^
expiravit.Quis fociorum fa;titiam explicet ubi
fcelcrum olim infignem architeibum dccaco-
daemonis nobilem difcipulum viderunt tam
foeliei morte defungi , erebi faucihits eripi
^
fuperis inferi ?
^ova Veipa^a fodalitas magm
eum fruSftt erigitur,
Q Vo nimirum Virginis liberaUtate farcire-
tur quidquid per belli tumultus
incommoda de fervore deeefTerat. Nec Pa-
& famis
trem fpes fefellit, tanta mox feCuta morura
mutatio tum cohortationibus tum exemplis
fodalium ut innumeri fodalitatem votis ora*
cibus expeterent. Credi vix poteft quantS vi<*
tx integritate qu^m placidis effent moribus
Deipara; clientes- ubi (e dabat oceafio dema*
gna; Matris excellentia differendi , toti in lau«
des rapiebantur fuavifiimis illam nomii^bus
Matris, Domina;, AdvocatrieiSjPatron* com-
pellantes. Quotidianum non adultis mod&j
venini
SocletatUlefuiVdraquanay fii
^rum etiam infantulis rofarii penfum in tem-
plo fub no6icm perfohrerc , licet oppido lafli
rediiflentdomum .Quid igitur mirum fi tantis
beneficiis a Oti matre cumulati fint ^use fe
vinci liberalitate non patitur f
Vetula diu cum morte luBata placidh
moriturjlatim d Baptifmoquem
fifcepiffe credebatur,
Rat h^c vitx integritate confpicua 5 jam-
E que mors in horas expeftabatur, mcnfetn
totum agone lethaliin mortem decertavit ftu-
pentibus quotquot ad argram invifebant,- &
ipfa Patrem fiepiusadvocarat qui excuffis di-
ligenter confcienti^ ipfius receffibus nihil grt-
ve nedum lethiferum deprehendit, fcrutanti
aliquando quid fibi vellet illud prodigium ;
dixere fodaIesduo,indubicifih$c mulier bap-
tizata non fuerit, id profe<5i6 erit caufe quam»
obrem tamdiu lufta teneat ^ egreflam fruftra
tenret animus, E veftigio una cum ipfis asgram
reviflt ,
multa ab antiquiflimis familiarium
fcifcirancur , ae tandem nunquam baptizaram
fed tantum Chriftian^ nomine a parentibus
donatam coreipcriunt. facris ergo undis riti
expiatur, magnoque animi fenfu adfinguU
Sacer;
|T4 Ihterje annu£ M.DC^XXXF,P7^&iVTT^
Sacerdotis verba attendit ac refpondet quo-
,
rum pronuntian Ji ubi finem fccir , fecit ipfa &
vivendi vkam ccepturaimmortalem.
Cacic^uii infalix exitus ^ranuntiatur^
idemc^e ]am mortui confirmatur.
M annalibus & 25. Caciquii cujufdS
I e Lauretanaredudione meminimus. Hun<?
jacentem ignotus excitavit quifpiam atque o-
culos aperienti dixit infpice quid juxta te re-
:
rum agatur. Converfus puteum altiflimum vi-
det horrendos flammarum globos evomen-
tem. in imo mortalis ferreo candentique le£l:o
incumbens miferandos ejulatus edebat. Tum
alter , nofli’n, ait, hominem iftum ? at neganti
fubjecit, attentius confiderajillum enim nofti.
Paret ille & Caciquium quendam qui adhuc
in vivis erat agnovit obflupuirque. Tum ite-
rum qui excirarat diligentius cunila circum-
,
Ipice ,
Ie(5lus ferreus quem cernis miferiim
iftum ceteros manet qui ea qu^ non ignoras
fcelera corrigere negligunt Deumque nonve-
rentur;arque his didlis evanuit. Vifu adeo peri
territus eft fpecftator ut ex horrore morbum
contraxerit. Rem ubi poftera luce refcivit Pa-
tet ex narrantis ore eam quo vifa fuerat
ordine
tacito
,
SeeletatUTefulVaraquarlL jif
CaciroCaciquii nomine txponi>oIui£ inpu-
»bli€,0 donfeirOjficque percuiit ani-
mos narratio ut multi inditura 3e tota vitaex-
^brnptogcfi prPfpidendum fibVjudicarint, fub
‘id tempus quo harum reduftionum convense
inutarunc fedes , Caciquius qui in flammis vi-
ftis’ fuerat , dnnuii fu^ faces lubjecerat abicu-
Vus cufu canteris, relidite in ea areul^e memor ia
ardentem cafam regreditur, fed egrtflhm oc-
cupantibus flammis citius (ufFocatused quam
Ut vivus eripi potuerit. Lu6luofam hominis
mortem ^gerrime tulerunt Patres, veriti fci-?
licet ne infoelicem corporis carum ,infce!icior
animi fortuna excepiffet quippe qui ab int
fami plurium pellicum confuetudine abdrahi
nunquam potuiffet: adeo ut diu antedecre-
vifTet Pater illum pra; templi foribus in loco
profano condere fi forte ita e vita difcefiiffet
tanto erat paflim offendiculo. Nondum hic
tragoedias finis. Adqlefcens optimus rei totius
ignarus eadem no6le excitari fe fenfit , excof-
loque fomno addantem e Societate quempia
afpexit, qui illum compellans; attentum , in-
quit , te efle jubeo mox horrendum adhibe-
:
bo fpeftaculum. Et ecce horribili fpecie caco-
d^monera , qui violenter hominem efferebat f
Iiiceclarius intuetur. Tum qui addabat no-
ftfn tu infoelicem illum ? npyi, refpondet, op
ihtirjtauHuii.iic xxxv.vKd-ni'
pidi noftri Caciquius eft. Igitur, fubjicit altw^
furge oeyh & alii$ vifa expone. Tremebun-
dus totus ac exanimis eontinud ad fbcios Ct
confert, vocem prstcluferat pavor ; fed eo fen-
iimabPcedente , vifionem Patribus primam
deinde etiam caeteris & palam expofuit. Hin_
perterriti ad falutcm quaroplurimi vitam ip
tneliut commutarunt.
Experitur fodalis ^udm acres
lujlralis carceris jlammai»
/
V It® innocentia alioqui fpe^abilis /iepiiis
de levioribus noxis admonitus intentato
etiam purgantis ignis terrore, correAione ne-
glexerat. No(Jie quada nonnullos ad fc venien-
tes vidit cadida vefte przfulgidos ibat mediqt
e foeiis aliquis. Tum ad juvenem .venimus, in-
quiutjUt te propria doceamus experietia qu^m
gtaves fintiuftrales flarnm®, quas tu demens
flocci pendis. Dixerant 5 * correptum e flrato
in ardentem rogum conjieiunt quinto, ut aie-
bant, poft die eripiendum, flammas vix fen-
ftrat cum ex graviflimis doloribus queri &
cxpoflulare etepit qu6d jam annos piures in
tormentis jacuiflet. Tum illi; falleris,aiunt,
vehementer quidem , nondum enim medij
§(.
quadraq,-
SocUtMiilefulVaraqu/trW J17
i|aadrantuli pars tertia effiuxit.difce nunc tuo
malo expiatorios ignes contemnere. Totus
ipfe fudore diffluens 3c zftuans remanfit ad
ufque kieem , &poft infigni noxarum eorre-
dfcione luculenter oftendit ^uant6 experientis
Verbis antecellat.
JfakUa fmtijfima famina vitay
at^ue ad vitam redit
N Brafiliz finibus a prima atiate vixerat. Ae
I audita Chriftianorura Guayrenfium vivedi
ratione virtutis incenfa defiderio extorfit k
conjuge ut reli6):i patria in Guayram le con-
ferrent ubi Corporis Dominici participes effe
poflent. ( Neque enim a palloribus fuis, quip-
pe de grege parum follicitis , Euchariftiae fu»
mendas fadiia adhuc mentio) Arduum erat iter
aclongidimum : per montes rupefquc afperas
duodus onufta liberis , nuda pedes gradieba-
tur gencrofa mulier* Cumque aliquando la-
bore vi£la progredi ultra non poller, in genua
fe abjicit & fandlilfimam Dei matrem prece
compellans uti libi vires fufficiat & incolu-
mem in redu<llionem fuam perducat cum la-
chrymis obteftatur , ubi nrmirum vitam Chri-
tianfigens ipfi filioque famulari polEc.
jtS ihterimmtH DC,xxxv.p7.(^jirr»,
precari delicrat , & ade6 Te vegetam fenfit
ur
plurium menfium’ iter alacriter peregerit.Qud
tempore appulere , redi^<aiooem Laurctanam^
curabat FraocHcus^Diaz qui cognifo, horpil
,
tum confilib eos in nobilis Caciquii dbmty
collocavit. Non diftulit mufierquin mabunt
operi cujus grati| ventrat admoveret. AHidua
in templo , tota in oratione. & FamilkriVate
eum fuperis v,el,/:erte domeftkis, minifteriis
occupabatur. Planius edoiSa de fi Jei inyfteriis
ad facram Sy.naxin admifla cft , eam.que dein-
ceps adiit prscipuis quibufque feftivitatjbu^
asquali femper aut rna/ore animi pexparatlon^
fenfuque amoris plane fihgulari. Nifiil illi an-
tiquius quam fovere paCem cUifi omnibus ^
continenter cum meo colloqui, liberofque
virtutem fingerb. fm minente hdfte fic filibs
affata eft , d iu ante rn aritiis dfc^efiefat : filiolj
nunc nobis cum Patribus abeundum licet fa-
,
me pereundum fl^’**^ Illis accefirara dniiiipi
rum falutem debemus vita corporis exigui eff
aut nuiiius momenti fi cum foelieitate aeterna
conferatur. Magnam ex primogeniti fui fug^
triftitiam haufi.c, non qu6 filii abfentiam sgrd’
ferret, fed quia de illius falute follicita. Qiiare
alfiduisapud Daimprecibus ut fibi filius ant^
obitum redderetur contendit,demiimque ob-
tinuit, In aegritudinem ek qua deceflit prolap-
fa gaudio incrcdili esuirabat, quodEcdefi^
m
pr^fidiis rit^ comutiita & in Virginis quam te-
nerrime femper amaverat fodalitium admifla
moreretur. Tres e parthenico coetu de more
remanferant ad defundia; corpus fundedis no^
die tot 4 precibus, fub nodlis medium moveri
cadaver advertuntraccedentibus ut prodigiurn
propius explorent, ne timueritis, ait IfabeUa,
etenim oppidique totius commodo ad
corpus rediviva revertor jubente Deo. Eftne
cum negarent eiFe 5 doleo ^
fepud vos Pacer >
inquir, & vehementer doleo , mufta illi nar-
randa habeo. Tum accepto ab uno ^ fodalh
bus rofario pendulam ex eo crucem fuaviffii
m^ofculatur pediorique fubinde apprimit &
adorat reverenter. Vulgatur concinu6 rediifl^
ad vivos Ifabellam, atque ut erat a vit^ probi-
tate nota magnus fit fodalium pr^fertim cqn-
ctirfus.ad quos ipfa’5 vefiri gfatia^o parthenici
fodMes , a Dei parente & matre omnium iip-
ftritm optima ad corpus redire juffa fum.
Ve-
riffimc exceffi e vfra,‘in cujus rei fide quinque
tantum diebus me luperelTe me voluit, ut nun-
tios ab ipfa la?tifIfmos meo ek ore ‘audiatis;
(Sratiffimum eft c^li cerra^que Regintc parthe-
nica congregationis inftituru,grati{Iimi quot-
quot in ejus clientelam admittuntur. Vos ita-
que etiam atque edam rogo atque obteftot
ferid
3^0 littera annUiiM.DC,XXXV,VL&Vir7
ferio caveatis ne quid naagn^ Macris clienti^*
bus indignum admittatis , omnium ftudium
fit tanti ie dignos Sc memores beneficii redde-
re. Diligite invicem ut fratres decet: quidquid
a Patribus docetur fuadeturve explere ada-
jDufiim enitimini. Simul ac e corpore hoc ani-
mus exceffit, ad inferorum fpecum horribilem
dedudla fum ubi multos otim mihi notos folo
nomine Chriftianos agnovi.Heume 1 quantis
fuppliciis inter flammarum vortices torquen-
tur { Ibi fi qua lux, ea horrendarum formarum
ob;e(5lu cruciatus auget: emergendi fpes nullas
seteroum , aecerniim tciro hoc Sc milerabili
carcere concludentur. Ad caelum inde delatae
Dei matris ac noftr^ dc beatorum afpecftu col-
loquioquc fuavifsimo potiri conceffum.quam
Ixtsi funt ifthic omnia ! quanta Regina; carli
pulchritudo quam lucida beatorum agminal
(
folis ad illos radii Sc quidquid oculis mortali-
bus arridet, fordes Sc coenu Multi c fodalibus
olim mihi familiares proce flere obvia, fole ip-
fo lucidiores omnes dt paradyfi deliciis pleni,
lllifodalesfuos ac fratres per me falvere, atque
adconftantiam in Deipara famulatu excitari
voluere. Quod ut faceret , domum convoca-
tos e coctu Mariano omr^es eloquentia pluf-
quam humana ad amandam colcdamque vir-
tutem cohortata eft. Hujus pulchritudinem
vitio-;
Soctetath lefueParaquarU
vitiorum foeditatem elegantif^ime depinxit s
de cruciatuum aeternorum gravitate , Judicis
fupremi{everitate,dtque caelefti beacitudine
lic difleruit, ut brevi quo fuperfuit Ipatio plug
ad percetJendos animos potuerit quam omnes
retro contionatores. Filium vero non ita pri^
dem reducem pauI6 ant^ obitum graviter jux-,
ta ac peramanter admonuit ut iis le pfoba-^
ret moribus qui Dei filium addecem;, neve
a Patrum confuetudine divelli fe pateretur
unquam. Quantum valuerit matris optimas
monitio oficndit eventus: quippe ex illo in
omnium virtutum ftudio aded le impigruna
prabet , ut religiofifsimo cuique exemplo efle
pofsit.Hunc in modum exafto definjts.fibi^
Deo vifiE lecunds fpatio quinto quo^ ptiE-i
,
dixerat die & lecundiim placidifsimt mortua.'
Venit ad {fabellam inter c«teros foemina
Vufgi opinione non mala, cum qua ut ageret
illa adduci nunquam potuit. Cur poft pauld
patuit , cum propria hu/us confefiione Cogni-
tum occultis fcelcribus implicitam vixiflTe
hadicnus.
Oefun<fls corpus egreg*o in tumulo condi
placuit, in quo poft aliquot menfes dum alte-
ri juxta fepulchrum effoditur,
prorfus illsfum
fi pe<5ius excipias repertum.
Candidum erat ac
nitens cadaver, modd humatum
ctederes. nui-*
X iu$
'
I
^ .
!
^11 Ittteu annux M.TtC.XXXV.Vl.^ VIU
Ius gravis odor fcd potitas fuavis. Quod ubi
infpexic Pater deeenciori loco deponendum
curavit. Rofarium quod litnul conditum segri
d manibus rcvulfum reliquiarum loco fervavit
^ iociis quifpiam , cumque defsviens conta>
gio puerorum vix ulli parceret auferretque
prope innumerossvenit ad Patrem fodalis mo-
rienci filiolo remedium qntelicurus. Datum
Ifabellae rofarium tacito cujufnam foret no«
mine. Mirum di^u ,ad primum illius conta-
gium revaluit puer , morbus omnis momento
abfcefHt. Qos res conceptam de mulieris fan-
&itate opinionem vehementer auxit.
%Altera t^uoeim ad vitam redit , vifa*
^ue cali gaudia ^ inferni cru-
ciatm narrat*
Vit Ifabella serate gravis , h*e annorum
F non plus viginti , 4 vitat irem probitare dc
fandlimonia omnibus nota ; quippe quae acce-
ptam in baptifmate animi puritatem graviori
nunquam delido foedaraC , uti ex eorum tefti-
monio confiat qui generaliter confitentem f^-
pihs audierunt. Marito pefie fublato eodeni
& ipfa contagio afflata, coepit videndi Dei de-
letio aeftuare, crievitque sfius ad extremum
Socletatu Tefu } VaraquarU'.
u(qu6 rpiritum. lam jam moritura Patri hsee
paucula dixit magna animi fignificatione ; in«
effabili gaudio delibuta morior, nihil omnin6
tnentcm exagitat? oro te atque obtcftor ut pro
animi mei folatio femel ad aram facias cor*
pufque in templo condi jubeas. Ego fan^ ducu
Oeo fruar beneficii non ero immemor. Id ubi
dixit expirat. Lugebant circum defundtse fu-
nus domeftici alii^ue fodales non pauci cdtii
,
fubito rediit animus Gve ver^ a corpore abf»
cefferit, five in deliquio peregrinatus. Voca*
tus ad prodigium Parer csleftibus affluentem’
deliciis & ligneum Crucis (Irnulachrum dif*
fuaviatem reperic.Vbi ad illum advertit? feito^
inquit, mi P ater, me no Ae hac certo mortuam
fuiffe. ftacien atque egreflus e corpore animua
^smonum foediffimorum turbam afpcxi j
qui
nie ferreis uncis abripere eonati. fedqui latu*
cingebat infignis fpecie Angelus monffra it»
fugam avertit flammanti quem intentabat gla*-
dio. Hinc ad cdntemplanda damnatorum fup’^
plicia proceffum. Lamentabili ejulatu perfo*
nabant omnia , inter horribiles dammarUm
globos infoelices anitnaj raptabantur a dastijo-j
nibus Sc miferc cruciabantur, fenes utriufque
fexus flammas inter agnovi, qui lic^tChrifto
dediffent nomen nunquam firmiter in fidei
Chriffiana; myfferia contenferant. B parthe-
X X tiisq
^4 I xxxF. rrr<5r rrr?
meo coetu prorfus vidi neminem. IndeeodeiS
comice ad beatorum fedes iranfcenfum* Ver-
ba me deficiunt quibus illorum gloriam expo-
nam, creata cundla prse illis quilquilia; & me-!
rum nihil. ExccHb Chriftus I’pe6kbilis foIio’
refidebat , lolium circum flabant proceres in-
Biimefi fole gratius micantes. Qua micabant
non abfimilis lucidilTimo igni qui re-
lu(^e’) ea
crearet oculos non luderet. Infra Chriftum
Ghrifti Macer & ipfa in folio, proceribus
long^ fpkndidior. Quid multa? tanta erat
^nium laetitia ,
deliciar tant^ ut explicari
nullo modo poflint. Identidem hasc repe-^
tebat: O
mi Pater, quam admiranda vidi f
quidquid pulchrum , quidquid jucundum in
hoc mundo delc£lare poteft, defipic im6&
cruciat fi cum iis quas deguftavi deliciis com-.
ponas. Non tot inoceani littoribus fluviifque
lirenas , non tot in fylvis frondes quot in caelo
beari ^ immortales* Patres in Guayra pro fi-
de c^fos fingulari gloria confpicuos , & mul-
tos ex hifce coloniis Chriflianos agnovi. Ob^
via Ifabella monuit notarem attentius omnia
vobis poft referenda, futurum (iquidem ut
corpori paulifper redderer eodem iterum die
moritura. Vtinam 1 6 urinam Chriftianis om-
nibus terras linquere detur, ut una mecum
^odie ad ea gaudia concedant*
EmetAtis Te fu } VAraquana^ ,
Tum iterum ad Patrem nullum te, mi Pater,
:
unquam capiat laboris tsdium. Oppt)rtuT^S
importuni argue , obfecra , increpa. fi oni- O
ues falventur ! 6 fi peccatis abfiineant 16 fi
Deum perfedle diligant I pofi datas familiari-
bus amicifque aptas monitiones, fodales Co-
hortata efi cum ad virilem in virtutum fiudio
confiantiam,tum ut fe genuinos Virginis filios
probarent. Attoniti haerebant auditores dum
tanta eloquentix vi tantoque fervore diflere-
ret quam paulo antS mortuam luxerant. Ma-
trem fubinde forori commedavit cum lachry-
mis edixitque fxpius ut illi fidei myfteria diK-
genter & operose inculcaret. Hei mihi excla-’
mabat , quanta me tenet vetularum commife-
ratio quas medios inter ignes volutari eonfpe-
xi. Videfis foror carifllraa ne tuanegligentii
in idem xternx mortis exitium ruat mater no-
ftra a qua vitam accepimus, Poft extradlas hu-
jufmodi ftrmonibus decem quot fupervixit
horas , Chrifti e trabe pendentis effigiem am-
plexu ftringere & (uaviffimis verbis compella-
re coepit dum aaimum in ejus manus reiigna-
vit. Ex nitore corporis pulchritudinem animi
xfiimare licuit. multo quam ante gratius ocu-
lismultd veniifiius apparuit adeo ut intuentes
ad virtutis amorem incitaret. Auxere non me-
dioeriKrhxe prodigia pietatem in Deiparam,
i X? Cartu*
jt6 ihteu annu£ M. DC. XXXl^.FI. & FI
Cartula patroni menflrni nomine in^
[cripta ah i^ne nihil laduntur.
Mter alia pietatis exercitia quibus fervorem
I fovent fodales quot menfibus patronum c
,
divis quempiam cartul^ inferiptum peculiari
cultu obfervant & ^virtutibus ejus aliquam'
Imitari contendunt Nos ejufmodi cart^^ fuf-
fragia dicimus. Vnus afiquis faber ferrarium
anni totius fchedulas theca ex corio inclufas ^
collo geftabat religionis ergo. Fuit cum in of-
ficina operi intentus detradam collo thecam
ad clavum appendit fornaci imminentem. Ne»
fcio quo demum cafu fadlum ut in ignedelap-
fa fir advertente neminejdonecaflurgete fuma
• crafliori furpicati quod erat prunas unco feru-
tantur.Mirum di<5l:u arfiffe penitus thecani
cum funiculisdeprehendunt fchedul^ unde-
,•
cim & agnus Dei feu cera? facrae fruftulum il-^
la^fa prorfus medias inter flammas apparent.
Rem illico ad Patrem deferunt qui cartas nil
,
siifi fumi odorem paflas infpcxit Sc religiosi
generatus eft.
Societatis lefu e TaraquariS. $17
Oelices Chridunorutn in virtute progrcP*
F & terriculamentis impe-
fu$ variis fpeftris
dire conatus eft invidix pates. At illi fociorutti
confiliis hujus artes eludere do^i illuftrtores
palmas retulere quo aerius impetebantur. M-
gro jam menfem integrum adolcfcenti ipefta-
dum fe obtulit cacodsmon utroque parente
domeAicifq; addantibus.Horiibilis erat mon-
ftri fpeeies, ater afpeaus, micantes oculi, dor-
iuaria corbis olTibus humanis plena pendebat
ex humeris, exhorruit adolefcens ; mox tamen
refumpto fpiritu quis fit & unde audadler in-
terrogat. Sum ille ipre,refpondit dsmon quem
Patres nuper cremandum curarunt in ^ua>
tingui. In ea provincia nominatiffimusprx-
fiigiator vixpat. demortui ofia pro numine
colebant indigena;, oracula fundebat cacoda:-
mond cadavere quod Patrum juffu fiammit
datum, fubjecit ad dxmonis refponfum ado-
lefcens : quid igitur tibi vis quando jam in ci-
neres redaftus es? ego tuam ambio amicitiam,
fubdit veterator, atque uti me redames vehe-
Aenter exopto, adquxsger inclamato I es v
}iS lhter£ annu£ M. DC. XXXV. VL& vu:
nomine : facefle , ait , miferorum infosHcifB-
ine, f^ceile, nihil mihi tecum, facefle. fryftra
reclamavit, at acceflic magis ac magis caco-
dajmon illum fe deperire iterans ^ eandem in
reluftantis corpus ingreflus eft. Tum clara
ad circumflantes voce,- ego, ego fum Deus ve-
fler, aiebat, ego vobis omnia ad vitam nc-
ceflTaria fuppedito , ego vos omnes amo vehe-
menter , vos igitur rae ut Deum vcftrum reda-
mate & veneramini. Ad h^c juvenis mentiris:
veterator, mentiris, egredere de corpore meo^
egredere, tuus ego non fum nec effe cupio,
egredere. H^rebant cunfti attonitis fimiles, ac
multo maxime cum diverfos vocum fono$&
diflin<flum loquendi modum advertere, voces
aliaf in imoftomachi, alias in ore edebantur*
Vrfit ^ger cum lachry mis ut Patre accerferent,
fed quod tunc acri ex febre decumberet dene-
gatum. Itaq; cum infolefeere pergeret hofpes
importunus, paretes obfecrat 8c obceftatur uti
fe flagris contundant vel fic d^monem exaftu-
ri qui fe deprimi non patitur. RecuTatum ab
omnibus , donec tandem mater filii precibus
vicfla virgas expedit, caedit, lacerat clamantem
inter verbera ut nervos inrendat»Hon tulit fu-
perbus muliebrem contumeliam^ brevi fren-
dens ac ejulans aegrum exanimem reliquit.Vbi
rem inaudiit Pacer venit proreptans & bo-j
Societatis lefu i Var aquaria.
no animo efle juffo expiandam confeffione
mentem fuader. Et ecce poft remiffa peccata
continuo valetudini priftin^s reftituituif adoh^
lefcens.
l^arratio vita ^ ttiortis P. Petri
a pro coronide hiftorioj hujus cfto. Narus
E eft Petrus in ea Boeticx urbe qua? Baeca
dicitur. Parentes habuit vit^ integritate illu-
ftres. his liberi quinque 5*quorura mafculi qua-
tuor Deo fe in Societate facrarunt quinta
;
quo potuit modo fratres imitata coelibatum
coluit non line fanilitatis fama, ac illibatuna
pudicitiae florem ad fuperos tulit^ Bouilla Po-
eta laureatus nobilem hunc fratrum quater*^
nionem Apoftolicos fane viros egregio ac ele-
ganti verfu celebravit.
Petrus quo de agimus in aflidua noftrorum
familiaritate lac virtutum fuxit, Iubent5iis&
frequentius cum fociis quam cum parentibus
agere folitus inde ufquc a prima ^tate. Hinc
tenerae menti magna confclfionis 6c Eiichari-
ftias atque adeo omnium virtutum aviditas*
Qu6d illis oftiduo quondam abftinuiffet vcl-
5J0 Ikter/t annue M. DC. XXXV.VT.& VIT2
laehrimis accufavic. (emper in eo fuit arden»
Indias petendi defideriutn , crevirque illud
dum Corduba in Hifpania litteris operam de-
dit- his flammis oleum fuit fratris vaticinium,
qui moderatorum juflu in Peruviam profe-
ftus litteris Canh -gena Anerica datis paren-
tes admonuit impt nse fedulam i etri tum ado-
lefcentis curam gererent quippe illum a Deo
Indorum faluti & poft martyrio deftinatum.
Vaticinii adimplendi fpetn vehementer auxit
alterum prodigium. lam Societatis leholafti-
eus dum in xde facra Collegii Cordubenfis
Deo ferventius fupplicat , in terram profterni
a Barbaris , raptari & verberibus contundi fi-
bi vifus eft : & ver6 mox humi jacentem , fra-r
Aum ac velut fuftibus contiifum feefleadver-
tit , quafi fi re vera pafius qua: per fpeciem ob-
je<5la fuerant: ipfe priuiquam ex Europa fol-
veret e fociis cuipiam rem totam expofuit.
fub annum nSi-?. quo Hifpalim appulit Fran-
cifcus Vafquez Truxillo Paraquaria: procura-
tor ei fpes voti afFuIfit. confilia cum fratre fuo
P. Auguflino communicat. Hic nihil addu-
bitans de confiliorum auihore Deo ipfemet
fcriptis ad R.P.N. litteris fratri profedlionera
in Indias obtinuit.Confenfere lubenter paren-
tes in filii carifiimi jafturam quem fcireht foe-
iiciter perdi dutn vocanti Deo oblequiturj
Societatis Tef« i "POiraqumL jjS
Brgo facris ordinibus initiatus Hifpali conti-
pup folvit Paraquariaoi verfusubi &Theo-,
iogiac reliquum cxeepit & tertio anno proba-
tus eft editis utrobjque magna virtutis argu-
mentis. Inde in florentiffimas ea tcmpeftate
Guayratedudlionesamiffus exiguo tempore
gentis idiomate cognito Apoftolicum fervore
brevi prodere capit, Singulari prorfus grati»
valuit ad ficurandos Barbaros , dedocendam
immanitatem , &
fuaviter alliciendos ad fit;
dem. Neque minori arte ad conftruenda tem-
pla. In N uatingui Tayoba & Caaro tria praj-
fiantilfima non defcripfit tantum, verim ct-
jam ad faftigiuro perduxit. Eredum quartum
in Lauretana colonia cum fatrario perquam
commodo & eleganti, omnia Petri labore &
E Nuatingui Tayobam petiit mo-
induftria.
deratorum juffu , quam provinciam c6 luben-
tius adiit quo ob gentis feritatem laboris e^C
feracior. Atque ita fe geffit ut illum amarent
Barbari juxta ac venerarentur raro apud illas
gentes exeroplo.Hiecolledis brevi familiis ad
bis mille redudio ftabilita; laboris pars maxi-
ma in extirpando anthropophagic immani vi-
tio inter incolas inveterato &
familiari. Evicit
difiieultates omnes Petri conflantia gratia:
colefiis adminiculo, quam humicubationibus,
|ej uniis pan^ quotidianis, flagellationibus,»-
litteu amu£ M. dc m:
liifque corporis afflidationibus fibi fuifqui
impetrare fategit. cibus ei pultes cx milii aqu4
cofti farina , nullo ne quidem falis condimen-
eo.Qudd fi fubcinerjcii panis fruftulum adde-
ret tum indulfifle genio fibi videbatur, quoti-
diano hocobfonio fic afiuefa<5fuseft ut cibos
delicatiores nec optaret necguftaret. Qu6d fi
forte pueri familiaris imperitia inlulfum pror><
fus ac infipidu pararetur fic ut ipfemet coquus
vel ab odore abhorreret , edebat Petrus nihi!
bsfitans ne verbulo quidem conqueftus un-
quam vir vere fui in omnibus & gula: potens.
,
Ex eodem abnegationis fonte fluxit pauperta-
sis amor quam ex Regula praferipto coluic
,
ut matrem. Quamdiu in Paraquaria vixit ve-
llibus ufus eft arte propria concinnatis vilibus
ac detritis, mundis tamen ac deceribus. Otium
vitavit ut virtutis peftemfin ipfis qua frequen-
tes fuere navigationibus vel alfiduis precibus
ve! indumentis fuis aut alienis interpolandis
magni cum animi (quippe humilia ambientis}
laciria femper intentus. Pari aut etiam majori
ftudio virginitatis decus confervarum. Priuf-
quam iter poftremum ingrederetur fadii de
totius vita noxis confeflione clare oftendit ad
quem puritatis Angelica gradum pertigifTet.
Argumento fint ea qua noxas excipienti ape-
Stiit. Ad decumbentis adhuc pueri iedulum
mater
SoctetafurefulVaraquarW
klftatef in genua provoluta fic Petrum affata ell
inanantibus per ora lachrymis:utinam,fili mi,
©urinam prius te in tumulo jacentem quam
mortifero icelereinquinatumconfpiciaml ca-
veGs , fili mi,ne unquam in turpitudinem pro^
labare, magis quam peftcm vel ipfam foedita-
tisumbram fugito, fili mi cariffime maximum
inacri tua: foladum dederis, fi fidem obftrinx-
eris nunquam te in hujufcemodi fcelus conr
fenfurum. Quas oratio ab optima parente tan-
to cum animi fenfu ^ cum tot lachrymis pro-
lata teneram Petri mentem ade6 perculit ut
& continuo fidem dederit , & datam fervarit
fideliter. Hinc acres ac perpetuas inimicitias in
carnem pudicitias hoftem quam non fatiga-
;
bat modo laboribus afflduis verum etiam do-
mabat jejuniis flagrifque quotidianis fubi-^
gebat. quod poftremum quo majori profcdlu
I
ufurparet , obtinuit aliquando h moderatori*»
bus iit ab coadjutorum aliquo casdereiur.
Obedienria, qusr prascipuum Societatis
€us, ineo Angularis enituit, verbis ad impew
j
I
randum nihil opus, nutus moderatorum ipfaP»
que nutuum fignificadones obfervare folito*
Non folis seftus , non pluvia tempeftates, non
I
I
I
torrentium aut fluviorum pericula deterre^
bant diu noftuque fuccindum lumbos adea*^
{>effenda ardua quacumque» Parebat mode*-
lttteriMmtU.t)C.xxV.VT,^vtr,
ratoribus ut jubenti Ghrifto nullo ne levifli-
ino quidem repugnantis animi indicio, Qu6d
& occurrentium Contra rationum momenta
reponendum aliquid fuadeftnt 5 idtant^cunj
«nimi ad utruravis parati fignificatione tanta-
i^ue demiflione pracftabat j ut planum fieret
Petrum nec le nec fua fed Oei gloria qu?rere,
MifTus inCaarum ad conftruedam sedem facra
fuam item domum foeiis erexit, dcfcripfit-
que oppidf plateas omnes nec non fuburba**
nas villas cUnrpicuo & infigni ordine : ci^m>
^uealid avocatus,abfque mora abrupit opus
quod alioquin perfe6lurus facili fuerat al-
tero poft mandatum die« Haud dilpar in
Barbaros caritas qua; vifa aliquibus immode-
rata, nec eeffare-Petrum unquam needefatiga-
ri patiebatur. Hxc illum ubiqi segris & miferis
quafi fervum addixit, ad efferatas gentes infti-;
tuendas impulit vel eunS aperto capitis difcri-’
mine,.h:ec corpurcolum imbecille ac delica’^
tum contra advei fa omnia obfirmavit.
Studium orationis qua: caput ac fotis eiff
aliarum virtutum eximium extitit. Prsect-j
Jtuum tamen erga venerabile Sacramentum
&ran6liffimam Dei Matrem: argumento funt
sedes facras complures in Hujus & illius hono^
rem labore ingenti parique ardore conftrudl^,”
Dum ageret inHifpania dc varis de Virgin:
:
$teht4tltTefa}?ataiii«ttt4:
tifsiinrtiaculata conceptione gnxAiotiesagiu*
rentur, ipfe de ea ad mortem ufque tuenda
mordicus voto fe obftrinxit, di octavarium fc’^
fiivitati debito cultu celebranda confcripfie
in quo poft reeenlita Deipara beneficia , exi»
mia enc6mia, amoris & venerationis Cy mbola
notantur^
. Adfuit tandem laborum mera & triumplii
dies athleta fortifiimo parati. Ob frequentes
fedium mutationes veftimentorum inopi^ Ia*
borabat harum reductionum convena.Reme-*
diurri quarens AntoniusRuyzSuptrior mitten-’
dum in S. Fidei urbem cenfuit ut abdu6ii inde
pecorum gregibus in lanificium incumberent0
Ambivit difficilem provinciam Petrus ope-
ramque fuam obtulit. Dubitatum initio num
vir tantus ad pafioricium munus abjiciendus
fedeum ejus opera utilis ac necefiaria ccnfe-
tetur voti fit compos. Dati comites Indigena
& peritus viarum ductor Hifpanus. Immenii
fuere itineris longiifimiac diifieillimi labores
at inedia & pericula omnia Petri delicia. Ex-
undabant lat^ alveis egreffa paffim flumina, at
aquamulta non poterant extinguere carita-
tem , diferimina mortis morfque ipfa pro lu-
cro crant.Cdm in reditu fluvius infolenter tu-
midus vado negaret tranfitum , impofita fca-
phir pecora fuere transferenda.lam pars media
o
,
I tlttert annu£ M.Hc.XXXV. VI. &
VlTj
o^lingentas circiter oves magno molimine Jn
alterum littus txpoGra^ , cum comites ignem
excruere quieturi tantifper a kbdre &
veftes
ficcaturi.Infurgente fumum confpicati Guay-
qairefes accola Bchnici exploratores mittunt*
Agniti inter Patris comites Hifpani aliquot^
fuere infortunii caufa. illac cranfieranc pridie
inftitores Hifpani, qui interceptos e Guayqui-
reafibus nonnullos verbis ac verberibus malS
muliiaranc, Inftiterehiapud (uos ne pr^cla-
ram ultionis opportunitatem elabi permitte-
rent. Ergo node incempefta noftros improvi-
so adorti Indos quinque Petro accubantes
contrucidant. Excitatus Pacer quid fibi velint
interrogat. At Barbari continuo in eum manus
injiciunt , fuftibus contundunt, veftes detra-
hunt , atque ubi facra 1 es v Sc Mariae nomina
ingeminantem audkre; fruftra,inquiunr, auxi»
lium imploras, non eft ffisvs & Maria qui tibi
opituletur, his didis ferocitis quam ante inva-
dunt , Sc clava immani iterum atque iterum
percuffum crudeliter madant. folum braehiu
ab humero revulfum repertum adhuc compo-
stis in crucem digitis duobustfufpicio eft pro-
|edum corpus in latebras occulcando fcelcri
cum modo diditent Barbari peremptum ab
snfeiis Patrem, neque fe alios praeter Hifpanos
^u^GiiTe ad necem.
I
Societ ath Te fu i VaraquaviS. j }7
‘Ad tanti viri jadluram indoluere vefiemcn-’ *
tet tam Hifpani quam Indi , de quibus lemper
liierat optime meritus, dignus proftdo vii4
longiore s fed aderat decretus ab sevo trium-
phi dies , in quo (anguine fuo purpuratus , ca-
ritatis & obedientise laurea inlignis ad luperos
.veheretur. Eodem quo trucidatus eft tempore
dormienti cuipiam e fociis apud itaiinos du-
«entis inde leucis immortali gloria confpicuua
apparuit, eumque fic affatus eft : Ocus tecum,
frater mi luliane , ego jam ad cslum propero,
fequenti luce narrata res compluribus, <Sc coi-
lata poA tempora vifioni £dem fecere.
F I. N I S A N N A L I V M.
}}S Ihter* annua M]DC XXXV.VL^ vn2
(pngregatio Provincialis hahita 0>rd^
ha Tucumania zo Julii i6^y^
.
Vftratis Paranefibus coloniis eotnpofitif^
L que rebus qu® ad Vruay & montanas rc-
du(aiones fpeftabant ad S. Fidei redirutn {e-
eundo flumine ut Antonium Ruyz abiblvercm
in Europam primo quoque tempore folutu-
fum. Hinc Cordubam ad cogendos demere
Patres, quorum calculis pro vincix Procura-
tor exiit Francifeus Diaz-Tanio perantiquuf
& gnavilfimus hujus vinea; cultor. Matura*
re profeAionem julTus eft aflecuturus Anto-
nium , ut juncis paiiterconatibus^ Pontifi-
ce & RcgeaffliiSiis rebus remedium expofee-
rent.
Quo tempore coaiSli Patres, Tueumanias
Epifeopus Corduba; agebat. Is litteras ad me
dedit , quas proferre non abs re fuerit utpote
penuriis operarum in hae provincia tefles.
Societatis Jefu e Taraquarik
Littera Spifcopi Tucumania ad
Trovinciakm Societati.
Rater Melchiorex Ordine S. Auguftini
F Dei & Apoftolk^e fedis gratia Tucuma-
nix Epifcopus Regi Catholico a confiliis , Pa-^
iri Diego de Beroa Societatis Insv inTucu-
mania , Paraquaria , & regionibus Boni* aeris
Pr^pofico Provinciali falutem.
Quod toties una mcerentes perpendinaus
nelcire non poteft Paternitas tua quanta hir^
,
mirum fit in hifce provinciis eorum paucitas
curae mex commifTum ad pafcua
educant ac divini fermonis pabulo reficiant*
Neque Ethnicos tantum h^c calamitas pre^
nJit
,
quin & illos qui fufeepto baptifmate
Chriftum profitentur, Erumpunt ex oculis la-
chrym^dum tot niimero redudHones , trede-
cim eoque amplius incolaru millibus frequen-
tes omni paftoris auxilio deftitutas video,
Quodq; lugendu magis,nullus, prohdoloi lin
loca dipscefi mea ad ejulmodi munus idontus*
Ac quamvis eflene aliquimnico plures oppido
curando non fufiieiant^ ade6 disjuncflis inco-
larum domiciliis. Alias quas amoliri nequi-
5^? Regiqu^ decla^
54 o littefx annux U. DC. XXJV,Vh &Vtl2
ravi pluribtrs. Dolore interea contabefco dum’
tantam animorum Chrifti Iesv fanguine red-
emptorum ftragem perpendo qui curas tne»
concrediti funt, etiam cum damnationis aster-
nas interminatione. Oneri tanto impar ad Pa-
ternitatem tuam confugio , eamque per Iesv
Chrifti fanguinem , per Regias Majeftatisno-
men ,
per quidquid fandlum piumque etiam
aique etiam obteftor ut squiflims petitioni
mes indulgeat. Facit quam de Societate vc-
ftra concepi, opinio ut tantis malis ab illa uni-
ca remedium fperem. Nota funt qu* novit
univerfus orbis, quae & quanta gcflerint fan£H
iftius inftituti It datores, Socie tatis, inquam
,
Iesv fubditi in hac Domini vinea tum meo
tum deceflbrum regno. Quis nefciat quanto
fervore dies nodlefque in omnem rei benege-
rends occaftonem intenti vitam periculis om-
nibus objiciant, quantufque ex eorum inde-
feflb labore frufius ad Dei gloriam & animo-
rum utilitatem luccre^at. Et quoniam pr*ci-
pui Societatis & tui ftbditi huc convenere
mpx effundendi in totam diosceftm meam ,im-
pem^rogo quasfoque ut omnes acriter incites
ad terminos regni Iesv Chrifti longi latique
proterendos’Nos vet6 ad quaslibet paftorum
munia idoneos cenfemus & approbamus eos
«mnes quos lua Paternitas voluerit ficqne
,
:
SmeiMUTefutVaraquirhi J41
iinus nbftrutn in illius humeros rejieimus<Ha>
ilenhs Bpifcopus.
^quilHmx Pr^fulis optimi petitioni quan>
cum licuit per operarum paucitatem indul-
tum. Socii omnes Cordubenfes aquadragefi-
in£ feriis in pagos viciniores excurrere juili
quatuor in Apoflolico munere diu exercitati^
iique lingua; communis, quam i ndi generalem
vocant , periti ad percurrendam diact fim de-
fignati. Patres Oforius & Petrus de Toledq
mifli ad Saltenfes, Xuxuyos, Ocloyas & Cha-
eos. iaeobus de Barrios & Ignatius de Medin4
in valles de Rioxa 8t Landrer* Primis fpesin^
gens opims medis, diu enim cft cum a popuHs
illis in humanitatem propenfis divin? legis dd.-
ftores expetuntur, fecundis haud paulo diffi^
cilior obtigit provincidnon ab indigenarum
ingenio , fed ab hodium frequenter incuiTan-
tium metu.Re<doribuspr$terea S.facobi & S.
MichaelisdeSalta datum in mandatis ut quot^-
quot idonei funt in excolendos agreftes incu-
berent.Hscimprf^entiarummeque enim avo-
cari poterant qui Paraquarienfes Itatipos^
,
Paranenfes & Tapios curabant abfque redu-
«dionum periculo.
Longe plures optadet Epifeopus, nid fo-
^
ciorumin iplls collegiis paucitatem nodet j
, /Ethiopibus & Indis
vix etenim Hilpanis
X I uibium
,
/ ,
J42* lttter£dnnu£M,3C, XXXV,VL&VIT2
dis urbium incolis excolendis fufHciunt. Gra-
tiflima tamen illi accidic hasc mea ejus votis
obfeqnendipropenfio. Teftes funt littera ab
co ad Regem data^ , quibus poft expofitam
hujus orbis fpiritalem indigentiam fociorum
labores mirifice depr*$dicat. Litterarum hoc
argumentum.
Littera EpifcoflTucumania
Va Majeftas ad deceffores meos litteras
dedit , quibus fe jubebat certiorem reddi
de Religioforum in Tucumania: Epifcopatu
penuria , ut nimirum eorum laboribus & tua:
munificentia ope vaftifljmum hoc regnum
tuum Ibsv Chrifto fubjiceretur Ego mandato
huic fanc^ioqnezelo obfequi ftudens, qua:lu-
ftrara dioeeefis parte maxima & trium anno-
rum experienti^ didici tibi judicavi exponen-
da. H^c provincia ad quadringentas eoque
amplius leucas protenditur. Habet civitates
o6to ; ^ndorum oppida permulta, inter mino-
ra cenfentur qu^e quatuordccirti aut quinde-
cim incolarum millia numerant. Hos inter ba-
pri7ati innumeri jam a Chrifto , proh dolori
defecere doftprum fidei penuria qui illos ad
ingc’
V
SocktdtUTefueVard^UArUl 34 j
Ingemum redire faciles in officio contineant.
Sunt coloniae quinquaginta capitum millibus
frequentes, quibus initio ab Societatis Iesv
hominibus fidei jubar iilatuna : ied hi quorun<^
dam Hifpanorum potenti avaritii armis ex-
puli! ab incoepto defticere* Chaco regioni no-
men ? coloni ingenio facili & honefio vefiibus
utuntur praeter Indorum morem. Heu quanra
animorum illic ftrages nullo {fereuntibus opi-
tulante ! neque aliunde fperari poteft reme-
dium quam a zelo Sc munificentia Majeftatis
luse cujus ifpperio atque adc6 patrocinio fiib-
dicus hic orbis. In Europi^orum oppidis vix
finguli Sacerdotes. NTeque pluriuqi fpes , cum
h multis annis unicus facris initiatus ifque
fenio & morbis quarq doftrin^ gra^^ior, fi
qui ver6 in fuburbanis Sacerdotes ad alios
docendos inidonei funteam fere fui muneris
partes ignorent. Regularium familia nulla, re
magis quam fubditorum paucitate laborant.
Qui ^ D.Francifci difciplina vix ac ne vix oui-
dem ad doraeftica munia fufficiunt. Vna So-
cietas Iesv tuam, 6 Rex,d^ meam confcienriam
exonerare fatagit.Hi in urbibus ac oppidis diu
noduque excipiendis agrorum peccatis, ju-
vandis morientibus, Indis & fervitiis erudien-
dis baptizandifque impigri Sc conftanter infu-
dant eo majori labore quo paftorumcapaci-
Y 4 tas
^44 litterjt annujt ^‘,DC~.XXV.VT’.^ VlTl
taj & caritas minor.Petii nuper Ma/ellatistuf
nomin.’ ab Societatis Provinciali euftorei
quam pofTet plurimos. Prxftitit quidquid po-
tuit. figregii quatuor amifli in Chaeum
ubi fi-
dei lux vila olim quafi per traniennam & vi-
tiorum caliginem tantum non extindla. £x
ejufdem mandato reliquam diacefin percur-
runt Apoftolici viri complures qui mores cor-
rigan’-^ rudiores inftruant & impertiant Sacra-
raentisAliorum ditiieilior provincia quibus
,
jmperatum ut in pravos Mixtorum mores &
infolerem vivendi licentiam invehantur. Mir?-
tos dicimus ex Europso patre &fnda matre
genitos, improbifitmum hominum genus in
quibus ne minima boni fcintilla. Neque hse
foladiiBcultatum origo: Mixtorum ftudium
Indos g^-egatira abducere Caftellanis contra
jus gentium Ma/eftatis tus juffa pecudun»
more dirtrahendos :
quod dum impedire ni-
tuntur Societatis homines in utrorumqueo-
dium &gravidi mas perfecutiones incurrunt,’
fedgenerofis mentibus levia funt omnia ciira
divina glori® & animorum res agitur. Eadem
in l^araquaria pafS jam aliquoties, nihil de
conii intia remiferunr. At mult6 gravior i Lu-
<i:an«s ?aulrpo!enfibiis ob focias Tupiorum
f-on .c T- g’ for Tiidandistempeftas venit. Ab
.‘ara.ram cum exeteitq jtcrum ingreflls
icda
*
'-^'octetathlefueVardquArrSl J4|
fcdaiJla nuper in cineres oppida $ tempfa, ima-
gines; altaria profanata, exufta} jugulati in-^
fantesinnumeri ; adultorum greges in captivi-
tatem abdudli y trucidatis in via debilioribus;
qiiajfici ad necem innoxii Patres ; St defolata
Vaftillima Majeiiatis tus provincia qus fub
Dei leges ingenti fociorum labote faliciter
concefferat. Nihil ifthsc pbftitere pericula,
qud minuis Provincialis ipfofmei collegiorum
Re«ftores juflerit in miHiones excurrere re-’
liftis ad domorum cullodiam quam poCent
paucidimis. At quanto animorum commodo
quis explicet ? O
fi major hujufmodivirorunt
Apoftolicorum copia fuppetat ! O
fi mihi li-
ceat multis ab ipfa inde Europa evocandi*
lumptus facere , Deum Maximum tefior fore
ut rem omnem familiarem nihil addubitans
oppignerem qu6 tot animis fubveniam eorum
labore Sc indufiri4 quando id folus prsflara
non poflum. Quare te Rex optime pro tua er-
ga Deum Sc homines Dei immines carirato
per vifeera mifericordis Iesv Chrifti etiam
atque etiam rogo ut animis innumeris filii Dei
cruore emptis largitate Sc poteftate quam 4
Deo illorum conditore accepifti fubvenias.
Et fubvenies porro, fi ut minimam quadra-
ginta d Societatis disciplina in hunc Epifeo-
patum mittas eofque contra impiiflimorum
horni*
,
54<f
^
litierjt mmt ii.TiC.xxxv.t>T.^
hominum infolenteni avaritiam tuearis. C yj
teri^m rem totam tuo erga divinum cultum &
fubditorum falutem Audio committe 8c onu»
meum cui implendo non fum in te transfero
<|uippe ideircd ad tanti culmen imperii divini
Voluntate evedum ut poteAate concredita
fubditos ad falutemadipifcedampromoveas.
Deus Opt. Maxinaus Catholicam MajeAatem
tuam ad fanda; Adei incrementum & confer-
vationem qu4m diutilfim^ fervet & regna reg-
nis ad;iciat.Cord«6^ Tucfimanu ii.Auaufti 5 j 7 ,
i
£odem argumento Epifcopi ca;teri & pro-
vinciarum prsfedi fcripfere. incitamentum
addit T ucumani^e Gubernator : nimirum nifi
fociorum cura, labore & induArii Chalcaqui^
vallis rebelles contineantur , verendum mag-
tiopere ne non tantim Paraquaria , Tucuma-
nia , & Anitima regna , verhm etiam ipAi Pe-
ruvia Regi olim pereat ob przpotentem & ar-
dam illarum gentium focietatcm qua* armis
fruAra tentetur.
Quid igitur fupereA admodCtm Reverende
Pater, niAut te perChriAi fanguinem obte-
fiemur ut pro tuo erga Dei honorem zelo Sc
reverentia tanta; penuria; & extrema; ( ut Ac
dicam ) neceffitati fubvenias. ut plurimi mit-
tantur meflbres colligend® mefli qu« jam fal-
cem expedat non fulficient.
Societatis Te fu e TaraquarU! j47
Rogamus item omnes ut nos filios tuos mi-
nimos fempei’ in “oeutis feras , virefque A Do-
mino vincat impetres ad pondus diei Sc atftus
conftanter portandum. Deus te nobis & So-
cietati iinivcrf? diu confervet incoIumetn.Cer-
dubaTucumanhii.Mgufiii6i7>
DIEGO DE BBROA:
FINIS.
majonm Dei sloriatn.
E R R A T AJ
P Agmi i 0. v*gor«B tege r igorem. pag. 4(. eoBiffioiinit
lege commoncit, p. 47. Inde lege Tnriaf.
p i. poterat
’’
Jege nonpocera?. pt yt. vd judicio ^(^«^ehoitium. p.M). fa-»
famil a?# p. jo. ea re lege ea res» p.^ 5. temperie ^
?
5
hge mtempei ic * p. i (5 o. ufi erat leoe uii erant, p. 1 8i. barba*
rob /egenbaibaios. p, i.i8, chst o lege citatim. p« a^o-ob ’
(idit/ege obUidt. p. |o;« antropohagi lege anttopophagi*